Bitwa pod Niemieckim Brodem 1422: Žižka rozbija drugą krucjatę

Niemiecki Brod zamknął dwutygodniową zimową kampanię, w której Jan Žižka pokazał się z najlepszej strony. Osaczony i zdradzony pod Kutną Horą tuż przed Bożym Narodzeniem 1421 roku, wyrwał się nocą z okrążenia, a potem zawrócił i wypędził z Czech znacznie liczniejszą armię.²

Krucjaty przeciw husytom

Wojny husyckie wyrosły ze spalenia czeskiego reformatora Jana Husa w Konstancji w 1415 roku. Gdy w 1419 roku zmarł król Wacław IV, koronę czeską objąć chciał jego brat, Zygmunt Luksemburski, król Węgier i król rzymski, ale wielu Czechów uważało go za zdrajcę Husa. Na jego prośbę papież Marcin V ogłosił w marcu 1420 roku krucjatę. Rozbiła się na wzgórzu Witkowa pod Pragą, a druga krucjata rozpadła się jesienią 1421 roku pod Żatcem.³

Žižka stracił drugie oko od strzały podczas oblężenia Rabí w tym samym roku i walczył dalej jako niewidomy. Radio Praga przypomina, że przeszedł do historii jako wódz, który nigdy nie przegrał bitwy.⁴

Osaczony pod Kutną Horą

Jesienią 1421 roku Zygmunt wkroczył na Morawy z armią węgierską, którą dowodził włoski kondotier Filippo Scolari, zwany Pipo Spano. WarHistory.org szacuje ją na 60 tysięcy ludzi, w tym 23 tysiące jazdy. Zygmunt posuwał się powoli i Žižka zdążył pierwszy, 9 grudnia, dotrzeć z około 12 tysiącami ludzi do górniczego miasta srebra, Kutnej Hory. 21 grudnia nadeszła armia królewska, licząca około 50 tysięcy.⁵

Według relacji WarHistory.org Žižka ustawił tabor z wozów w poprzek zachodnich dróg do miasta, a jego działa zadały ciężkie straty jeździe, która atakowała przez cały dzień. Ale niemieckojęzyczni mieszczanie, sprzyjający Zygmuntowi, otworzyli bramę królewskiemu oddziałowi po drugiej stronie miasta i niewielka husycka załoga w środku została rozbita. Žižka znalazł się w okrążeniu.⁶

Przed świtem 22 grudnia ustawił wozy w kolumnę i ruszył prosto na kwaterę Zygmunta, strzelając w marszu. W ciemności atak wywołał panikę, w szeregach otworzyła się luka i husyci wymknęli się na wzgórze oddalone o jakieś półtora kilometra, a potem do Kolína.⁷

Kontruderzenie

Według WarHistory.org Zygmunt uznał, że kampania skończona do wiosny. Rozgościł się w Kutnej Horze i rozrzucił wojsko po okolicznych wsiach, z osłoną w Nebovidach, w pół drogi do Kolína. Žižka przez dwa tygodnie zbierał posiłki, a 6 stycznia 1422 roku uderzył na oddziały w Nebovidach, które rzuciły się do ucieczki. WarHistory.org zaznacza, że żadne źródło nie opisuje tych starć dokładniej poza tym, że husyci atakowali, a królewscy uciekali.⁸

Panika ogarnęła Kutną Horę. Zygmunt kazał spalić miasto, by nie wpadło w ręce husytów, ale zanim nadszedł pościg Žižki, podłożono niewiele ognia. Wbrew radom Scolariego król próbował stawić opór pod Habrami, kilka kilometrów na południowy zachód; zdemoralizowana armia znowu uciekła, porzucając wszystko poza bronią.⁹

Przez lód

WarHistory.org pisze, że sam Zygmunt uciekał przed swoją armią w stronę Igławy na granicy Moraw, przeprawiając się przez Sazawę pod Niemieckim Brodem. Część wojska próbowała bronić przeprawy, ale husycki pościg zmusił ją do ucieczki przez zamarzniętą rzekę. Lód się załamał i podobno utonęło 548 rycerzy. Miasto broniło się naprędce. Husyckie działa wybiły wyłomy w murach, a rokowania o kapitulację załamały się, gdy husycki patrol bez rozkazu wdarł się przez słaby odcinek muru, po czym nastąpiły walka i grabież.¹⁰

Radio Praga datuje ten ostatni cios na 10 stycznia 1422 roku. WarHistory.org liczy co najmniej 4500 zabitych w armii królewskiej w walkach od 6 do 9 stycznia; strat husytów nie odnotowano.¹¹

Po Niemieckim Brodzie

Kampania zakończyła drugą krucjatę. Według WarHistory.org Zygmunt był tak zniechęcony, że przez lata nie pojawił się osobiście w Czechach, a kolejne krucjaty zostawił książętom niemieckim. Radio Praga pisze, że aż do 1427 roku żadna armia nie odważyła się wkroczyć do Czech, choć przegląd EBSCO odnotowuje kolejny atak odparty pod Uściem nad Łabą w 1426 roku. W ciągu pół roku husyci zawarli sojusz z wielkim księciem litewskim Witoldem.¹²

WarHistory.org dodaje, że grabież w Niemieckim Brodzie i podobna utrata kontroli rok później skłoniły Žižkę do spisania jednego z pierwszych regulaminów wojskowych, określających zachowanie żołnierzy. Zmarł w 1424 roku. Ruch, który prowadził, rozbił się od środka pod Lipanami w 1434 roku, a w 1436 roku husyci uznali Zygmunta za króla. Podobnie jak Vaslui, stoczone tego samego dnia pół wieku później, Niemiecki Brod był zimowym zwycięstwem mniejszej armii, która znała swój teren.¹³