ENBezpłatny pilotaż

Bitwa pod Hastings 1066: karty pracy dla nauczyciela

Osiem kart pracy do druku o bitwie pod Hastings, w której 14 października 1066 roku Wilhelm, książę Normandii, pokonał i zabił angielskiego króla Harolda, z osobnym kluczem odpowiedzi.

Poza podstawą programową Średniowiecze

Otwórz klucz odpowiedzi Przeczytaj cały artykuł ›

  1. 1. Karta faktów
  2. 2. Zadanie z mapą
  3. 3. Oś czasu
  4. 4. Analiza źródła
  5. 5. Trzy perspektywy
  6. 6. Słowniczek
  7. 7. Bilety wejścia i wyjścia
  8. 8. Quiz
Podstawa programowa

Brak bezpośredniego punktu podstawy programowej: temat dodatkowy.

Echoes of BattleKarta 1 z 8 · Karta faktów

Karta faktówBitwa pod Hastings, 14 października 1066

Imię i nazwiskoKlasaData
Kiedy
14 października 1066
Gdzie
Wzgórze Senlac przy miasteczku Battle we wschodnim Sussex, około siedmiu mil (11 km) w głąb lądu od Hastings, Anglia
Wojna
Podbój Anglii przez Normanów

Tło

W styczniu 1066 roku zmarł bez syna król Edward Wyznawca. Angielska korona przypadła Haroldowi Godwinsonowi, najpotężniejszemu możnemu w kraju, ale dwaj inni uważali ją za swoją: Wilhelm, książę Normandii, i Harald Hardrada, król Norwegii. Hardrada uderzył pierwszy, a Harold zniszczył jego armię pod Stamford Bridge 25 września. Trzy dni później Wilhelm wylądował na południowym wybrzeżu pod Pevensey, a Harold musiał zawrócić na południe, prawie 320 kilometrów, na spotkanie z drugim najeźdźcą.

250 km
Bitwa pod Hastings: gdzie to było

Strony

Normandia

Dowódcy: Wilhelm, książę Normandii, później zwany Wilhelmem Zdobywcą

Siły: około 8 000 (szacunki od 4 000 do 12 000): łucznicy i kusznicy, piechota w zbrojach i konni rycerze, z ludźmi z Bretanii, Flandrii i Poitou oraz ponad 2 000 koni

Anglia anglosaska

Dowódcy: król Harold Godwinson z braćmi Gyrthem i Leofwine’em

Siły: około 7 000 (szacunki od 5 000 do 13 000): królewscy huskarlowie i pospolite ruszenie hrabstw, czyli fyrd, wszyscy walczący pieszo

Wynik

Zwycięstwo Normanów po bitwie, która trwała niemal cały dzień. Zginęli król Harold i jego bracia Gyrth i Leofwine. Według niepewnego szacunku historyka Petera Marrena poległo około 4 000 Anglików i około 2 000 Normanów.

Dlaczego to ważne

  • W Boże Narodzenie 1066 roku Wilhelm został koronowany na króla Anglii w opactwie Westminsterskim.
  • Władzę przejęła nowa francuskojęzyczna warstwa panująca, a w każdym hrabstwie wyrosły zamki.
  • Spis Domesday Book pokazuje, że do 1086 roku większość ziemi przeszła w ręce niewielkiej grupy normańskich baronów.
  • Przez stulecia angielszczyzna stapiała się z normańską francuszczyzną w język, którym mówi się dziś.

Sprawdź, czy rozumiesz

  1. Wymień trzech ludzi, którzy w 1066 roku rościli sobie prawo do angielskiej korony.

  2. Dlaczego armia Harolda pod Hastings była mniejsza, niż mogłaby być?

  3. Kiedy i gdzie Wilhelm został koronowany na króla?

Źródła: Na podstawie artykułu Echoes of Battle „Bitwa pod Hastings 1066: kto wygrał i dlaczego to ważne”, echoesofbattle.com/pl/blog/bitwa-pod-hastings, który cytuje: English Heritage, „History of Battle Abbey and Battlefield”. Encyclopaedia Britannica, „Causes and significance of the Battle of Hastings”. Orderyk Witalis, The Ecclesiastical History of England and Normandy. Kronika anglosaska (The Anglo-Saxon Chronicle). M. K. Lawson, The Battle of Hastings 1066.

