Jakie są najsłynniejsze bitwy w historii Korei?
Najbardziej znane są morskie zwycięstwa admirała Yi Sun-sina pod Hansando (1592) i Myeongnyang (1597) oraz desant pod Inczonem w 1950 roku. Koreańczycy uczą się też o Salsu (612), Gwiju (1019), ostatniej bitwie Yi pod Noryang (1598) i obronie perymetru Pusan (1950). Ten przewodnik przedstawia 13 bitew z lat 612 do 1950 według dat.
Korea leży między Chinami a Japonią, a jej państwa od czternastu stuleci odpierały najazdy z obu stron. Ten przewodnik obejmuje bitwy stoczone w Korei, u jej wybrzeży albo przez państwa koreańskie, od wojen Trzech Królestw do wojny koreańskiej, w trzech epokach. Idzie według dat, od najstarszej bitwy, i nie jest rankingiem: weszła każda bitwa, która w naszych pięciu kryteriach zdobyła co najmniej 35 punktów, a punkty decydują tylko o tym, które bitwy się tu znalazły; zobacz, jak je wybraliśmy. Źródła koreańskie, chińskie i japońskie często różnią się co do liczb, więc przy każdej bitwie mówimy, kto podaje jaką liczbę.
Trzy Królestwa i Goryeo, od 612 do 1019 roku
1 Salsu, 612
- Gdzie
- Rzeka Salsu, dziś Czhongczhon, Korea Północna
- Wojna
- Wojna Koguryo z Sui w 612 roku
- Strony
- Koguryo pod wodzą Eulji Mundeoka przeciw armiom Sui Yu Zhongwena i Yuwen Shu
- Siły
- 305 tys. żołnierzy Sui w dziewięciu armiach (Księga Sui); liczebności Koguryo nie znamy
- Wynik
- Zwycięstwo Koguryo; według Księgi Sui wróciło tylko 2700 z 305 tys.
W 612 roku cesarz Yang z dynastii Sui rzucił na Koguryo ogromne siły; koreańska Encyclopedia of Korean Culture szacuje całą armię inwazyjną na 1 130 000 ludzi. Gdy główne wojsko utknęło pod twierdzami Liaodongu, dziewięć armii pod wodzą Yu Zhongwena i Yuwen Shu, według Księgi Sui 305 tysięcy ludzi, ruszyło prosto na Pjongjang. Każdy niósł żywność na sto dni, a wielu potajemnie ją zakopywało, by ulżyć sobie w marszu.1
Eulji Mundeok przyjechał do ich obozu, udając, że chce się poddać, zobaczył, jak bardzo są głodni, i zaczął się cofać, celowo przegrywając potyczkę za potyczką, aż Chińczycy stanęli 30 li od Pjongjangu. Posłał Yu Zhongwenowi szyderczy wiersz: twoja zasługa jest już wielka, wiedz, kiedy dość, i zawróć. Flota Sui, która miała ich wykarmić, została już pobita pod Pjongjangiem, więc gdy Eulji drugi raz pozornie zaproponował kapitulację, wodzowie Sui przyjęli to jako pretekst do odwrotu. Kiedy armia była w połowie przeprawy przez Salsu, Koguryo uderzyło na jej straż tylną. Szyki pękły, a ocaleni w dzień i noc przebiegli 450 li do Yalu; według Księgi Sui do Liaodongu dotarło tylko 2700 ludzi. Mit i fakt: obie słynne liczby pochodzą z tej jednej chińskiej kroniki, a liczebności wojsk Eulji nie podaje żadne źródło. Cesarz Yang się wycofał, a nieudane wojny z Koguryo przyczyniły się do upadku jego dynastii w 618 roku.2
Dlaczego jest na liście: Zna ją każdy Koreańczyk, zakończyła wojnę 612 roku i pomogła obalić dynastię, więc ma komplet punktów za rozpoznawalność, skutek i pamięć oraz 4 za rozstrzygnięcie: jej 45 punktów to najwyższy wynik w przewodniku. Obniża go tylko pewność źródeł (2), bo liczby opierają się wyłącznie na Księdze Sui.
2 Ansi, 645
- Gdzie
- Twierdza Ansi, zwykle lokalizowana w Yingchengzi koło Haicheng, Liaoning, Chiny
- Wojna
- Wojna Koguryo z Tang w 645 roku
- Oblegający
- Armia Tang cesarza Taizonga (około 200 tys. w całej inwazji według szacunku Encyclopedia of Korean Culture)
- Obrońcy
- Załoga Koguryo; liczebności i dowódcy wczesne źródła nie podają
- Wynik
- Tang odstąpili od oblężenia po 88 dniach i się wycofali
W 645 roku cesarz Taizong z dynastii Tang osobiście poprowadził najazd na Koguryo. Jego wojska zdobyły Gaimou, Liaodong i Baegam, a dwudziestego dnia szóstego miesiąca stanęły pod Ansi, na głównej drodze do Pjongjangu. Na odsiecz ruszyła armia Koguryo i Malgalów licząca 150 tysięcy, ale zaatakowała pochopnie, została okrążona, a 36 800 ocalałych się poddało.3
Osamotnione Ansi biły machiny miotające i tarany, ale obrońcy odpierali każdy szturm i łatali każdy wyłom. Przez 60 dni Chińczycy usypywali wał ziemny wyższy od murów, kosztem około 500 tysięcy dniówek. Wtedy nasyp osunął się na mur, obrońcy wypadli przez wyłom i go zajęli, a trzy dni zaciekłych ataków nie zdołały go odbić. Przyszły przymrozki i zabrakło żywności, więc po 88 dniach, osiemnastego dnia dziewiątego miesiąca, Tang zwinęli oblężenie i odeszli. Mit i fakt: wczesne kroniki nie podają imienia dowódcy Ansi; imię Yang Manchun pojawia się dopiero w nieoficjalnych historiach z epoki Joseon, a opowieść, że strzała trafiła Taizonga w oko, pochodzi z pism późnego Goryeo. Film The Great Battle (Ansi-seong) z 2018 roku uczynił Yanga bohaterem, choć, jak zauważył tygodnik Weekly Kyunghyang, opierał się na zaledwie trzech zachowanych linijkach źródeł. Koguryo upadło pod ciosami Tang i Silli w 668 roku.4
Dlaczego jest na liście: Twierdzę, która odesłała cesarza do domu, Koreańczycy dobrze znają z legendy i filmu, więc za rozpoznawalność, pamięć i rozstrzygnięcie ma po 4. Koguryo upadło jednak 23 lata później, więc za skutek ma 3, a ponieważ imię dowódcy i liczby opierają się na późnych albo jednostronnych tekstach, za pewność źródeł 2; jej 36 punktów przekracza próg 35 o jeden.
