ENBezpłatny pilotaż

Bitwa pod Termopilami 480 p.n.e.: karty pracy dla nauczyciela

Osiem kart pracy do druku o bitwie pod Termopilami, w której w 480 roku p.n.e. około 7000 Greków przez dwa dni broniło wąskiego przejścia przed armią Kserksesa, aż trzeciego dnia zostało okrążone, z osobnym kluczem odpowiedzi.

Liceum i technikum Starożytność

Otwórz klucz odpowiedzi Przeczytaj cały artykuł ›

  1. 1. Karta faktów
  2. 2. Zadanie z mapą
  3. 3. Oś czasu
  4. 4. Analiza źródła
  5. 5. Trzy perspektywy
  6. 6. Słowniczek
  7. 7. Bilety wejścia i wyjścia
  8. 8. Quiz
Podstawa programowa
  • LO, zakres podstawowy, dział III pkt 2. charakteryzuje kulturowe i polityczne konsekwencje wojen grecko-perskich oraz podbojów Aleksandra Macedońskiego (temat) LO i technikum (Dz.U. 2018 poz. 467, zm. Dz.U. 2024 poz. 1019)

Podstawa programowa historii dla liceum i technikum: rozporządzenie MEN z 30 stycznia 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 467), załącznik nr 1, w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 28 czerwca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1019).

Echoes of BattleKarta 1 z 8 · Karta faktów

Karta faktówBitwa pod Termopilami, późne lato 480 p.n.e.

Imię i nazwiskoKlasaData
Kiedy
późne lato 480 p.n.e.
Gdzie
Wąwóz Termopile (Gorące Wrota), między górami a morzem, na drodze na południe ku Atenom, środkowa Grecja
Wojna
Wojny grecko-perskie, 499 do 449 p.n.e.

Tło

Dziesięć lat po Maratonie król Persji Kserkses I wkroczył do Grecji, by dokończyć to, co rozpoczął jego ojciec Dariusz. Jego armia była ogromna: starożytni pisarze mówią o milionach, a współczesne szacunki najwyżej o kilkuset tysiącach. Plan Greków, forsowany przez Spartę, polegał na utrzymaniu nadmorskiego przesmyku pod Termopilami, gdzie góry dociskają drogę do morza. Nazwa znaczy „Gorące Wrota”, od bijących tam ciepłych źródeł siarkowych. W najwęższym miejscu droga mieściła tylko jeden wóz.

500 km
Bitwa pod Termopilami: gdzie to było

Strony

Związek Helleński (sojusz grecki)

Dowódcy: Król Sparty Leonidas I

Siły: około 7000: 300 Spartan oraz Tespijczycy, Tebańczycy, Arkadyjczycy, Koryntyjczycy i inni

Imperium Perskie

Dowódcy: Król Kserkses I

Siły: około 120 000 (szacunki bardzo się różnią, starożytni pisarze mówią o milionach), z doborowymi Nieśmiertelnymi

Wynik

Zwycięstwo Persów trzeciego dnia walk. Miejscowy Efialtes wskazał Persom ścieżkę przez góry. Leonidas odesłał większość sprzymierzeńców i pozostał z 300 Spartanami, około 700 Tespijczykami i Tebańczykami. Spartan i Tespijczyków wybito niemal do ostatniego, a Tebańczycy poddali się.

Dlaczego to ważne

  • Była to porażka taktyczna, ale zwycięstwo strategiczne i moralne: dowiodła, że Persji można się oprzeć.
  • Razem z bitwą morską pod Artemizjonem w tych samych dniach obrona dała Grecji czas.
  • W ciągu kilku miesięcy grecka flota zniszczyła okręty Kserksesa pod Salaminą, a w 479 p.n.e. jego armię rozbito pod Platejami.
  • Trzystu stało się legendą, ale ostatni bój toczyli razem z około 700 Tespijczykami.