Mapa: © Echoes of Battle (dane: Natural Earth, domena publiczna). Położenie przybliżone.

© Echoes of Battle, echoesofbattle.com. Możesz bezpłatnie drukować na swoje lekcje.

Echoes of BattleKarta 2 z 8 · Zadanie z mapą

Zadanie z mapąBitwa pod Hastings, 14 października 1066

Imię i nazwiskoKlasaData
2°W1°W0°E1°E2°E3°E50°N51°N123450 km

Mapa pokazuje tylko wybrzeża, jeziora i rzeki, bez współczesnych granic. Siatka podaje szerokość i długość geograficzną.

Zadania

  1. Pole bitwy leży w przybliżeniu na 50,9°N, 0,5°E. Zaznacz je gwiazdką, korzystając z siatki.

  2. Przeciwne wiatry trzymały flotę Wilhelma w miejscu 2 przez ponad miesiąc. Potem sztorm zepchnął ją na wschód, do miejsca 3. Nazwij oba miejsca.

  3. Flota wypłynęła z miejsca 3 o zachodzie słońca 27 września i następnego ranka wylądowała pod Pevensey, na wybrzeżu tuż na południowy zachód od pola bitwy. Narysuj strzałkę przeprawy.

  4. Przed bitwą król Harold zatrzymał się w miejscu 4, by zebrać świeże oddziały. Po bitwie Wilhelm nie szturmował miejsca 4: jego armia przeprawiła się przez rzekę 1 dalej w górę jej biegu, pod Wallingford. Nazwij miejsce 4 i rzekę 1.

  5. Skorzystaj z podziałki. Jak daleko w linii prostej jest pole bitwy od miejsca 4?

Źródła: Na podstawie artykułu Echoes of Battle „Bitwa pod Hastings 1066: kto wygrał i dlaczego to ważne”, echoesofbattle.com/pl/blog/bitwa-pod-hastings, który cytuje: English Heritage, „History of Battle Abbey and Battlefield”. Encyclopaedia Britannica, „Causes and significance of the Battle of Hastings”. Orderyk Witalis, The Ecclesiastical History of England and Normandy. Kronika anglosaska (The Anglo-Saxon Chronicle). M. K. Lawson, The Battle of Hastings 1066.

Mapa: © Echoes of Battle (dane: Natural Earth, domena publiczna). Położenie przybliżone.

© Echoes of Battle, echoesofbattle.com. Możesz bezpłatnie drukować na swoje lekcje.

Echoes of BattleKarta 3 z 8 · Oś czasu

Oś czasuBitwa pod Hastings, 14 października 1066

Imię i nazwiskoKlasaData

Wytnij karteczki i ułóż je w kolejności wydarzeń albo wpisz litery we właściwej kolejności poniżej.

A

Flota Wilhelma ląduje bez walki pod Pevensey.

B

Wilhelm zarządza wielki spis ziemi, z którego powstaje Domesday Book.

C

Północni earlowie Edwin i Morkar zostają pobici pod Fulford.

D

Harold ginie, a angielski mur tarcz ustępuje.

E

Harold niszczy norweską armię Haralda Hardrady pod Stamford Bridge.

F

Wilhelm zostaje koronowany na króla w opactwie Westminsterskim.

G

Powstańcy na północy, wsparci przez duńską flotę, zdobywają York, a Wilhelm rusza na północ, by ich złamać.

H

Na wzgórzu Senlac zaczyna się walka.

I

Edward Wyznawca umiera bez syna, a koronę obejmuje Harold Godwinson.

Moja kolejność

123456789

Źródła: Na podstawie artykułu Echoes of Battle „Bitwa pod Hastings 1066: kto wygrał i dlaczego to ważne”, echoesofbattle.com/pl/blog/bitwa-pod-hastings, który cytuje: English Heritage, „History of Battle Abbey and Battlefield”. Encyclopaedia Britannica, „Causes and significance of the Battle of Hastings”. Orderyk Witalis, The Ecclesiastical History of England and Normandy. Kronika anglosaska (The Anglo-Saxon Chronicle). M. K. Lawson, The Battle of Hastings 1066.