3 Hwangsanbeol, 660
- Gdzie
- Równina Hwangsan w Yeonsan, dziś Nonsan, prowincja Czhungczhong Południowy, Korea Południowa
- Wojna
- Podbój Baekje przez Sillę i Tang w 660 roku
- Strony
- Baekje pod wodzą Gyebaeka przeciw Silli pod wodzą Kim Yu-sina
- Siły
- 5 tys. żołnierzy Baekje wobec 50 tys. Silli (Samguk sagi)
- Wynik
- Zwycięstwo Silli; Gyebaek poległ, Baekje upadło w tym samym roku
W 660 roku Silla i Tang uderzyły na Baekje razem: 130 tysięcy żołnierzy Tang pod wodzą Su Dingfanga przeprawiło się przez Morze Żółte, a Kim Yu-sin poprowadził lądem 50 tysięcy wojowników Silli. Dwór króla Uija się spierał i nie obsadził przełęczy Tanhyeon, więc król wysłał generała Gyebaeka z 5 tysiącami ludzi, by zatrzymał Sillę. Według Samguk sagi Gyebaek przed wymarszem zabił żonę i dzieci, by nie żyli w niewoli, a swoim żołnierzom przypomniał, że dawny król Goujian pokonał 700 tysięcy wrogów pięcioma tysiącami.5
Na równinie Hwangsan zajął wzniesienia w trzech obozach, a jego ludzie odparli cztery ataki Silli. Wtedy wodzowie Silli posłali na śmierć własnych synów: najpierw Bangula, po nim szesnastoletniego hwaranga Gwanchanga. Poruszone tym wojsko Silli ruszyło znowu i zmiażdżyło linię Baekje; Gyebaek poległ. Tymczasem wylądowała armia Tang; sprzymierzeni zdobyli stolicę Sabi, król Uija się poddał i Baekje, królestwo istniejące prawie siedem wieków, przestało istnieć jeszcze tego samego roku. Uczeni epoki Joseon uczynili z Gyebaeka wzór wierności, a film Hwangsanbeol Lee Joon-ika z 2003 roku opowiedział bitwę jako komedię w dialektach. Słynne proporcje 5 tysięcy przeciw 50 tysiącom pochodzą z kroniki Samguk sagi.6
Dlaczego jest na liście: Bitwa, która przesądziła o losie Baekje, ma komplet punktów za rozstrzygnięcie i 4 za skutek, bo otworzyła Silli drogę do zjednoczenia, a ostatni bój Gyebaeka Koreańczycy znają ze szkoły i z filmu, więc za rozpoznawalność i pamięć ma po 4. Liczby opierają się na jednej kronice, więc za pewność źródeł ma 2, ale jej 40 punktów to wynik wyraźnie ponad progiem 35.
4 Gwiju, 1019
- Gdzie
- Guju (czytane też Gwiju), jeden z sześciu okręgów warownych między rzekami Czhongczhon i Yalu, Korea Północna
- Wojna
- Trzeci najazd Kitanów na Goryeo, 1018 do 1019
- Strony
- Goryeo pod wodzą Gang Gam-chana przeciw armii kitańskiej (Liao) Xiao Paiyi
- Siły
- 208 tys. żołnierzy Goryeo wobec 100 tys. Kitanów (źródła koreańskie)
- Wynik
- Zwycięstwo Goryeo; według Goryeosa do domu wróciło tylko kilka tysięcy Kitanów
W 993 roku poseł Seo Hui wynegocjował od kitańskiego cesarstwa Liao sześć okręgów warownych na południe od Yalu. Gdy Goryeo odmówiło później ich zwrotu i osobistego hołdu króla Hyeonjonga, w dwunastym miesiącu 1018 roku Xiao Paiya przekroczył Yalu ze 100 tysiącami ludzi. Gang Gam-chan wyszedł mu naprzeciw z 208 tysiącami. Pod Heunghwajin Goryeo spuściło spiętrzoną wodę na przeprawiających się Kitanów, którzy mimo to doszli na 100 li od Kaesongu, zanim zawrócili.7
Gang czekał na nich pod Guju. Gdy oddziały Kim Jong-hyeona uderzyły na cofającą się kolumnę, armia Ganga ścigała ją przez rzekę przed miastem aż do Banryeong, a według Goryeosa ze 100 tysięcy wróciło do domu tylko kilka tysięcy. Goryeosa, oficjalna kronika ukończona w 1451 roku, pisze, że Kitanowie nigdy jeszcze nie ponieśli tak ciężkiej klęski. Kitanowie nigdy już nie zażądali hołdu króla ani okręgów, a oba państwa utrzymywały w miarę pokojowe stosunki aż do upadku Liao w 1125 roku. Seulska dzielnica Gwanak urządza festiwal imienia Ganga, a serial KBS 2TV Wojna Goryeo z Kitanami, emitowany od 11 listopada 2023 roku, zakończył się 10 marca 2024 roku właśnie tą bitwą i najlepszą oglądalnością, według Nielsen Korea 13,8 procent.8
Dlaczego jest na liście: Zwycięstwo Gang Gam-chana zakończyło wojny Goryeo z Kitanami, więc za rozstrzygnięcie ma 5, a żyje w festiwalach i w przebojowym serialu, więc za pamięć też 5; w Korei zna je każdy, za granicą mało kto, więc za rozpoznawalność ma 4. Przebieg znamy głównie z Goryeosa, spisanej cztery wieki później, choć klęskę potwierdza historia Liao, więc za pewność źródeł ma 3; jego 43 punkty to wynik daleko ponad progiem 35.