Sprawdź, czy rozumiesz

  1. Co znaczy nazwa Termopile i skąd się wzięła?

  2. Dlaczego Sparta wysłała najpierw tylko 300 ludzi?

  3. Jak Persowie dostali się w końcu na tyły greckiej pozycji?

Źródła: Na podstawie artykułu Echoes of Battle „Bitwa pod Termopilami 480 p.n.e.: 300 i Gorące Wrota”, echoesofbattle.com/pl/blog/bitwa-pod-termopilami, który cytuje: Herodot, Dzieje, księga 7. Encyclopaedia Britannica, „Battle of Thermopylae”. Livius.org (Jona Lendering), „Thermopylae (480 BCE)”. Paweł Kupsik, Termopile 480 p.n.e. Peter Green, The Greco-Persian Wars.

Mapa: © Echoes of Battle (dane: Natural Earth, domena publiczna). Położenie przybliżone.

© Echoes of Battle, echoesofbattle.com. Możesz bezpłatnie drukować na swoje lekcje.

Echoes of BattleKarta 2 z 8 · Zadanie z mapą

Zadanie z mapąBitwa pod Termopilami, późne lato 480 p.n.e.

Imię i nazwiskoKlasaData
21°E22°E23°E24°E25°E37°N38°N39°N12350 km

Mapa pokazuje tylko wybrzeża, jeziora i rzeki, bez współczesnych granic. Siatka podaje szerokość i długość geograficzną.

Zadania

  1. Pole bitwy leży mniej więcej na 38,8°N i 22,5°E. Zaznacz je gwiazdką, korzystając z siatki.

  2. Leonidas wyruszył ze swoimi trzystoma z miejsca 1. Nazwij je, a potem narysuj strzałkę pokazującą jego marsz na północ do wąwozu.

  3. Po bitwie Kserkses pomaszerował dalej, by spalić miejsce 2. Nazwij je.

  4. W 479 roku p.n.e. armię perską rozbito pod miejscem 3. Nazwij je.

  5. Skorzystaj z podziałki. Ile mniej więcej kilometrów w linii prostej dzieli wąwóz od miejsca 2?

Źródła: Na podstawie artykułu Echoes of Battle „Bitwa pod Termopilami 480 p.n.e.: 300 i Gorące Wrota”, echoesofbattle.com/pl/blog/bitwa-pod-termopilami, który cytuje: Herodot, Dzieje, księga 7. Encyclopaedia Britannica, „Battle of Thermopylae”. Livius.org (Jona Lendering), „Thermopylae (480 BCE)”. Paweł Kupsik, Termopile 480 p.n.e. Peter Green, The Greco-Persian Wars.

Mapa: © Echoes of Battle (dane: Natural Earth, domena publiczna). Położenie przybliżone.

© Echoes of Battle, echoesofbattle.com. Możesz bezpłatnie drukować na swoje lekcje.

Echoes of BattleKarta 3 z 8 · Oś czasu

Oś czasuBitwa pod Termopilami, późne lato 480 p.n.e.

Imię i nazwiskoKlasaData

Wytnij karteczki i ułóż je w kolejności wydarzeń albo wpisz litery we właściwej kolejności poniżej.

A

Leonidas odsyła większość sprzymierzeńców, a Spartanie i Tespijczycy giną niemal do ostatniego.

B

Prowadzeni przez Efialtesa Persowie idą nocą przez góry ścieżką Anopaia.

C

Grecka flota niszczy okręty Kserksesa pod Salaminą.

D

Armia perska zostaje rozbita pod Platejami.

E

Kserkses I wkracza do Grecji z ogromną armią.

F

Leonidas rusza na północ z 300 Spartanami i zbiera około 7000 Greków.

G

Kserkses czeka w przekonaniu, że Grecy uciekną.

H

Armia Dariusza zostaje pobita pod Maratonem.

I

Każdy perski szturm się załamuje, nawet atak Nieśmiertelnych.