© Echoes of Battle, echoesofbattle.com. Możesz bezpłatnie drukować na swoje lekcje.

Echoes of BattleKarta 4 z 8 · Analiza źródła

Analiza źródłaBitwa pod Hastings, 14 października 1066

Imię i nazwiskoKlasaData

O źródle

Kronikę anglosaską zaczęto spisywać za panowania króla Alfreda Wielkiego, około 890 roku, a potem przez stulecia prowadzili ją bezimienni skrybowie, piszący w języku staroangielskim. Nie wiemy, kto napisał ten zapis pod rokiem 1066 ani czy widział bitwę, wiemy tylko, że był Anglikiem. Przekład angielski przygotował James Ingram (1823) z uzupełnieniami z przekładu J. A. Gilesa (1847).

Tymczasem earl Wilhelm przypłynął z Normandii do Pevensey w wigilię świętego Michała, a wkrótce po wylądowaniu zbudowano zamek w porcie Hastings. Doniesiono o tym królowi Haroldowi, a on zebrał wielkie siły i wyszedł mu naprzeciw do ujścia pod Appledore. Wilhelm jednak uderzył na niego niespodziewanie, zanim zebrało się jego wojsko, ale król mimo to stawił mu z wielkim trudem czoła z ludźmi, którzy chcieli go wesprzeć, i wielka była rzeź po obu stronach. Zginął tam król Harold i Leofwin, jego brat, i earl Girth, jego brat, z wieloma dobrymi ludźmi, a Francuzi zdobyli pole bitwy, tak jak Bóg im dał za grzechy narodu.

Nieznany angielski skryba, Kronika anglosaska, zapis pod rokiem 1066. Przekład na polski: Echoes of Battle, z angielskiego przekładu Jamesa Ingrama (Londyn 1823, zm. 1850) z uzupełnieniami z przekładu J. A. Gilesa (Londyn 1847, zm. 1884), wydanie Project Gutenberg, e-book nr 657. www.gutenberg.org/cache/epub/657/pg657.txt

Przekład roboczy Echoes of Battle z podanego wydania. Przed cytowaniem jako tekstu opublikowanego sprawdź oryginał.

Trudne słowa: earl Wilhelm Wilhelm, książę Normandii, którego angielski kronikarz nazywa earlem. earl tytuł najpotężniejszych anglosaskich możnych. wigilia świętego Michała dzień przed świętem św. Michała (29 września), czyli 28 września. Girth, Leofwin dawny zapis imion Gyrtha i Leofwine’a, braci króla.

Znajdź Co mówi źródło?

  1. Gdzie wylądował Wilhelm i co wkrótce potem zbudowali jego ludzie?

  2. Których angielskich przywódców według kronikarza zabito?

Wyjaśnij Dlaczego? Wykorzystaj swoją wiedzę.

  1. Kronikarz pisze, że Wilhelm uderzył, „zanim zebrało się jego wojsko”. Dlaczego armia Harolda nie była gotowa? Skorzystaj z karty faktów.

  2. Dlaczego tak ważne było to, że razem z Haroldem zginęli jego dwaj bracia?

Oceń Na ile możemy mu ufać?

  1. Kronikarz pisze, że Francuzi wygrali, „tak jak Bóg im dał za grzechy narodu”. Jak tłumaczy klęskę i co to mówi o nim samym?

  2. Zapis jest krótki i nie mówi nic o taktyce, na przykład o pozorowanej ucieczce, którą opisują autorzy normańscy. Dlaczego mimo to jest przydatny i jakie ma ograniczenia?

Źródła: Na podstawie artykułu Echoes of Battle „Bitwa pod Hastings 1066: kto wygrał i dlaczego to ważne”, echoesofbattle.com/pl/blog/bitwa-pod-hastings, który cytuje: English Heritage, „History of Battle Abbey and Battlefield”. Encyclopaedia Britannica, „Causes and significance of the Battle of Hastings”. Orderyk Witalis, The Ecclesiastical History of England and Normandy. Kronika anglosaska (The Anglo-Saxon Chronicle). M. K. Lawson, The Battle of Hastings 1066.