Joseon: wojna Imjin i najazd mandżurski, od 1592 do 1637 roku
5 Hansando, 1592
- Gdzie
- Wody u wyspy Hansan, w pobliżu dzisiejszego Tongyeong, Korea Południowa
- Wojna
- Wojna Imjin (japońskie inwazje na Koreę, 1592 do 1598)
- Floty
- Flota Joseon pod wodzą Yi Sun-sina, Yi Eok-gi i Won Gyuna przeciw eskadrze Wakisaki Yasuharu
- Siły
- 55 okrętów koreańskich wobec 73 japońskich (według źródeł koreańskich)
- Wynik
- Zwycięstwo Korei; 47 okrętów japońskich spalonych i 12 zdobytych, bez strat w okrętach koreańskich
Armie Toyotomiego Hideyoshiego najechały Koreę w 1592 roku z planem marszu lądem i morzem jednocześnie. Na morzu plan zawiódł: Yi Sun-sin pobił japońskie eskadry pod Okpo, Dangpo i Danghangpo. Japończycy odpowiedzieli, wysyłając na zachód Wakisakę Yasuharu z 73 okrętami, 36 dużymi, 24 średnimi i 13 małymi, a za nim płynął Kuki Yoshitaka z kolejnymi 42.9
Ósmego dnia siódmego miesiąca księżycowego Yi, mając już 55 okrętów z trzech flot prowincjonalnych, znalazł Wakisakę w cieśninie Gyeonnaeryang, wąskiej i pełnej raf, gdzie ciężkie panokseony nie mogły manewrować. Pięć czy sześć koreańskich okrętów zaatakowało i zaczęło się cofać, Japończycy ruszyli za nimi na otwarte wody pod Hansan, a tam cała flota Yi otoczyła ich szykiem hagikjin, „skrzydłami żurawia”, i otworzyła ogień z dział. Źródła koreańskie liczą 47 okrętów japońskich spalonych lub rozbitych i 12 zdobytych; około 400 rozbitków uciekło na ląd, a Koreańczycy nie stracili ani jednego okrętu. Zwycięstwo pogrzebało ten plan i dało Joseonowi panowanie nad południowym wybrzeżem; amerykański autor Homer Hulbert nazwał później tę bitwę koreańską Salaminą. Obok Jinju i Haengju to jedno z trzech wielkich zwycięstw wojny Imjin, a Tongyeong co roku inscenizuje je podczas festiwalu.10
Dlaczego jest na liście: Dla Koreańczyków zwycięstwo Yi Sun-sina w szyku „skrzydeł żurawia” to jedna z najlepiej znanych bitew w ogóle, więc za rozpoznawalność ma 5, a dało Joseonowi panowanie nad południowym wybrzeżem; wojna lądowa trwała jednak do 1598 roku, więc za rozstrzygnięcie ma 4, a przy 4 za skutek, pamięć i dobrze udokumentowane straty (pewność źródeł 4) jego 43 punkty plasują się wysoko ponad progiem 35.
6 Jinju, 1592
- Gdzie
- Twierdza Jinju nad rzeką Nam, prowincja Gyeongsang Południowy, Korea Południowa
- Wojna
- Wojna Imjin (pierwsza inwazja japońska)
- Oblegający
- Armia japońska pod wodzą Hasegawy Hidekazu i Nagaoki (Hosokawy) Tadaokiego: około 20 tys., według steli z 1619 roku 100 tys.
- Obrońcy
- Od niespełna tysiąca (stela) do około 3800 ludzi pod wodzą Kim Si-mina, a z zewnątrz oblegających nękali partyzanci
- Wynik
- Japończycy odeszli po tygodniu szturmów; Kim Si-min śmiertelnie ranny
Jinju, główne miasto zachodniego Gyeongsangu, leżało na drodze do Jeolli i stacjonowały w nim główne siły regionu. W dziewiątym miesiącu księżycowym 1592 roku Hasegawa Hidekazu i Nagaoka Tadaoki wyruszyli na nie z Gimhae z 20 tysiącami ludzi. W mieście namiestnik Kim Si-min miał około 3700 żołnierzy i setkę z Gonyang, a gubernator Kim Seong-il uzbroił do obrony mieszkańców, mężczyzn i kobiety, młodych i starych.11
Oblężenie zaczęło się piątego dnia dziesiątego miesiąca. Japończycy podciągnęli bambusowe drabiny i trzypiętrowe wieże oblężnicze; Kim odpowiedział ogniem dział, palił drabiny prochem i rozbijał wieże toporami, a partyzanci Gwak Jae-u i inne oddziały odsieczy nękały oblegających z zewnątrz. Przed świtem dziesiątego dnia Japończycy uderzyli na bramę wschodnią i północną, a obrońcy przyjęli ich strzałami, bombami, kamieniami i wrzątkiem. Kim został postrzelony, dowództwo przejął Yi Gwang-ak i szturm się załamał; Japończycy odeszli, a Kim zmarł od rany osiemnastego dnia. Liczby są sporne: stela pamiątkowa z 1619 roku mówi o niespełna tysiącu obrońców przeciw 100 tysiącom, inne zapisy o 3800 przeciw 20 tysiącom. To jedno z trzech wielkich zwycięstw wojny Imjin. W 1593 roku Japończycy wrócili w wielkiej sile i zdobyli miasto; tę klęskę Koreańczycy pamiętają dzięki legendzie o Nongae, która miała skoczyć do rzeki, obejmując japońskiego dowódcę.12
Dlaczego jest na liście: Obronę Kim Si-mina Koreańczycy dobrze znają i pamiętają, więc za rozpoznawalność i pamięć ma po 4, ale rozstrzygnęła jedną kampanię, a miasto padło rok później, więc za rozstrzygnięcie i skutek ma po 3, a siły obu stron źródła podają bardzo różnie, więc za pewność źródeł 3. Jej 35 punktów, tyle samo co Haengju, to dokładnie próg.
