Co wydarzyło się pod Vĩnh Yên?
W styczniu 1951 roku armia Việt Minhu generała Võ Nguyêna Giápa uderzyła na francuską linię pod Vĩnh Yên, na północny zachód od Hanoi, w wielkiej ofensywie na deltę Rzeki Czerwonej. Obrońcy, mający mniej więcej trzy razy mniej batalionów, utrzymali się dzięki lotnictwu, artylerii i napalmowi, a Giáp się wycofał. Było to pierwsze wielkie zwycięstwo generała Jeana de Lattre'a de Tassigny, który objął dowództwo kilka tygodni wcześniej.1
Vĩnh Yên to bitwa, która w 1951 roku uratowała Hanoi. Po serii francuskich klęsk pokazała, że Việt Minh można pokonać w otwartym polu, i ugruntowała sławę generała, który obiecał, że Francuzi nie oddadzą już ani piędzi ziemi.2
Wojna, która szła źle
Wojna w Indochinach zaczęła się pod koniec 1946 roku, po odejściu Japończyków. Zmieniła charakter, gdy w Chinach władzę przejęli komuniści: dzięki ich wsparciu armia Giápa dostała nowoczesną broń i staranne wyszkolenie. We wrześniu 1950 roku Francuzi ponieśli klęskę przy granicy chińskiej w bitwie o Cao Bằng i północnego Tonkinu nie dało się już utrzymać. Jak pisze francuski magazyn pamięci Les Chemins de la Mémoire, Francja dopiero wtedy jakby odkryła wojnę toczoną 13 tysięcy kilometrów od domu.3
W tym kryzysie rząd wysłał generała Jeana de Lattre'a de Tassigny, dając mu pełnię władzy politycznej i wojskowej. W grudniu 1950 roku powiedział oficerom w Hanoi, że czas niezdecydowania minął: odtąd będą dowodzeni, a Francuzi nie oddadzą już ani piędzi ziemi. Wstrzymał też ewakuację Hanoi; amerykańskiemu posłowi przyznał później, że mówił to wszystko dla podniesienia ducha, zanim był pewien, że jego wojska się utrzymają.4
Ofensywa Giápa
Giáp uderzył 13 stycznia 1951 roku pod Vĩnh Yên, na północno-zachodnim skraju delty Rzeki Czerwonej. Według oficjalnej historii armii amerykańskiej było to pierwsze z trzech wielkich natarć Việt Minhu w Tonkinie w tym roku, po którym przyszły walki pod Mao Khê w marcu i nad rzeką Day w czerwcu, a upadek Vĩnh Yên otworzyłby drogę na Hanoi. Według francuskich danych przekazanych amerykańskiemu posłowi w Sajgonie, Heathowi, Việt Minh zaatakował w tym rejonie 21 batalionami, podczas gdy francuskich obrońców było zaledwie sześć lub siedem batalionów. Oficjalna historia armii amerykańskiej szacuje obrońców na około 6000 ludzi i podaje, że atakujący doszli do 21 batalionów, gdy Giáp wprowadzał posiłki. Rocznicowa notka wydawnictwa Pen and Sword nazywa tę bitwę punktem zwrotnym wojny, w której dotąd zwyciężał Việt Minh.5
Informatorzy Heatha opisali taktykę. Pierwsze fale szturmowe składały się z rekrutów uzbrojonych w granaty i pistolety maszynowe, atakujących w dość zwartym szyku, a za nimi szły pierwszorzędne bataliony Việt Minhu. Francuskie straty były miejscami bardzo wysokie: jedna mobilna grupa rezerwowa z trzech batalionów, około 2000 ludzi, poniosła 540 ludzi strat. Za to batalion pomocniczy złożony z górali Muong i Tajów walczył z wielkim powodzeniem i przy minimalnych stratach.6
Samoloty, działa i napalm
19 stycznia Heath i generał Francis G. Brink, szef amerykańskiej Grupy Doradztwa i Pomocy Wojskowej (MAAG) w Indochinach, oblecieli i objechali z de Lattre'em pola bitew pod Vĩnh Yên i Phúc Yên. Heath meldował, że żołnierze Unii Francuskiej najwyraźniej walczyli z najwyższym męstwem, ale Việt Minh odrzuciła ich przewaga w lotnictwie i artylerii. Napalm dostarczony w ramach amerykańskiego programu pomocy wojskowej był, jak pisał, jednym z decydujących czynników francuskiej obrony.7
Straty Việt Minhu uznał za bez wątpienia znacznie cięższe od francuskich; wzięto kilkuset jeńców, a rannych było z pewnością jeszcze więcej; szacunek co najmniej tysiąca zabitych po stronie Việt Minhu uznał za raczej niezawyżony. Według oficjalnej historii armii amerykańskiej Việt Minh, wycofując się 17 stycznia, zostawił na polu bitwy około 500 jeńców i około 1500 zabitych. Wywiad de Lattre'a meldował, że Giáp wycofał wszystkie bataliony na północ na dziesięć dni, by je przegrupować, zaskoczony i zniechęcony tym, że nie przełamał francuskich linii, choć był pewny sukcesu.8