Źródło: Nieznany angielski skryba, Kronika anglosaska, zapis pod rokiem 1066. Przekład na polski: Echoes of Battle, z angielskiego przekładu Jamesa Ingrama (Londyn 1823, zm. 1850) z uzupełnieniami z przekładu J. A. Gilesa (Londyn 1847, zm. 1884), wydanie Project Gutenberg, e-book nr 657. Staroangielski oryginał ma około tysiąca lat, a obaj tłumacze zmarli w XIX wieku, więc tekst jest w domenie publicznej.

© Echoes of Battle, echoesofbattle.com. Możesz bezpłatnie drukować na swoje lekcje.

Echoes of BattleKarta 5 z 8 · Trzy perspektywy

Trzy perspektywyBitwa pod Hastings, 14 października 1066

Imię i nazwiskoKlasaData

Przeczytaj trzy krótkie relacje. Potem uzupełnij tabelę dla każdej ze stron.

Neutralny narrator

14 października 1066 roku dwie armie spotkały się na wzgórzu Senlac, w głębi lądu od Hastings. Anglicy stanęli na grzbiecie w szczelnym murze tarcz i przez większość dnia Normanowie na próżno na niego nacierali. Potem część normańskiej linii rzuciła się do ucieczki, a angielscy żołnierze złamali szyk, by ją gonić. Normańscy jeźdźcy zawrócili i wycięli ich. Pod wieczór zginął król Harold wraz z braćmi, a Anglicy ustąpili.

Normandia

Wilhelm przeprawił się przez kanał La Manche, by zdobyć angielską koronę, którą uważał za swoją. Jego łucznicy, piechota i konni rycerze raz po raz nacierali na mur tarcz na wzgórzu Senlac i nie mogli go przełamać. Przełom przyniosła ucieczka, pozorowana lub prawdziwa, która wywabiła Anglików z grzbietu, a normańska jazda wycięła tych, którzy opuścili linię. Śmierć Harolda załamała obronę, a zwycięstwo dało Wilhelmowi koronę.

Anglia anglosaska

Harold przybył pod Hastings wkrótce po rozbiciu norweskiej inwazji pod Stamford Bridge i miał przy sobie tylko część wojska, które mógł zebrać. Ustawił ludzi, z królewskimi huskarlami w centrum, w gęstym murze tarcz wzdłuż grzbietu i przez większość dnia mur wytrzymał. Gdy jednak części linii łamały szyk, by gonić cofającego się wroga, normańska konnica niszczyła je na otwartym polu. Wieczorem Harold zginął, a mur ustąpił.

PytanieNormandiaAnglia anglosaska
Czego chcieli?
Jak walczyli?
Co utrudniało im zadanie?
Co przesądziło o bitwie?
Co przyniósł im ten dzień?

Zastanów się

Śmierć Harolda opisuje się na dwa sposoby: od strzały w oko albo pod ciosami czterech normańskich rycerzy. Dlaczego to samo wydarzenie można opowiedzieć tak różnie?

Relacje na podstawie artykułu i narracji bitwy w aplikacji Echoes of Battle.

Źródła: Na podstawie artykułu Echoes of Battle „Bitwa pod Hastings 1066: kto wygrał i dlaczego to ważne”, echoesofbattle.com/pl/blog/bitwa-pod-hastings, który cytuje: English Heritage, „History of Battle Abbey and Battlefield”. Encyclopaedia Britannica, „Causes and significance of the Battle of Hastings”. Orderyk Witalis, The Ecclesiastical History of England and Normandy. Kronika anglosaska (The Anglo-Saxon Chronicle). M. K. Lawson, The Battle of Hastings 1066.

© Echoes of Battle, echoesofbattle.com. Możesz bezpłatnie drukować na swoje lekcje.

Echoes of BattleKarta 6 z 8 · Słowniczek

SłowniczekBitwa pod Hastings, 14 października 1066

Imię i nazwiskoKlasaData

Dopasuj każde pojęcie do definicji. Wpisz literę obok numeru.