7 Haengju, 1593
- Gdzie
- Górska twierdza Haengju nad rzeką Han, Goyang, tuż na zachód od Seulu, Korea Południowa
- Wojna
- Wojna Imjin (pierwsza inwazja japońska)
- Strony
- Wojska Joseon i mnisi-żołnierze pod wodzą Gwon Yula przeciw armii japońskiej Ukity Hideie
- Siły
- Około 30 tys. Japończyków wobec niespełna 10 tys. Koreańczyków, z 2300 doborowymi żołnierzami Gwona jako trzonem (źródła się różnią)
- Wynik
- Zwycięstwo Joseon; japoński szturm odparty z ciężkimi stratami
Na początku 1593 roku armia Ming odbiła Pjongjang, a Gwon Yul, gubernator Jeolli, ruszył na północ, by pomóc odzyskać Seul. Wybrał górski gród Haengju nad rzeką Han i otoczył go podwójną palisadą i wałami ziemnymi chroniącymi przed kulami. Według dziennika Kyeonggi Ilbo Gwon przyprowadził 2300 doborowych żołnierzy; razem z tysiącem mnichów-żołnierzy mnicha Cheoyeonga i innymi oddziałami cała załoga liczyła według Encyclopedia of Korean Culture niespełna 10 tysięcy.13
O świcie dwunastego dnia drugiego miesiąca Ukita Hideie wraz z Ishidą Mitsunarim, Konishim Yukinagą i innymi ruszył do ataku z około 30 tysiącami ludzi w siedmiu rzutach, jeden po drugim. Ludzie Gwona odpowiadali ogniem z wozów hwacha i z dział; sam Ukita został ranny, a mnisi sypali napastnikom popiół w oczy. Gdy Kobayakawa Takakage wdarł się do środka, Gwon z mieczem w ręku poprowadził kontratak, a kiedy zabrakło strzał, obrońcy walczyli kamieniami, aż rzeką Han nadpłynęły łodzie z dziesiątkami tysięcy strzał. Japończycy się cofnęli, zostawiając ponad 200 zabitych. Wkrótce potem pospiesznie wycofali się z Seulu, a bitwę zalicza się do trzech wielkich zwycięstw wojny Imjin. Mit i fakt: fartuch haengju chima nie wziął nazwy od kobiet, które nosiły tu kamienie; to słowo w starszej postaci zapisano już w księdze z 1527 roku. Goyang co roku odprawia w twierdzy uroczystość ku czci poległych.14
Dlaczego jest na liście: Obronę Gwon Yula Koreańczycy dobrze znają i co roku czczą w twierdzy, więc za rozpoznawalność i pamięć ma po 4, ale odparła jeden szturm w wojnie, która trwała jeszcze pięć lat, więc za rozstrzygnięcie i skutek ma po 3, a siły obu stron znamy głównie ze źródeł koreańskich, więc za pewność źródeł 3. Jej 35 punktów, tyle samo co Jinju, to dokładnie próg.
8 Myeongnyang, 1597
- Gdzie
- Cieśnina Myeongnyang (Uldolmok) między wyspą Jindo a lądem stałym, Korea Południowa
- Wojna
- Wojna Imjin (druga inwazja japońska, 1597 do 1598)
- Floty
- Flota Joseon pod wodzą Yi Sun-sina przeciw japońskiej flocie inwazyjnej
- Siły
- 13 okrętów koreańskich wobec 133 japońskich według dziennika Yi (inne relacje ponad 330)
- Wynik
- Zwycięstwo Korei; według źródeł koreańskich zniszczono 31 okrętów japońskich; marsz Japończyków morzem na zachód zatrzymany
Latem 1597 roku flota Joseon pod wodzą Won Gyuna została niemal doszczętnie rozbita pod Chilcheollyang; była to jedyna bitwa, jaką koreańska marynarka przegrała w całej wojnie. Bae Seol uratował z pogromu 12 okrętów. Dwór oddał Yi Sun-sinowi dowództwo, które wcześniej mu odebrano, a gdy król Seonjo uznał, że flota nie ma już szans, Yi odpowiedział słowami, które Koreańczycy cytują do dziś: „wciąż mamy 12 okrętów”. Trzynasty doszedł później. Flota japońska parła wzdłuż południowego wybrzeża na zachód, ku Morzu Żółtemu, a Yi postanowił ją zatrzymać w cieśninie Myeongnyang u wybrzeży Jindo, gdzie pływ z hukiem przelewa się przez wąski przesmyk.15
Szesnastego dnia dziewiątego miesiąca księżycowego Japończycy weszli w cieśninę, według dziennika wojennego Yi ze 133 okrętami, a on ustawił swoje w jednej linii w poprzek przejścia. Gdy prąd odwrócił się przeciw napastnikom, japoński zbieg wskazał w wodzie ciało dowódcy Madashiego (w relacjach japońskich Kurushimy Michifusy); Yi kazał wywiesić jego głowę, morale Japończyków się załamało i według źródeł koreańskich zniszczono 31 okrętów, zanim reszta się wycofała, a droga morska na zachód została zamknięta. Mit i fakt: opowieść o żelaznym łańcuchu rozciągniętym w poprzek cieśniny opiera się na kronice rodowej wydanej w 1914 roku i nie ma jej ani w dzienniku Yi, ani w rocznikach dworskich. Film Myeongnyang (ang. Roaring Currents) z 2014 roku obejrzało 17,6 miliona widzów, najwięcej w historii kina w Korei Południowej.16
Dlaczego jest na liście: Z kompletem punktów za rozpoznawalność i pamięć ma ich 44, daleko ponad progiem 35. Za rozstrzygnięcie i skutek dostaje po 4, bo wojna na lądzie trwała do 1598 roku, a za pewność źródeł tylko 3, bo każda liczba floty japońskiej pochodzi ze źródeł koreańskich.
