Powstanie na Czedżu 1948: wydarzenia 3 kwietnia i masakry, które po nich nastąpiły

W Korei Południowej nazywa się to po prostu 4·3, od daty, w której się zaczęło. Przez dziesięciolecia ledwie można było o tym mówić. Powstanie na wyspie Czedżu i kampania jego tłumienia zabiły być może co dziesiątego mieszkańca wyspy, a państwo południowokoreańskie potrzebowało ponad pół wieku, by przyznać się do swojej roli.²

Wyspa po wyzwoleniu

Pod rządami japońskimi Czedżu było silnie ufortyfikowane. John Merrill, były analityk Departamentu Stanu USA do spraw Korei i autor jednego z pierwszych opracowań o powstaniu, pisze, że pod koniec wojny stacjonowało tam około 75 tysięcy japońskich żołnierzy. Po kapitulacji Japonii w 1945 roku tysiące Koreańczyków wróciło z Japonii i Mandżurii, w ciągu kilku miesięcy niemal podwajając ludność wyspy.³

Przez prawie rok amerykański rząd wojskowy współpracował z Komitetem Ludowym Czedżu, który pełnił rolę popieranego przez mieszkańców faktycznego rządu wyspy. Stosunki popsuły się, gdy w sierpniu 1946 roku Czedżu stało się osobną prowincją, a zwłaszcza po gwałtownych protestach jesienią 1946 roku na kontynencie, gdy nowy amerykański dowódca porzucił politykę współpracy.⁴ › Amerykański rząd wojskowy w Korei, 1945 do 1948

Droga do 3 kwietnia

Waszyngton postanowił wycofać się z Korei i zaplanował osobne wybory w swojej strefie okupacyjnej, czemu sprzeciwiały się niemal wszystkie koreańskie ugrupowania, obawiając się, że utrwali to podział kraju. 1 marca 1947 roku policja w mieście Czedżu otworzyła ogień do tłumu obchodzącego rocznicę ruchu niepodległościowego z 1919 roku i protestującego przeciw planowanym wyborom; zginęło sześć osób, w tym dziecko. Kilka dni później policjanci w areszcie strzelali do kolejnego tłumu i zabili pięć następnych.⁵

Na wyspę wysłano wtedy kilkuset policjantów i członków Północno-Zachodniej Ligi Młodzieży, prawicowej bojówki złożonej w dużej części z uciekinierów z Północy. Merrill opisuje spiralę, która się potem zaczęła: lewicowcy zabijali policjantów, a policja odpowiadała przypadkowymi egzekucjami, mającymi zastraszyć ludność.⁶

Powstanie

Powstanie wybuchło o świcie 3 kwietnia 1948 roku, gdy na górze Halla i okolicznych stożkach wulkanicznych zapłonęły ogniska sygnałowe. Około 500 członków Partii Pracy Korei Południowej i kilka tysięcy zwolenników zaatakowało pozycje Północno-Zachodniej Ligi Młodzieży i połowę z 24 posterunków policji na wyspie, zabijając 30 policjantów i nieznaną liczbę członków ligi.⁷

Podpułkownik Kim Ik-ryeol, dowódca konstabularii na Czedżu, próbował potajemnie wynegocjować rozejm z Kim Dal-samem, przywódcą zbrojnego skrzydła partii na wyspie, ale do porozumienia nie doszło. Według Merrilla amerykańscy doradcy nalegali na mianowanie twardych dowódców i przed wyborami 10 maja dowództwo konstabularii objął zwolennik twardej linii Park Jin-gyeong. W tygodniu wyborów partyzanci przecinali linie telefoniczne, niszczyli mosty i blokowali drogi, a dwóch mandatów z Czedżu w nowym zgromadzeniu nie udało się obsadzić.⁸

Spalona ziemia

Górę Halla otoczono kordonem, a oddziały policji, konstabularii i ligi młodzieży przeczesywały wnętrze wyspy. Setki wsi zniszczono, a ich mieszkańców zabito albo przesiedlono do obozów na wybrzeżu; Merrill pisze, że zniszczeniu uległo 95 procent wsi na zboczach góry Halla, a Północno-Zachodnia Liga Młodzieży słynęła z okrucieństwa. Jeong-Sim Yang z Uniwersytetu Ewha zauważa, że operacje spalonej ziemi trwały także po proklamowaniu Republiki Korei w sierpniu 1948 roku, i dowodzi, że amerykański rząd wojskowy i jego doradcy wiedzieli o masowym zabijaniu cywilów i nic nie zrobili, by je powstrzymać.⁹

Przemoc rozlała się poza wyspę. W październiku 1948 roku dwa pułki konstabularii skierowane na Czedżu, zamiast popłynąć na wyspę, zbuntowały się w porcie Yeosu, wywołując szerszą rebelię na kontynencie. Na samej wyspie partyzantka to słabła, to się odradzała, a konflikt formalnie zakończył się dopiero jesienią 1954 roku, gdy ponownie otwarto zamknięte obszary góry Halla.¹⁰

Liczenie zabitych

Liczby wciąż są niepewne. Yang zauważa, że komisja powołana do zbadania wydarzeń oficjalnie zarejestrowała 14 028 zabitych na podstawie zgłoszeń rodzin ofiar, podczas gdy rządowy Raport z dochodzenia z 2003 roku ocenił rzeczywistą liczbę na 25 do 30 tysięcy, około jednej dziesiątej ludności wyspy, i ustalił, że 80 procent zginęło z rąk sił pacyfikacyjnych. Merrill przytacza ten sam szacunek do 30 tysięcy i dodaje, że kolejne 40 tysięcy osób mogło uciec do Japonii.¹¹

Pamięć o 4·3

Przez dziesięciolecia rządów prawicy w Korei Południowej nawet przelotna wzmianka o 4·3 była tabu. Milczenie przerwała specjalna ustawa ze stycznia 2000 roku, a w październiku 2003 roku prezydent Roh Moo-hyun oficjalnie przeprosił mieszkańców Czedżu; powstało też miejsce pamięci, gdzie co roku odbywają się uroczystości. Od 70. rocznicy w 2018 roku coraz głośniej mówi się też o odpowiedzialności Stanów Zjednoczonych. O wojnie, która wybuchła dwa lata później, piszemy w przeglądzie bitew Korei.¹²