Moja kolejność

123456789

Źródła: Na podstawie artykułu Echoes of Battle „Bitwa pod Termopilami 480 p.n.e.: 300 i Gorące Wrota”, echoesofbattle.com/pl/blog/bitwa-pod-termopilami, który cytuje: Herodot, Dzieje, księga 7. Encyclopaedia Britannica, „Battle of Thermopylae”. Livius.org (Jona Lendering), „Thermopylae (480 BCE)”. Paweł Kupsik, Termopile 480 p.n.e. Peter Green, The Greco-Persian Wars.

© Echoes of Battle, echoesofbattle.com. Możesz bezpłatnie drukować na swoje lekcje.

Echoes of BattleKarta 4 z 8 · Analiza źródła

Analiza źródłaBitwa pod Termopilami, późne lato 480 p.n.e.

Imię i nazwiskoKlasaData

O źródle

Herodot jest głównym źródłem o Termopilach: od niego pochodzą liczby poległych, imię zdrajcy i opowieść o trzystu. W tym fragmencie (księga VII, rozdział 226) pisze o Spartiacie Dienekesie. Zwróć uwagę, jak to opowiada: słowa „powiadają” i „podają” pokazują, że powtarza opowieści, które ludzie przekazywali. Przekład polski Antoniego Bronikowskiego ukazał się w 1862 roku.

Jakkolwiek takimi okazali się Lakedaemończycy i Thespiowie, przecież powiadają iż wszystkich przewyższył odwagą Spartiata Dienekes, którego zanim spotkali się z Medami, następującą podają odpowiedź. Owoż dowiedziawszy się od któregoś z Trachinian, że kiedy barbarowie wypuszczą z łuków groty, słońce mnóstwem swoich strzał zakrywają — tak ogromna jest moc ich — miał Dienekes nieustraszony rzec na to, lekceważąc sobie tłumy Medyjskie, że wszystko dobre tylko zwiastuje Grekom gość Trachinski, jeżeli z powodu zaćmionego przez Medów słońca w cieniu z nimi potykać się będą a nie w słońcu!

Herodot, Dzieje, księga VII, 226. Przekład Antoniego Bronikowskiego (zm. 1884): Herodot, Dzieje, Poznań: J. K. Żupański (druk N. Kamieński), 1862, s. 541. pl.wikisource.org/wiki/Strona:PL_Herodot_-_Dzieje.djvu/583

Trudne słowa: Lakedaemończycy Spartanie. Thespiowie Tespijczycy, sojusznicy Spartan w wąwozie. Medowie tu nazwa Persów i ich wojska. Trachinianie mieszkańcy Trachis, miasta w pobliżu wąwozu. groty ostrza strzał, tu po prostu strzały.

Znajdź Co mówi źródło?

  1. Kto według tego fragmentu przewyższył wszystkich odwagą?

  2. Co według mieszkańca Trachis działo się, gdy Persowie wypuszczali strzały?

Wyjaśnij Dlaczego? Wykorzystaj swoją wiedzę.

  1. Co miał na myśli Dienekes, mówiąc, że Grecy będą walczyć „w cieniu”? Dlaczego była to odważna odpowiedź?

  2. Dlaczego taką opowieść powtarzano w Grecji po klęsce? Skorzystaj z karty faktów.

Oceń Na ile możemy mu ufać?

  1. Herodot pisze, że o Dienekesie „powiadają” i że jego odpowiedź „podają” inni. Co to mówi o wiarygodności tej opowieści?

  2. Herodot jest też źródłem liczb: około 20 000 poległych Persów i 4000 poległych Greków. Jego tłumacz G. C. Macaulay wątpił w liczbę Greków. Dlaczego historycy powinni ostrożnie podchodzić do takich liczb?

