Co wydarzyło się pod Jasmund?
17 marca 1864 roku, w czasie drugiej wojny o Szlezwik, niewielka pruska eskadra komandora Eduarda Jachmanna wyszła ze Świnoujścia, by rzucić wyzwanie duńskim okrętom blokującym pruskie wybrzeże Bałtyku. U brzegów Rugii natknęła się na eskadrę kontradmirała van Dockuma, przez około dwie godziny wymieniała z nią salwy, a potem dzięki szybkości uciekła do portu. Była to pierwsza bitwa pruskiej marynarki, a Duńczycy utrzymali blokadę.1
W 1864 roku duńska flota była znacznie silniejsza od pruskiej. Zamknęła niemieckie porty bałtyckie, niszcząc niemiecki handel morski i nie pozwalając małej pruskiej marynarce wspierać armii. U brzegów Rugii, 17 marca, ta marynarka po raz pierwszy spróbowała się wyrwać. House Divided z Dickinson College nazywa to starcie pierwszą w historii bitwą pruskiej marynarki wojennej.2
Blokada
Tak jak w wojnie lat 1848 do 1850, duńska marynarka zablokowała niemieckie porty nad Bałtykiem. Generał Moltke, szef pruskiej armii, chciał, by flota przebiła się do fiordu Flensburg, skąd mogłaby wspierać przeprawę wojska na wyspę Als, a może nawet na Fionię. Książę Adalbert, dowódca pruskiej marynarki, rozkazał komandorowi Eduardowi Jachmannowi przerwać blokadę albo przynajmniej jak najbardziej nękać duńskie okręty, a przy okazji dać pruskim marynarzom doświadczenie bojowe.3
Jachmann miał korwety Arcona i Nymphe, parowiec kołowy Loreley i dywizjon kanonierek. Rozpoznanie 16 marca wykryło trzy duńskie okręty wojenne przed Świnoujściem, ówczesnym Swinemünde, i Jachmann postanowił następnego dnia zaatakować je wszystkimi siłami.4
Niewidoczne posiłki
Okrętami, które zobaczył, były fregata Sjælland i korwety Heimdal i Thor, część sił blokady kontradmirała Carla Edvarda van Dockuma. Nie zobaczył natomiast śrubowego liniowca Skjold, który z powodu pogody dołączył dopiero 17 marca. Duńska eskadra miała teraz dużą przewagę siły ognia.5
Jachmann planował uderzyć od czoła, skręcić na wschód, by oddać salwy burtowe, a potem wycofać się ku Świnoujściu pod osłoną kanonierek. Gert Laursen z Dansk Militærhistorie wątpi, by sam Jachmann wierzył w zwycięstwo nad Duńczykami na morzu; jego jedyną przewagą była szybkość.6
Salwy u brzegów Rugii
O 7.30 rano 17 marca Arcona i Nymphe wyszły ze Świnoujścia. Najpierw popłynęły na wschód, gdzie dzień wcześniej widziano duński okręt, a nie znalazłszy go, skręciły na północny zachód. Na wysokości Thiessow dołączyły do nich Loreley i kanonierki, ale z powodu nieporozumienia kanonierki wkrótce wycofały się pod brzeg. Van Dockum dostrzegł nadpływających, kazał podnieść parę i ruszył na przeciwnika.7
O 14.50 Arcona oddała pierwszy strzał, który padł daleko przed Duńczykami. W ciągu kilku minut odległość zmalała do około 1500 metrów. Arcona i Sjælland skręciły na prawą burtę i otworzyły ogień z lewoburtowych dział, a podczas mijania obie eskadry żywo się ostrzeliwały. Prusacy kontynuowali zwrot i pełną parą pomknęli na południowy zachód.8
Duńczycy ruszyli w pościg. Sjælland, wysunięta daleko przed pozostałe okręty, weszła między nieprzyjacielskie korwety i dostała się pod tak silny ogień Arcony i Nymphe, że musiała zwolnić, by Skjold mógł do niej dołączyć. To dało Prusakom przewagę, której nie dało się już odrobić. Van Dockum skręcił wtedy Sjællandem najpierw w lewo, a potem w prawo, by wprowadzić do walki działa burtowe. Loreley została uszkodzona i odeszła, a Nymphe, z trafionym kominem i rurą parową, musiała na pewien czas zwolnić. Duński marynarz wspominał potem kulę, która trafiła w mars i urwała głowy dwóm ludziom.9
Koniec pościgu
Działa dziobowe Sjællandu i rufowe działa Prusaków strzelały do 16.45, kiedy walka ustała. O 20.00 obie korwety były już bezpieczne w Świnoujściu, a Duńczycy przerwali pościg. Dansk Militærhistorie podaje straty duńskie na 3 zabitych i 19 rannych, a pruskie na 6 zabitych i 6 rannych; każdy okręt został kilka razy trafiony, ale żaden poważnie uszkodzony. House Divided również zauważa, że straty były niewielkie i żaden okręt nie zatonął.10
Kto wygrał?
House Divided nazywa bitwę taktyczną porażką Prus, bo Duńczycy bez trudu utrzymali blokadę. Dansk Militærhistorie widzi w niej koniec wysiłków pruskiej eskadry bałtyckiej w tej wojnie: przerwanie blokady okazało się niemożliwe, a przebicie się do fiordu Flensburg zbyt ryzykowne, i do końca wojny eskadra nie odważyła się już wyjść w morze. Prawdziwe zagrożenie dla Danii na morzu nadeszło z Austrii, której eskadra starła się z Duńczykami pod Helgolandem dwa miesiące później, a tym razem nieprzyjaciel się nie wycofał.11
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- Gert Laursen, „Søkampen ved Rügen 1864”; John Osborne, „In the Battle of Jasmund, the Prussian Navy fails in an effort to break the Danish blockade of Prussia”. ↩
- Gert Laursen, „Søkampen ved Rügen 1864”; John Osborne, „In the Battle of Jasmund, the Prussian Navy fails in an effort to break the Danish blockade of Prussia”. ↩
- Gert Laursen, „Søkampen ved Rügen 1864”. ↩
- Gert Laursen, „Søkampen ved Rügen 1864”. ↩
- Gert Laursen, „Søkampen ved Rügen 1864”. ↩
- Gert Laursen, „Søkampen ved Rügen 1864”. ↩
- Gert Laursen, „Søkampen ved Rügen 1864”. ↩
- Gert Laursen, „Søkampen ved Rügen 1864”. ↩
- Gert Laursen, „Søkampen ved Rügen 1864”. ↩
- Gert Laursen, „Søkampen ved Rügen 1864”; John Osborne, „In the Battle of Jasmund, the Prussian Navy fails in an effort to break the Danish blockade of Prussia”. ↩
- John Osborne, „In the Battle of Jasmund, the Prussian Navy fails in an effort to break the Danish blockade of Prussia”; Gert Laursen, „Søkampen ved Rügen 1864”. ↩
Źródła
- Gert Laursen, Dansk Militærhistorie, „Søkampen ved Rügen 1864”
- John Osborne, House Divided, Dickinson College, „In the Battle of Jasmund, the Prussian Navy fails in an effort to break the Danish blockade of Prussia”