9 Noryang, 1598
- Gdzie
- Cieśnina Noryang między wyspą Namhae a lądem stałym oraz zatoka Gwaneumpo, Korea Południowa
- Wojna
- Wojna Imjin (druga inwazja japońska, 1597 do 1598)
- Floty
- Flota Joseon pod wodzą Yi Sun-sina i flota Mingów pod wodzą Chen Lina przeciw flocie japońskiej Shimazu Yoshihiro
- Siły
- Ponad 200 okrętów Joseon i Mingów wobec ponad 300 japońskich (raport dworski) lub ponad 500 (encyklopedia koreańska)
- Wynik
- Zwycięstwo sprzymierzonych na morzu; Yi Sun-sin poległ; załoga Konishiego uszła; ostatnia bitwa wojny
Pod koniec 1598 roku Toyotomi Hideyoshi już nie żył, a japońskie armie w Korei wracały do domu. Załogę Konishiego Yukinagi w Suncheon zamknęły floty Joseon i Mingów; Konishi przekupił admirała Mingów Chen Lina, by przepuścił jedną łódź, która miała wezwać z Sacheon flotę Shimazu Yoshihiro; wielka flota japońska ruszyła przerwać blokadę.17
Floty starły się w cieśninie Noryang w nocy z 18 na 19 dzień jedenastego miesiąca księżycowego. Encyclopedia of Korean Culture podaje ponad 200 okrętów sprzymierzonych wobec ponad 500 japońskich, natomiast minister Yi Deok-hyeong zameldował królowi o ponad 300 okrętach japońskich. Według jego raportu rozbito ich ponad 200, a zabitych i rannych były tysiące; raport Chen Lina mówił o 200 zatopionych i 100 zdobytych. Gdy rankiem Yi Sun-sin ścigał pobitych Japończyków w zatoce Gwaneumpo, trafiła go kula; kronikarz dworski zapisał, że sam strzelał wtedy z łuku, a ludzie mówili, że martwy Sun-sin rozgromił żywego wroga. Jego ostatnie słowa, „bitwa trwa, nie ogłaszajcie mojej śmierci”, pochodzą ze wspomnień Ryu Seong-ryonga, Jingbirok, a nie z zapisu dworskiego. Konishi wymknął się w czasie bitwy, Japończycy dokończyli odwrót i na Noryang wojna się skończyła. Miejsce śmierci Yi jest od 1973 roku państwowym miejscem historycznym.18
Dlaczego jest na liście: Wchodzi do przewodnika z 36 punktami, jednym ponad progiem, dzięki śmierci Yi, którą zna każdy Koreańczyk (rozpoznawalność i pamięć po 4). Zwycięstwo nie powstrzymało odwrotu Japończyków, więc za rozstrzygnięcie i skutek dostaje tylko po 3. Pewność źródeł zostaje na 4, bo przebieg bitwy i śmierć Yi opisują roczniki dworskie, choć liczby okrętów różnią się o setki.
10 Namhansanseong, 1636 do 1637
- Gdzie
- Górska twierdza Namhansanseong na południowy wschód od Seulu, Korea Południowa
- Wojna
- Drugi najazd mandżurski na Koreę (Byeongja horan), 1636 do 1637
- Oblegający
- Armia Qing pod wodzą Hong Taijiego; według encyklopedii koreańskiej z Mukdenu wyruszyło ok. 120 tys. ludzi
- Obrońcy
- Dwór króla Injo i ok. 13 tys. żołnierzy Joseon
- Wynik
- Kapitulacja w Samjeondo po 47 dniach; Joseon trybutariuszem Qing do 1895 roku
W 1636 roku władca Mandżurów Hong Taiji, który ogłosił już dynastię Qing, zażądał, by Joseon uznało go za zwierzchnika, a dwór odmówił. W dwunastym miesiącu księżycowym sam poprowadził armię przez Yalu, a gdy nadeszła wieść, że droga na wyspę Ganghwa jest odcięta, król Injo zamknął się w Namhansanseong, górskiej twierdzy na południowy wschód od stolicy. Według Encyclopedia of Korean Culture z Mukdenu wyruszyło około 120 tysięcy ludzi, a murów broniło około 13 tysięcy.19
Twierdza się trzymała, ale żywności było na około 50 dni, a odsiecz rozbito w drodze. Gdy nadeszła wieść, że padła Ganghwa, gdzie schroniła się rodzina królewska, dwór się poddał. Po 47 dniach, trzydziestego dnia pierwszego miesiąca księżycowego 1637 roku, Injo zszedł z gór i pokłonił się Hong Taijiemu w Samjeondo nad rzeką Han. Warunki pokoju zerwały więzi Joseon z Mingami, zabrały do Qing jako zakładników następcę tronu Sohyeona i księcia Bongnima i nałożyły trybut; na północ uprowadzono dziesiątki tysięcy jeńców. Zależność trwała do 1895 roku, gdy pokonane przez Japonię Chiny uznały pełną niepodległość Korei: według naszego wyliczenia ponad 250 lat. Twierdza jest od 2014 roku na liście światowego dziedzictwa UNESCO.20
Dlaczego jest na liście: Komplet punktów za rozstrzygnięcie, bo kapitulacja przesądziła o losie państwa Joseon, oraz po 4 za skutek, rozpoznawalność i pamięć dają jej 42 punkty; to jedyna bitwa epoki Joseon w przewodniku spoza wojny Imjin. To klęska wspominana z bólem, a nie z dumą, i to trzyma rozpoznawalność na 4.