Źródła: Na podstawie artykułu Echoes of Battle „Bitwa pod Termopilami 480 p.n.e.: 300 i Gorące Wrota”, echoesofbattle.com/pl/blog/bitwa-pod-termopilami, który cytuje: Herodot, Dzieje, księga 7. Encyclopaedia Britannica, „Battle of Thermopylae”. Livius.org (Jona Lendering), „Thermopylae (480 BCE)”. Paweł Kupsik, Termopile 480 p.n.e. Peter Green, The Greco-Persian Wars.

Źródło: Herodot, Dzieje, księga VII, 226. Przekład Antoniego Bronikowskiego (zm. 1884): Herodot, Dzieje, Poznań: J. K. Żupański (druk N. Kamieński), 1862, s. 541. Grecki tekst Herodota jest starożytny, a przekład Antoniego Bronikowskiego z 1862 roku jest w domenie publicznej (tłumacz zmarł w 1884 roku).

© Echoes of Battle, echoesofbattle.com. Możesz bezpłatnie drukować na swoje lekcje.

Echoes of BattleKarta 5 z 8 · Trzy perspektywy

Trzy perspektywyBitwa pod Termopilami, późne lato 480 p.n.e.

Imię i nazwiskoKlasaData

Przeczytaj trzy krótkie relacje. Potem uzupełnij tabelę dla każdej ze stron.

Neutralny narrator

Późnym latem 480 roku p.n.e. około 7000 Greków pod wodzą spartańskiego króla Leonidasa broniło wąskiego wąwozu Termopile, w którym droga mieściła tylko jeden wóz. Przez dwa dni odpierali kolejne fale perskich ataków, nawet Nieśmiertelnych. Potem miejscowy Efialtes wskazał Persom ścieżkę przez góry, a Leonidas odesłał większość sprzymierzeńców. Spartanie i Tespijczycy walczyli dalej i zginęli niemal do ostatniego.

Związek Helleński

Dla greckiego sojuszu wąwóz był sposobem, by liczebność wroga przestała się liczyć. Leonidas bronił go z około 7000 ludzi, na zmianę wprowadzając oddziały poszczególnych miast w ciasnej gardzieli. Przez dwa dni falanga, długie włócznie i zwarte tarcze, trzymała się i zadawała napastnikom krwawe straty. Zdradzony przez Efialtesa, Leonidas odesłał większość wojska i został z 300, 700 Tespijczykami i innymi. Ich obrona dała Grecji czas i stała się moralnym sercem wojny.

Imperium Perskie

Dla Kserksesa wąwóz był tylko przeszkodą na drodze do podboju Grecji. Jego ogromna armia miała samą masą zmieść Greków. Zamiast tego ciasny teren odebrał mu tę przewagę, a jego szturmy, w tym uderzenia budzących grozę Nieśmiertelnych, przez dwa dni rozbijały się o greckie włócznie. Efialtes wskazał mu ścieżkę na tyły Greków. Kserkses zwyciężył i pomaszerował dalej, by spalić Ateny, ale zwłoka i wysoka cena zapowiadały klęski, które miały nadejść.

PytanieZwiązek HelleńskiImperium Perskie
Czego chcieli?
Co dawało im pewność siebie?
Co poszło nie tak?
Ile ich kosztowała bitwa?
Co było dalej?

Zastanów się

Persowie wygrali bitwę, a jednak Grecy wspominają Termopile z dumą. Jak klęska może stać się symbolem zwycięstwa?

Relacje na podstawie artykułu i narracji bitwy w aplikacji Echoes of Battle.

Źródła: Na podstawie artykułu Echoes of Battle „Bitwa pod Termopilami 480 p.n.e.: 300 i Gorące Wrota”, echoesofbattle.com/pl/blog/bitwa-pod-termopilami, który cytuje: Herodot, Dzieje, księga 7. Encyclopaedia Britannica, „Battle of Thermopylae”. Livius.org (Jona Lendering), „Thermopylae (480 BCE)”. Paweł Kupsik, Termopile 480 p.n.e. Peter Green, The Greco-Persian Wars.