Pojęcia

  1. huskarlowie
  2. fyrd
  3. mur tarcz
  4. pozorowana ucieczka
  5. earl
  6. tkanina z Bayeux
  7. Domesday Book
  8. podbój normański

Definicje

  • A Opanowanie Anglii przez Wilhelma z Normandii i jego ludzi po 1066 roku.
  • B Zapis wielkiego spisu ziemi zarządzonego przez Wilhelma, który pokazuje, kto dzierżył każdy majątek.
  • C Haft o długości blisko 70 metrów, który opowiada historię 1066 roku z normańskiego punktu widzenia.
  • D Pospolite ruszenie: ludzie powołani do walki z hrabstw Anglii.
  • E Zawodowa drużyna angielskiego króla z wielkimi toporami bojowymi, stojąca w centrum linii.
  • F Szeregi pieszych wojowników stojących ciasno, z tarczami zwartymi jedna przy drugiej.
  • G Udawanie odwrotu, by wróg opuścił swoją pozycję i ruszył w pościg.
  • H Potężny anglosaski możny, jak Harold Godwinson, zanim został królem.

Użyj dwóch pojęć w jednym zdaniu o bitwie.

Źródła: Na podstawie artykułu Echoes of Battle „Bitwa pod Hastings 1066: kto wygrał i dlaczego to ważne”, echoesofbattle.com/pl/blog/bitwa-pod-hastings, który cytuje: English Heritage, „History of Battle Abbey and Battlefield”. Encyclopaedia Britannica, „Causes and significance of the Battle of Hastings”. Orderyk Witalis, The Ecclesiastical History of England and Normandy. Kronika anglosaska (The Anglo-Saxon Chronicle). M. K. Lawson, The Battle of Hastings 1066.

© Echoes of Battle, echoesofbattle.com. Możesz bezpłatnie drukować na swoje lekcje.

Echoes of BattleKarta 7 z 8 · Bilety wejścia i wyjścia

Bilety wejścia i wyjściaBitwa pod Hastings, 14 października 1066

Imię i nazwiskoKlasaData

Bilet wejścia Przed lekcją · Bitwa pod Hastings

  1. W którym wieku stoczono bitwę pod Hastings?

  2. Jakie morze leży między Anglią a Normandią?

  3. Co to jest mur tarcz?

Refleksja

Jak jedna bitwa mogła zmienić język, którym mówi cały kraj?

Bilet wyjścia Po lekcji · Bitwa pod Hastings

  1. Kto wygrał bitwę pod Hastings?

  2. Jaki podstęp wywabił Anglików ze wzgórza?

  3. Kiedy Wilhelm został koronowany na króla Anglii?

Refleksja

Czy Harold przegrał przez pecha, czy przez własne decyzje? Podaj po jednym argumencie dla każdej odpowiedzi.

Źródła: Na podstawie artykułu Echoes of Battle „Bitwa pod Hastings 1066: kto wygrał i dlaczego to ważne”, echoesofbattle.com/pl/blog/bitwa-pod-hastings, który cytuje: English Heritage, „History of Battle Abbey and Battlefield”. Encyclopaedia Britannica, „Causes and significance of the Battle of Hastings”. Orderyk Witalis, The Ecclesiastical History of England and Normandy. Kronika anglosaska (The Anglo-Saxon Chronicle). M. K. Lawson, The Battle of Hastings 1066.

© Echoes of Battle, echoesofbattle.com. Możesz bezpłatnie drukować na swoje lekcje.

Echoes of BattleKarta 8 z 8 · Quiz

QuizBitwa pod Hastings, 14 października 1066

Imię i nazwiskoKlasaData

Zakreśl literę jedynej poprawnej odpowiedzi.