Wojna koreańska, od 1950 do 1953 roku
11 Perymetr Pusan, 1950
- Gdzie
- Południowo-wschodni skraj Korei Południowej, za rzeką Naktong (Nakdong), od Masan do Yeongdeok
- Wojna
- Wojna koreańska
- Strony
- Armia Korei Południowej, 8. Armia USA i kontyngenty ONZ przeciw Koreańskiej Armii Ludowej
- Siły
- 5 dywizji południowokoreańskich i 3 amerykańskie na linii 240 km wobec szacowanych do 133 tys. Koreańczyków z Północy we wrześniu
- Wynik
- Perymetr utrzymany; kontrofensywa po desancie w Inczon przełamała front 22 i 23 września 1950 roku
Po pięciu tygodniach wojny wojska południowokoreańskie i amerykańskie zostały zepchnięte nad rzekę Naktong. Do 1 sierpnia trzymały już tylko południowo-wschodni skraj kraju, około 10 procent jego terytorium, przyczółek, który historia Korpusu Piechoty Morskiej USA mierzy na mniej więcej 90 na 60 mil, z portem Pusan na zapleczu. Pięć dywizji południowokoreańskich i trzy amerykańskie broniły linii długości około 240 km, od Masan przez Waegwan po Yeongdeok.21
Koreańczycy z Północy atakowali od 5 sierpnia, a 1 września ruszyli do ofensywy, którą historia marines nazywa uderzeniem wszystkimi siłami; po pospiesznym uzupełnieniu szacowano je nawet na 133 tysiące ludzi. Na północ od Taegu południowokoreańska 1. Dywizja utrzymała linię pod Dabu-dong przeciw trzem dywizjom wroga, a według encyklopedii koreańskiej od tej walki zależał wynik całej sierpniowej bitwy. Na południu oddziały armii USA i 1. Tymczasowa Brygada Piechoty Morskiej dwa razy wyrzuciły nieprzyjaciela z zakola Naktong, a na początku września przybyła brytyjska 27. Brygada, pierwsza jednostka lądowa z innego państwa ONZ. Po desancie w Inczon 15 września wojska Korei Południowej i ONZ przeszły do kontrnatarcia, 22 i 23 września przełamały front, a wojska północnokoreańskie zaczęły się cofać. Bez utrzymania perymetru nie byłoby desantu w Inczon.22
Dlaczego jest na liście: Linię Naktong zna każdy Koreańczyk (rozpoznawalność 5), a przebieg walk jest dobrze udokumentowany po obu stronach (pewność źródeł 5), więc obrona perymetru ma 44 punkty, najwięcej spośród bitew wojny koreańskiej w przewodniku. Ocaliła Republikę Korei, ale nie wygrała wojny, dlatego za rozstrzygnięcie i skutek dostaje po 4.
12 Inczon, 1950
- Gdzie
- Port Inczon (Incheon) i wyspa Wolmido, potem droga do Seulu, Korea Południowa
- Wojna
- Wojna koreańska
- Strony
- X Korpus USA (1. Dywizja Piechoty Morskiej, 7. Dywizja Piechoty) z południowokoreańskim 1. Pułkiem Piechoty Morskiej i 17. Pułkiem przeciw Koreańskiej Armii Ludowej
- Siły
- Ok. 70 tys. żołnierzy i 261 okrętów wobec szacowanych 1,5 do 2,5 tys. Koreańczyków z Północy w rejonie desantu
- Wynik
- Zwycięstwo ONZ; Seul odbity 28 września 1950 roku
Gdy Koreańczycy z Północy utknęli pod perymetrem Pusan, MacArthur postanowił wylądować daleko za ich plecami, w Inczon, około 150 mil (240 km) za frontem. Port był trudny: pływ sięgał od średnio 23 stóp w syzygii do niekiedy 33, barki desantowe potrzebowały 25 stóp wody, a okręty LST 29, więc nadawało się tylko kilka dni w połowie września lub października i wybrano 15 września. Encyklopedia koreańska liczy 261 okrętów i około 70 tysięcy żołnierzy wojsk lądowych, w tym południowokoreański 1. Pułk Piechoty Morskiej i 17. Pułk; amerykańscy planiści spodziewali się w rejonie desantu od 1,5 do 2,5 tysiąca Koreańczyków z Północy.23
Batalion piechoty morskiej zajął Wolmido z porannym przypływem, a główne siły wylądowały z wieczornym przypływem 15 września. Desant jednym ciosem przeciął linie zaopatrzenia wojsk północnokoreańskich. Na Seul trzeba było prawie dwóch tygodni: encyklopedia koreańska datuje jego pełne odbicie na 28 września, a nazajutrz MacArthur na uroczystości oddał stolicę prezydentowi Syngmanowi Rhee, choć na skraju miasta wciąż odpierano kontrataki wojsk północnokoreańskich. 1. Dywizja Piechoty Morskiej straciła w całej kampanii Inczon i Seulu 366 poległych, 49 zmarłych z ran, 6 zaginionych i 2029 rannych. W Inczon 15 września 1984 roku otwarto muzeum pamięci desantu, a miasto i marynarka wojenna Korei Południowej co roku 15 września obchodzą rocznicę.24
Dlaczego jest na liście: Rozpoznawalność 5 i pewność źródeł 5 dają mu 42 punkty, wyraźnie ponad progiem 35, a za pamięć ma 4, bo Inczon co roku 15 września obchodzi rocznicę. Za skutek ma tylko 3, bo w ciągu kilku tygodni wejście Chin znów odwróciło losy wojny.