© Echoes of Battle, echoesofbattle.com. Możesz bezpłatnie drukować na swoje lekcje.

Echoes of BattleKarta 6 z 8 · Słowniczek

SłowniczekBitwa pod Termopilami, późne lato 480 p.n.e.

Imię i nazwiskoKlasaData

Dopasuj każde pojęcie do definicji. Wpisz literę obok numeru.

Pojęcia

  1. wąwóz
  2. hoplita
  3. falanga
  4. Nieśmiertelni
  5. Karneje
  6. straż tylna
  7. heloci
  8. epitafium

Definicje

  • A Niewolni ludzie zależni od Spartan. Część z nich zginęła pod Termopilami.
  • B Wąskie przejście między górami.
  • C Ciężkozbrojny grecki piechur, który walczył długą włócznią i tarczą.
  • D Spartańskie święto, w czasie którego Spartanie nie wyruszali na wojnę.
  • E Oddział, który zostaje z tyłu, by osłaniać odwrót armii.
  • F Napis na grobie albo pomniku ku czci zmarłych.
  • G Zwarty szyk hoplitów walczących ramię w ramię, z tarczami przy tarczach i włóczniami do przodu.
  • H Doborowa gwardia przyboczna króla perskiego, dziesięć tysięcy ludzi.

Użyj dwóch pojęć w jednym zdaniu o bitwie.

Źródła: Na podstawie artykułu Echoes of Battle „Bitwa pod Termopilami 480 p.n.e.: 300 i Gorące Wrota”, echoesofbattle.com/pl/blog/bitwa-pod-termopilami, który cytuje: Herodot, Dzieje, księga 7. Encyclopaedia Britannica, „Battle of Thermopylae”. Livius.org (Jona Lendering), „Thermopylae (480 BCE)”. Paweł Kupsik, Termopile 480 p.n.e. Peter Green, The Greco-Persian Wars.

© Echoes of Battle, echoesofbattle.com. Możesz bezpłatnie drukować na swoje lekcje.

Echoes of BattleKarta 7 z 8 · Bilety wejścia i wyjścia

Bilety wejścia i wyjściaBitwa pod Termopilami, późne lato 480 p.n.e.

Imię i nazwiskoKlasaData

Bilet wejścia Przed lekcją · Bitwa pod Termopilami

  1. Jakie imperium najechało Grecję w 480 roku p.n.e.?

  2. Czym jest wąwóz górski?

  3. Które greckie miasto wysłało słynnych trzystu?

Refleksja

Czy mała armia może zatrzymać znacznie większą? Czego by do tego potrzebowała?

Bilet wyjścia Po lekcji · Bitwa pod Termopilami

  1. Dlaczego Grecy postanowili walczyć w wąwozie?

  2. Kto wskazał Persom ścieżkę przez góry?

  3. Kto walczył do końca u boku 300 Spartan?

Refleksja

Czy Termopile były klęską, czy zwycięstwem? Podaj po jednym argumencie dla każdej odpowiedzi.

Źródła: Na podstawie artykułu Echoes of Battle „Bitwa pod Termopilami 480 p.n.e.: 300 i Gorące Wrota”, echoesofbattle.com/pl/blog/bitwa-pod-termopilami, który cytuje: Herodot, Dzieje, księga 7. Encyclopaedia Britannica, „Battle of Thermopylae”. Livius.org (Jona Lendering), „Thermopylae (480 BCE)”. Paweł Kupsik, Termopile 480 p.n.e. Peter Green, The Greco-Persian Wars.

© Echoes of Battle, echoesofbattle.com. Możesz bezpłatnie drukować na swoje lekcje.

Echoes of BattleKarta 8 z 8 · Quiz

QuizBitwa pod Termopilami, późne lato 480 p.n.e.

Imię i nazwiskoKlasaData

Zakreśl literę jedynej poprawnej odpowiedzi.