Daty i liczby
Dokładne liczby pozostają niepewne: Heath podał tylko szacunek poległych po stronie Việt Minhu, oficjalna historia armii amerykańskiej mówi o około 1500 ciałach pozostawionych na polu bitwy. Źródła różnią się też co do daty: Les Chemins de la Mémoire umieszcza atak Việt Minhu pod Hanoi pod koniec stycznia 1951 roku, ale telegram Heatha z 21 stycznia opisuje walki jako już zakończone, a zarówno Pen and Sword, jak i oficjalna historia armii amerykańskiej datują początek ataku na 13 stycznia.9
Po Vĩnh Yên
Jak pisze magazyn francuskiego ministerstwa, wróciła wiara w zwycięstwo. De Lattre przeforsował swój program: grupy mobilne do szybkich interwencji, oddziały partyzanckie z mniejszości etnicznych, pas umocnień wokół delty, silniejsze lotnictwo i marynarkę oraz zespoły chirurgiczne na froncie. Heathowi powiedział, że potrzebuje z Francji co najmniej półtorej dywizji więcej, a jeśli ich nie dostanie, poda się do dymisji. Gubernator Tonkinu Trí podsumował miejscowe nastroje: dzięki de Lattre'owi Việt Minh prawdopodobnie nie zdoła wyprzeć Francuzów z Tonkinu.10
Rok 1951 stał się, jak mówił sam de Lattre, wielkim rokiem odrodzenia. Generał ciężko jednak zachorował, stracił w walce jedynego syna, opuścił Indochiny i zmarł w Paryżu 11 stycznia 1952 roku, pośmiertnie mianowany marszałkiem Francji. Magazyn wątpi, czy mógł zmienić wynik wojny: pomoc Chin wzmacniała Việt Minh zdecydowany zwyciężyć za wszelką cenę. Trzy lata później wojna skończyła się pod Điện Biên Phủ.11
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- Departament Stanu USA, „The Minister at Saigon (Heath) to the Secretary of State, 21 January 1951”; Gilles Bonnier, „Le général de Lattre en Indochine”; Ronald H. Spector, „Advice and Support”. ↩
- Departament Stanu USA, „The Minister at Saigon (Heath) to the Secretary of State, 21 January 1951”; Gilles Bonnier, „Le général de Lattre en Indochine”. ↩
- Gilles Bonnier, „Le général de Lattre en Indochine”. ↩
- Gilles Bonnier, „Le général de Lattre en Indochine”; Departament Stanu USA, „The Minister at Saigon (Heath) to the Secretary of State, 21 January 1951”. ↩
- Ronald H. Spector, „Advice and Support”; Pen and Sword Books, „First Indochina War”; Departament Stanu USA, „The Minister at Saigon (Heath) to the Secretary of State, 21 January 1951”. ↩
- Departament Stanu USA, „The Minister at Saigon (Heath) to the Secretary of State, 21 January 1951”. ↩
- Ronald H. Spector, „Advice and Support”; Departament Stanu USA, „Memorandum by the Executive Secretary (Lay) to the National Security Council”; Departament Stanu USA, „The Minister at Saigon (Heath) to the Secretary of State, 21 January 1951”. ↩
- Departament Stanu USA, „The Minister at Saigon (Heath) to the Secretary of State, 21 January 1951”; Ronald H. Spector, „Advice and Support”. ↩
- Departament Stanu USA, „The Minister at Saigon (Heath) to the Secretary of State, 21 January 1951”; Ronald H. Spector, „Advice and Support”; Gilles Bonnier, „Le général de Lattre en Indochine”; Pen and Sword Books, „First Indochina War”. ↩
- Gilles Bonnier, „Le général de Lattre en Indochine”; Departament Stanu USA, „The Minister at Saigon (Heath) to the Secretary of State, 21 January 1951”. ↩
- Gilles Bonnier, „Le général de Lattre en Indochine”. ↩
Źródła
- Departament Stanu USA, Office of the Historian, Foreign Relations of the United States, 1951, t. VI, cz. 1, dokument 178, „The Minister at Saigon (Heath) to the Secretary of State, 21 January 1951”
- Gilles Bonnier, Fondation maréchal de Lattre, Les Chemins de la Mémoire nr 229 (2012), francuskie Ministerstwo Sił Zbrojnych, „Le général de Lattre en Indochine”
- Ronald H. Spector, US Army Center of Military History (1985), s. 115, 135-136, „Advice and Support: The Early Years, 1941-1960”
- Pen and Sword Books, „First Indochina War: The Battle of Vinh Yen begins”
- Departament Stanu USA, Office of the Historian, Foreign Relations of the United States, 1950, t. VI, dokument 602, „Memorandum by the Executive Secretary (Lay) to the National Security Council”