13 Zbiornik Czosin, 1950
- Gdzie
- Droga znad zbiornika Czosin (Jangjin) do Hungnam, Korea Północna
- Wojna
- Wojna koreańska
- Strony
- 1. Dywizja Piechoty Morskiej USA i 31. pułkowa grupa bojowa armii USA przeciw chińskiej 9. Grupie Armii
- Siły
- Ok. 30 tys. żołnierzy ONZ (25 473 w 1. Dywizji Piechoty Morskiej 27 listopada) wobec szacowanych 120 tys. Chińczyków w 12 dywizjach
- Wynik
- Przebicie się do wybrzeża; ewakuacja X Korpusu i ok. 91 tys. koreańskich cywilów z Hungnam; północno-wschodnia Korea oddana
Pod koniec listopada 1950 roku 1. Dywizja Piechoty Morskiej, licząca z oddziałami przydzielonymi 25 473 ludzi, i, na wschód od zbiornika, pułkowa grupa bojowa armii lądowej rozciągały się wzdłuż jednej górskiej drogi od Hungnam, gdy w nocy 27 listopada uderzyła chińska 9. Grupa Armii. Oficjalna historia Korpusu Piechoty Morskiej doliczyła się co najmniej 11, a prawdopodobnie 12 chińskich dywizji; zwykle podaje się około 30 tysięcy żołnierzy ONZ wobec szacowanych 120 tysięcy Chińczyków. Na wschód od zbiornika grupa bojowa armii, około 3200 ludzi, w tym 700 Koreańczyków z Południa, została rozbita; z nieco ponad tysiąca ocalałych tylko 385 nadawało się do walki.25
Od 6 grudnia marines przebijali się na południe przez kolejne blokady, a 11 grudnia ostatnie oddziały minęły Chinhung-ni. Straty bojowe piechoty morskiej od 26 października do 15 grudnia wyniosły 4418 ludzi, a pozabojowe 7313, w większości odmrożenia. Potem X Korpus odpłynął z Hungnam, ostatni oddział 24 grudnia, ze 105 tysiącami żołnierzy i według historii marines 91 tysiącami koreańskich uchodźców; encyklopedia koreańska także podaje około 91 tysięcy, którzy weszli na statki, a jej hasło o marynarce zaokrągla tę liczbę do ponad 100 tysięcy. Jeden statek przewiózł na wyspę Geoje 14 tysięcy uchodźców, wśród nich rodziców Moon Jae-ina, który w 2017 roku pierwsze kroki podczas wizyty w USA skierował pod nowy pomnik bitwy nad Czosin w Wirginii.26
Dlaczego jest na liście: Pamięć 5, bo ewakuacja z Hungnam wciąż żyje w Korei Południowej, daje jej 38 punktów, trzy ponad progiem 35. Rozstrzygnęła kampanię na północnym wschodzie na korzyść Chin i skończyła się odwrotem, więc za rozstrzygnięcie i skutek ma po 3, a siły chińskie znamy tylko z szacunków.
Jak wybraliśmy bitwy Korei
Ten przewodnik obejmuje bitwy stoczone w Korei, u jej wybrzeży albo przez państwa koreańskie, od wojen Trzech Królestw do rozejmu z 1953 roku. Oblężenia liczymy wtedy, gdy rozstrzygnęły kampanię, dlatego są tu Ansi, Jinju i Namhansanseong. Walki armii niepodległościowych w Mandżurii w 1920 roku toczyły się poza Koreą i nie prowadziło ich państwo koreańskie, więc je pominęliśmy. Bitwy morskie admirała Yi Sun-sina porównujemy też z resztą świata w przewodniku po największych bitwach morskich, a Myeongnyang w przewodniku po zwycięstwach wbrew przewadze.
Rozważyliśmy 25 kandydatów i każdemu daliśmy od 1 do 5 punktów w pięciu kryteriach. Rozpoznawalność liczy się potrójnie i oceniamy ją pod kątem tego pytania, z myślą o czytelnikach koreańskich, więc bitwa, o której każdy Koreańczyk uczy się w szkole, ma tu więcej punktów niż w naszych przewodnikach światowych; pozostałe kryteria liczą się podwójnie, poza pewnością źródeł, która liczy się raz:
- Rozpoznawalność (×3). Oceniana dla przewodnika po bitwach Korei, z myślą o czytelnikach koreańskich: 5, gdy zna ją niemal każdy Koreańczyk (ze szkoły, z listy „wielkich zwycięstw”, z filmu) i jest znana za granicą, 4, gdy zna ją niemal każdy Koreańczyk, 3, gdy znają ją miłośnicy historii w Korei albo jest sławna w jednym innym kraju, 1, gdy znają ją tylko specjaliści.
- Rozstrzygnięcie (×2). 5, gdy rozstrzygnęła wojnę albo los państwa koreańskiego, 3, gdy rozstrzygnęła kampanię, 1, gdy nie rozstrzygnęła niczego poza samym dniem walki.
- Skutek (×2). 5, gdy na pokolenia zmieniła bieg historii Korei albo Azji Wschodniej, 1, gdy nie zmieniła niczego poza przebiegiem wojny.
- Pamięć (×2). 5, gdy wciąż żyje (bohater narodowy, święto, pomnik, filmy), 1, gdy jest zapomniana.
- Pewność źródeł (×1). 5, gdy liczby i przebieg potwierdzają niezależne źródła, 1, gdy opierają się na jednym źródle albo są sporne.