  1. Dlaczego wąwóz Termopile był idealną pozycją obronną dla niewielkiej siły greckiej?

    • A Otaczały go gęste lasy, w których Grecy mogli zastawiać zasadzki
    • B Leżał wysoko w górach, co dawało Grekom przewagę wysokości nad Persami
    • C Dawał dostęp do morza i pozwalał Grekom ewakuować się statkami
    • D Przejście było tak wąskie, że Persowie nie mogli użyć przewagi liczebnej
  2. Dlaczego elitarni perscy „Nieśmiertelni” nie zdołali przełamać spartańskiej obrony w wąwozie?

    • A W wąskim przejściu liczebność nic nie dawała, a hoplici mieli dłuższe włócznie
    • B Grecka flota ostrzeliwała ich od strony morza z machin miotających
    • C Wybuchła wśród nich zaraza, która osłabiła oddział tuż przed szturmem
    • D Nie znali walki w górach i potykali się na kamieniach, łamiąc szyk
  3. Kim był Efialtes i dlaczego jego zdrada zmieniła bieg bitwy pod Termopilami?

    • A Był ateńskim posłem, który namówił sojuszników do opuszczenia Spartan
    • B Był miejscowym, który licząc na nagrodę, wskazał Persom górską ścieżkę
    • C Był perskim szpiegiem, który zatruł greckie zapasy wody i żywności
    • D Był spartańskim dowódcą, który odmówił walki i wycofał swój oddział do Sparty
  4. Co zrobili Tespijczycy, gdy spartański król odesłał większość sprzymierzeńców?

    • A Zostali z własnej woli i walczyli do samego końca
    • B Zostali za karę za wcześniejsze tchórzostwo w boju
    • C Odeszli wraz z resztą sprzymierzonych oddziałów
    • D Zostali, bo Persowie odcięli im drogę ucieczki
  5. Jakie znaczenie miała ostatnia walka obrońców Termopil?

    • A Skłoniła Ateny do natychmiastowego kontrataku lądowego w Beocji
    • B Sparta po klęsce opuściła sojusz grecki i zawarła z Persją pokój
    • C Opowieść o niej rozeszła się po Helladzie i stała się symbolem oporu wobec Persji
    • D Tak przestraszyła perskiego króla, że myślał o wycofaniu się z Grecji
  6. Jaki plan strategiczny łączył obronę Termopil z działaniami floty?

    • A Armia blokowała przejście, a flota zatrzymywała Persów pod Artemizjonem
    • B Flota grecka miała oblegać perski obóz od strony Zatoki Malijskiej
    • C Termopile miały rozstrzygnąć wojnę, dalszych działań nie planowano
    • D Chodziło o wynegocjowanie pokoju, a Termopile były tylko demonstracją siły
  7. Dlaczego miało znaczenie, że armię perską zatrzymano pod Termopilami na kilka dni?

    • A Dzięki niemu flota perska dotarła do Aten przed armią lądową
    • B Persowie wykorzystali opóźnienie do budowy umocnień wokół obozu
    • C Opóźnienie nie miało znaczenia, bo Persowie mieli nieograniczone zapasy
    • D Zwłoka i jej koszt szkodziły Persom, a Grecy zyskiwali czas

Wynik: ____ / 7

Źródła: Na podstawie artykułu Echoes of Battle „Bitwa pod Termopilami 480 p.n.e.: 300 i Gorące Wrota”, echoesofbattle.com/pl/blog/bitwa-pod-termopilami, który cytuje: Herodot, Dzieje, księga 7. Encyclopaedia Britannica, „Battle of Thermopylae”. Livius.org (Jona Lendering), „Thermopylae (480 BCE)”. Paweł Kupsik, Termopile 480 p.n.e. Peter Green, The Greco-Persian Wars.

Pytania z quizu bitwy w aplikacji Echoes of Battle.

© Echoes of Battle, echoesofbattle.com. Możesz bezpłatnie drukować na swoje lekcje.