  1. Dlaczego armia angielskiego króla była osłabiona jeszcze przed bitwą pod Hastings?

    • A Zaraza dziesiątkowała jego wojska w obozach na wybrzeżu przez cały wrzesień
    • B Wysłał połowę armii do Irlandii, by stłumić tam bunt swoich lenników
    • C Dopiero co rozbił Norwegów pod Stamford Bridge i musiał od razu maszerować na południe
    • D Większość jego wojsk stanowili najemnicy z Flandrii, którzy zdezerterowali przed bitwą
  2. Na czym polegała taktyka saksońskiego muru tarcz na wzgórzu Senlac i dlaczego była skuteczna?

    • A Pozwalała Anglosasom szarżować ze wzgórza i cofać się za osłonę tarcz
    • B Tarcze tworzyły barykadę, za którą ukryto licznych angielskich łuczników
    • C Szczelny mur tarcz na szczycie wzgórza godzinami odpierał normańskie ataki
    • D Anglosasi otoczyli wzgórze rowem i palisadą, tworząc prowizoryczny zamek
  3. Jak według kronikarzy pozorowana ucieczka Normanów wpłynęła na przebieg bitwy pod Hastings?

    • A Odciągnęła normańską kawalerię daleko od głównego starcia na wzgórzu
    • B Pozwoliła normańskim łucznikom zająć pozycje tuż pod angielskimi liniami
    • C Wywołała panikę w normańskich szeregach, którą książę ledwo opanował
    • D Wciągała Anglosasów w pościg poza mur tarcz, przerzedzając ich szereg
  4. Dlaczego śmierć angielskiego króla pod koniec bitwy przesądziła o jej wyniku?

    • A Król nosił koronę, więc jego śmierć automatycznie czyniła księcia królem
    • B Król jako jedyny znał plan bitwy, a bez niego nikt nie wiedział, co robić
    • C Zginęli też jego bracia, więc Anglosasi stracili przywódców i opór się załamał
    • D Jego śmierć uznano za znak boży i Anglosasi sami złożyli broń przed księciem
  5. Dlaczego Anglicy mówią o 1066 roku „the Conquest”, Podbój, jakby nic innego nie zasługiwało na to słowo?

    • A Bo podbój zmienił język, prawo, arystokrację i ustrój, stara Anglia przestała istnieć
    • B Bo książę zdobył całą Anglię w jednej bitwie, bez żadnego dalszego oporu
    • C Bo była to pierwsza udana inwazja na Wyspy Brytyjskie od czasów Rzymian
    • D Bo Anglia straciła potem niepodległość na ponad czterysta lat
  6. Jak pośpiech po bitwie pod Stamford Bridge wpłynął na armię, z którą angielski król stanął pod Hastings?

    • A Czekał na wojska z północy dwa tygodnie i ruszył dopiero z pełną armią
    • B Wzmocnił armię norweskimi jeńcami wziętymi pod Stamford Bridge
    • C Miał pełną armię, ale jej część nie zdążyła na bitwę z powodu zerwanych mostów
    • D Ruszył z Londynu, zanim zgromadził pełne siły
  7. Jaką rolę odegrało połączone użycie kawalerii, piechoty i łuczników w przełamaniu saksońskiego muru tarcz?

    • A Normanowie mieli znacznie lepsze zbroje, co dawało im przewagę w walce wręcz
    • B Łucznicy osłabiali mur tarcz, piechota wiązała obrońców, a jazda uderzała w luki
    • C Anglosasi mieli kawalerię, ale król kazał jej pozostać w obozie
    • D Normańska jazda używała strzemion, których Anglosasi w ogóle nie znali

Wynik: ____ / 7

Źródła: Na podstawie artykułu Echoes of Battle „Bitwa pod Hastings 1066: kto wygrał i dlaczego to ważne”, echoesofbattle.com/pl/blog/bitwa-pod-hastings, który cytuje: English Heritage, „History of Battle Abbey and Battlefield”. Encyclopaedia Britannica, „Causes and significance of the Battle of Hastings”. Orderyk Witalis, The Ecclesiastical History of England and Normandy. Kronika anglosaska (The Anglo-Saxon Chronicle). M. K. Lawson, The Battle of Hastings 1066.

Pytania z quizu bitwy w aplikacji Echoes of Battle.

© Echoes of Battle, echoesofbattle.com. Możesz bezpłatnie drukować na swoje lekcje.