Przewodnik idzie według dat, w kolejności chronologicznej, od najstarszej bitwy, i nie jest rankingiem: punkty decydują tylko o tym, które bitwy się w nim znalazły. Weszła każda bitwa, która zdobyła co najmniej 35 punktów, co daje Trzem Królestwom i Goryeo cztery miejsca, Joseonowi sześć (pięć z wojny Imjin z lat 1592 do 1598 i kapitulację w Namhansanseong w 1637 roku), a wojnie koreańskiej trzy. Nie ustaliliśmy z góry liczby miejsc dla epok; o długości listy zdecydowała luka między ostatnią bitwą na liście (35) a najlepszą poza nią (33). Punkty to nasza ocena redakcyjna oparta na źródłach podanych niżej, a tabela pokazuje każdy z nich. Widać w niej, dlaczego nie ma tu bitwy nad rzeką Imjin, słynnej obrony pułku z Gloucestershire z 1951 roku: w Wielkiej Brytanii to legenda, ale koreańscy czytelnicy znają ją znacznie słabiej niż bitwy własnej armii.
| Rozpoznawalność ×3 | Rozstrzygnięcie ×2 | Skutek ×2 | Pamięć ×2 | Pewność źródeł ×1 | Razem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Salsu | 5 | 4 | 5 | 5 | 2 | 45 |
| 2 | Ansi | 4 | 4 | 3 | 4 | 2 | 36 |
| 3 | Hwangsanbeol | 4 | 5 | 4 | 4 | 2 | 40 |
| 4 | Gwiju | 4 | 5 | 4 | 5 | 3 | 43 |
| 5 | Hansando | 5 | 4 | 4 | 4 | 4 | 43 |
| 6 | Jinju | 4 | 3 | 3 | 4 | 3 | 35 |
| 7 | Haengju | 4 | 3 | 3 | 4 | 3 | 35 |
| 8 | Myeongnyang | 5 | 4 | 4 | 5 | 3 | 44 |
| 9 | Noryang | 4 | 3 | 3 | 4 | 4 | 36 |
| 10 | Namhansanseong | 4 | 5 | 4 | 4 | 4 | 42 |
| 11 | Perymetr Pusan | 5 | 4 | 4 | 4 | 5 | 44 |
| 12 | Inczon | 5 | 4 | 3 | 4 | 5 | 42 |
| 13 | Zbiornik Czosin | 4 | 3 | 3 | 5 | 4 | 38 |
Blisko listy
Pięć bitew było blisko i nie weszło do przewodnika:
Baekgang, 663. Flota Tangów osaczyła u ujścia rzeki Baekgang okręty japońskie wysłane na pomoc w odbudowie Baekje i według encyklopedii koreańskiej spaliła ich 400; ruch odbudowy upadł, a Japonia wycofała z Korei wszystkie wojska i zbudowała u siebie warownie. Lepiej pamiętają ją Japończycy, jako Hakusukinoe, niż Koreańczycy, i z 32 punktami zostaje poza listą.27
Chungju, 1592. Sin Rip ustawił wojsko pod Tangeumdae z rzeką za plecami, na polach ryżowych, które krępowały jego jazdę, a oddziały Konishiego Yukinagi rozbiły je w puch; Sin Rip rzucił się do rzeki, a król Seonjo uciekł z Seulu na północ. Koreańczycy pamiętają ją jako klęskę, a nie powód do dumy, i z 32 punktami zostaje poza listą.28
Chilcheollyang, 1597. Won Gyun wyprowadził w morze około 160 okrętów i stracił prawie wszystkie; zginęli on sam oraz admirałowie Yi Eok-gi i Choe Ho, a uszedł tylko Bae Seol z 12 okrętami. Była to jedyna klęska floty Joseon w tej wojnie. Opowiadamy o niej przy Myeongnyang; z 33 punktami zostaje poza listą.29
Rzeka Imjin, 1951. Od 22 do 25 kwietnia 1951 roku brytyjska 29. Brygada broniła linii Imjin przed trzema dywizjami chińskimi, a okrążony na wzgórzu 235 pułk z Gloucestershire w większości trafił do niewoli; obrona dała czas na zatrzymanie chińskiego natarcia na Seul. W Wielkiej Brytanii to legenda, ale Koreańczycy znają ją znacznie słabiej niż bitwy własnej armii; z 33 punktami zostaje poza listą.30
Wzgórze Białego Konia, 1952. Przez dziesięć dni, od 6 do 15 października 1952 roku, południowokoreańska 9. Dywizja broniła wzgórza 395 pod Cheorwon przed chińską 38. Armią; w dwunastu starciach wzgórze siedem razy przechodziło z rąk do rąk. Dywizja przyjęła nazwę wzgórza, ale była to obrona jednego wzniesienia w wojnie pozycyjnej, i z 32 punktami zostaje poza listą.31
Dlaczego admirał Yi Sun-sin jest tak sławny?
Trzy z 13 bitew w tym przewodniku to jego bitwy: Hansando, Myeongnyang i Noryang. Yi Sun-sin dowodził flotą Joseonu przeciw inwazji z rozkazu Toyotomiego Hideyoshiego w latach 1592 do 1598. Jego zwycięstwa dały Joseonowi panowanie nad południowym wybrzeżem; w 1597 roku własny dwór wtrącił go do więzienia, po zagładzie floty pod Chilcheollyang przywrócił mu dowództwo, a Yi znów zwyciężył pod Myeongnyang i zginął pod Noryang w 1598 roku. Korea pamięta go jako swojego najbardziej znanego bohatera narodowego.32
Zwycięstwa i klęski
To nie jest lista triumfów jednej strony. Bitwa pod Hwangsanbeol zakończyła dzieje królestwa Baekje, a kapitulacja w Namhansanseong uczyniła Joseon trybutariuszem Qing. Pod Myeongnyang Yi walczył tylko 13 okrętami, bo dwa miesiące wcześniej pod Chilcheollyang zniszczono resztę floty Joseonu, bitwa pod Noryang pozwoliła armii japońskiej dokończyć odwrót, a bitwa nad zbiornikiem Czosin była strategicznym zwycięstwem Chin, które Zachód pamięta przede wszystkim jako przebicie się z okrążenia. Korea, Chiny i Japonia pamiętają te bitwy różnie, a opisy bitew mówią, w jaki sposób.
