Co wydarzyło się podczas bombardowania Belgradu w 1941 roku?
Wczesnym rankiem w niedzielę 6 kwietnia 1941 roku, bez wypowiedzenia wojny, Luftwaffe zaatakowała Belgrad, otwierając niemiecką inwazję na Jugosławię, w odwecie za probrytyjski przewrót w Belgradzie. Kolejne fale bombowców uderzały w centrum miasta przez 6 i 7 kwietnia. Oficjalnie naliczono 2271 zabitych, choć inne szacunki są znacznie wyższe. Zniszczeniu uległo 714 budynków, a Biblioteka Narodowa spłonęła razem ze zbiorami.1
Rankiem 6 kwietnia 1941 roku nad Belgradem pojawiły się niemieckie bombowce, zanim wypowiedziano jakąkolwiek wojnę. Naloty otworzyły niemiecką inwazję na Jugosławię i Grecję i zamieniły centrum jugosłowiańskiej stolicy w ruinę. O liczbę ofiar historycy spierają się do dziś.2
Kara za przewrót
Niedługo wcześniej przewrót w Belgradzie obalił jugosłowiański rząd. Historyk Brett Holman opisuje niemiecką odpowiedź jako atak z zaskoczenia, przeprowadzony przed wypowiedzeniem wojny i pomyślany jako kara za ten probrytyjski przewrót. Relacje różnią się co do tego, jak miał wyglądać. Według jednych Hitler rozkazał zniszczyć miasto, inni wskazują na rozkazy operacyjne 4. Floty Powietrznej, które wymieniały cele wojskowe i komunikacyjne w centrum.3 › Jugosławia w czasie II wojny światowej
History.com nazywa operację Castigo i umieszcza ją w szerszej ofensywie bałkańskiej. Tego samego dnia niemieckie dywizje wkroczyły do Grecji, a wszystkie jugosłowiańskie lotniska zostały zbombardowane, co zniszczyło na ziemi większość z 600 samolotów.4
Poranek Niedzieli Palmowej
Relacja francuskiego dziennikarza, wydrukowana w „The Scotsman” 11 kwietnia 1941 roku i przytoczona przez Holmana, opisuje ten dzień. Niemieckie samoloty przeleciały o czwartej rano, ale nie zrzuciły bomb, więc większość mieszkańców została w domach. O 7.15 ogłoszono kolejny alarm i około 150 bombowców Dornier wraz ze Stukami uderzyło w miasto. Terazije, główny plac, zostały ciężko trafione, a budynki miejskie stanęły w ogniu.5
History.com zauważa, że do stolicy zjechali na Niedzielę Palmową ludzie z okolicznych miast i wsi, co pogłębiło rzeź. Druga fala o dziewiątej zniszczyła centralną elektrownię i wodociągi, a pożary wybuchły w całej dzielnicy przemysłowej. Działa przeciwlotnicze i jugosłowiańskie myśliwce stawiały opór. W przerwie między jedenastą a czternastą nieprzerwany strumień ludzi ruszył na okoliczne wzgórza.6
Miasto w ogniu
Rząd, który obradował pod bombami, postanowił przenieść się na południe. Belgrad ogłoszono miastem otwartym; „The Scotsman” zwracał uwagę, że zrobiono to już 3 kwietnia. Kolejne ataki spadły na centrum po południu i w nocy z 6 na 7 kwietnia, a ostatni nastąpił 7 kwietnia o piętnastej. Wtedy, jak pisał dziennikarz, w schronach i piwnicach zostało już tylko kilka tysięcy z 370 tysięcy mieszkańców. Bez wody nikt nie mógł powstrzymać ognia przechodzącego z domu na dom.7
Archiwum Historyczne Belgradu odnotowuje, że między 6 a 12 kwietnia Niemcy zrzucili około 600 ton bomb. Całkowicie zniszczonych zostało 714 budynków, 1888 ciężko uszkodzonych, a 6615 lekko, co stanowiło prawie połowę zasobów mieszkaniowych miasta. Wodociągi, kanalizacja, sieć elektryczna i tramwajowa przestały działać, ponad połowa środków transportu była unieruchomiona, a mosty na Sawie i Dunaju zostały zniszczone.8
Biblioteka Narodowa
Niemieckie bomby zapalające trafiły w Bibliotekę Narodową Serbii. Spłonęło około 350 tysięcy książek i około 500 tysięcy innych woluminów, w tym średniowieczne rękopisy, dokumenty, inkunabuły oraz zbiory starych książek i gazet o ogromnej wartości kulturowej i historycznej.9
Ilu zginęło
Liczby bardzo się różnią. Oficjalne dane miasta mówią o 2271 zabitych i bardzo wielu rannych. Holman uważa tę liczbę za prawdopodobnie zaniżoną i przypomina, że ówczesna prasa brytyjska podawała 12 tysięcy. History.com podaje 17 tysięcy cywilów, co nazywa największą liczbą ofiar cywilnych jednego dnia od początku wojny. Nawet według danych oficjalnych, jak zauważa Holman, liczba zabitych przewyższała każdą pojedynczą noc Blitzu na Wielką Brytanię, choć rozłożyła się na kilka dni.10
Cios, który nie powalił
Holman dowodzi, że naloty były nie tyle próbą złamania morale ludności, ile prawdziwym blitzem, mającym sparaliżować ośrodek dowodzenia i zaopatrzenia przed natarciem wojsk lądowych, tak jak Guernica w 1937 i Warszawa w 1939 roku. Belgrad się nie załamał: francuski dziennikarz relacjonował, że przywrócono porządek, żywność rozdzielano po dawnych cenach, a szpitale przygotowywały szczepienia przeciw cholerze i tyfusowi.11
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- Archiwum Historyczne Belgradu, „World War II”; Redakcja HISTORY.com, „Germany invades Yugoslavia and Greece”; Brett Holman, „The Belgrade blitz”. ↩
- Redakcja HISTORY.com, „Germany invades Yugoslavia and Greece”; Brett Holman, „The Belgrade blitz”; Archiwum Historyczne Belgradu, „World War II”. ↩
- Brett Holman, „The Belgrade blitz”. ↩
- Redakcja HISTORY.com, „Germany invades Yugoslavia and Greece”. ↩
- Brett Holman, „The Belgrade blitz”. ↩
- Redakcja HISTORY.com, „Germany invades Yugoslavia and Greece”; Brett Holman, „The Belgrade blitz”. ↩
- Brett Holman, „The Belgrade blitz”. ↩
- Archiwum Historyczne Belgradu, „World War II”. ↩
- Archiwum Historyczne Belgradu, „World War II”. ↩
- Archiwum Historyczne Belgradu, „World War II”; Brett Holman, „The Belgrade blitz”; Redakcja HISTORY.com, „Germany invades Yugoslavia and Greece”. ↩
- Brett Holman, „The Belgrade blitz”. ↩
Źródła
- Archiwum Historyczne Belgradu, wystawa stała, „World War II: Bombardments of Belgrade”
- Redakcja HISTORY.com, „Germany invades Yugoslavia and Greece”
- Brett Holman, Airminded, „The Belgrade blitz”
