Admirał Yi Sun-sin

Przez siedem lat jeden człowiek stał między japońskimi flotami inwazyjnymi a zachodnim wybrzeżem Korei. Yi Sun-sin wygrywał na morzu bitwę za bitwą, został aresztowany i zdegradowany przez własny dwór, wrócił, by odbudować flotę, która niemal przestała istnieć, i poległ w ostatniej wielkiej bitwie morskiej tej wojny. Korea czci go jako bohatera narodowego, a japońskie encyklopedie poświęcają mu rzeczowe, pełne szacunku hasło.²

Powolny start: Seul i pogranicze

Yi urodził się w 1545 roku w Seulu, stolicy Joseon, a Encyklopedia Kultury Koreańskiej umieszcza jego narodziny w dzielnicy Geoncheon-dong, w pobliżu dzisiejszego Inhyeon-dong w centrum Seulu. W Korei jego urodziny obchodzi się 28 kwietnia, jak przypomina dziennik Maeil Shinmun. Według Narodowego Instytutu Historii Korei w 1572 roku spadł z konia podczas egzaminu wojskowego i został zdyskwalifikowany. Egzamin zdał w 1576 roku, choć, jak zaznacza Encyklopedia Kultury Koreańskiej, dopiero w trzeciej klasie.³

Kilka spośród jego wczesnych stanowisk to małe forty na północnym pograniczu, w prowincji Hamgyong, gdzie odpierano najazdy oddziałów dżurdżeńskich. Po napadzie na nadgraniczną wyspę Nokdundo, już po 1586 roku, obarczono go winą, ukarano i kazano mu służyć bez stopnia; Narodowy Instytut Historii Korei dodaje, że wcześniej na próżno prosił o posiłki. Britannica streszcza to krótko: dwa razy usuwano go ze służby po fałszywych oskarżeniach zazdrosnych kolegów.⁴

Dowódca Lewej Floty Jeolla, 1591

W 1591 roku Yi został dowódcą Lewej Floty prowincji Jeolla na południowo-zachodnim wybrzeżu. Awans przeskakiwał kilka szczebli i wywołał sprzeciw na dworze; Yi zawdzięczał go rekomendacji ministra Yu Seong-ryonga. Rok, który mu został, wykorzystał dobrze. Szkolił załogi, gromadził broń i zapasy, budował okręty żółwie, tak że jego eskadra, w odróżnieniu od dużej części koreańskiej armii, była gotowa, gdy nadeszła inwazja.⁵

Okręt żółw: fakty i legenda

Yi nie wynalazł okrętu żółwia (geobukseon). Kroniki dynastii Joseon wspominają taki okręt walczący z makietą japońskiego statku już w 1413 roku. Yi przywrócił tę konstrukcję do boju. Deski położone na pokładzie zwykłego koreańskiego okrętu wojennego tworzyły skorupę, a na jej grzbiecie rzędy noży i szpikulców, na które nadziewali się abordażyści. Smocza głowa na dziobie służyła za otwór działowy, a działa strzelały także z rufy i obu burt. Okręt żółw po raz pierwszy walczył podczas drugiej wyprawy Yi w 1592 roku, pod Sacheon.⁶

Czy był okuty żelazem? Britannica pisze, że uważa się go za pierwszy pancernik w historii, z pancernymi płytami na górnym pokładzie. Encyklopedia Kultury Koreańskiej stwierdza, że teza o opancerzeniu nie ma mocnych podstaw: szpikulce są poświadczone, pancerz nie. Lee Ki-hwan w tygodniku Weekly Kyunghyang zwraca uwagę, że własny raport Yi z 1592 roku mówi o żelaznych kolcach na grzbiecie okrętu, a nie o żelaznych płytach, a obraz „pancernika” wywodzi głównie od zachodnich autorów z przełomu XIX i XX wieku.⁷

Żaden okręt żółw się nie zachował i nie ma współczesnych mu planów. Najbardziej znane rysunki pochodzą z Yi Chungmugong jeonseo, dzieł zebranych Yi opracowanych z polecenia króla w 1795 roku, mniej więcej dwa stulecia po wojnie, a dwa przedstawione tam okręty różnią się od siebie.⁸

Kampania 1592 roku

Inwazja zarządzona przez Toyotomiego Hideyoshiego zaczęła się wiosną 1592 roku. W Japonii te wojny nazywa się kampaniami Bunroku i Keicho. Na morzu sprawy potoczyły się inaczej. Yi wygrał pierwszą bitwę pod Okpo siódmego dnia piątego miesiąca księżycowego, potem walczył pod Sacheon i Dangpo, latem pokonał dużą flotę japońską u wybrzeży wyspy Hansan, a pierwszego dnia dziewiątego miesiąca księżycowego zaatakował główną japońską bazę w Pusanie. Według Britanniki zwycięstwa te odcięły armie japońskie od zaopatrzenia i posiłków.⁹

Dowódca floty Trzech Prowincji

W 1593 roku Yi objął dowództwo flot wszystkich trzech prowincji południowych jako dowódca floty Trzech Prowincji (Samdo sugun tongjesa), z kwaterą główną na wyspie Hansan. Nastąpiły długie rokowania pokojowe, a flota przez te lata strzegła południowego wybrzeża.¹⁰

Dlaczego Yi Sun-sin został aresztowany w 1597 roku?

Yi został aresztowany na początku 1597 roku w związku z informacją przekazaną przez japońskiego podwójnego agenta Yoshirę, że generał Kato Kiyomasa przeprawi się z Japonii w określonym terminie. Dwór kazał Yi go przechwycić, ale Yi podejrzewał pułapkę i zwlekał, a Kato wylądował bez przeszkód. Dwór obwinił Yi o nieposłuszeństwo, rywale z Won Gyunem na czele oskarżyli go, a on sam został odwołany i przewieziony do Seulu.¹¹

Narodowy Instytut Historii Korei opisuje surowe przesłuchanie, które zagroziło jego życiu, podaje, że uratowało go wstawiennictwo ministra Jeong Taka, i odnotowuje, że część współczesnych widziała w całej sprawie japońską kontrintrygę. Odebrano mu stopień i wysłano do służby jako prostego żołnierza, a flotę przejął Won Gyun.¹²

Chilcheollyang i Myeongnyang

W 1597 roku Japończycy najechali Koreę ponownie. W siódmym miesiącu księżycowym flota Won Gyuna została zaskoczona pod Chilcheollyang w pobliżu wyspy Geoje i niemal całkowicie zniszczona. Dwór znów sięgnął po Yi. Zastał zaledwie dwanaście okrętów wojennych i około 120 ludzi.¹³

Z tą resztką floty zablokował wąską cieśninę Myeongnyang szesnastego dnia dziewiątego miesiąca księżycowego 1597 roku. Według źródeł koreańskich jego trzynaście okrętów (według jednego zapisu dwanaście) stanęło przeciw 133 japońskim okrętom wojennym i zniszczyło 31 z nich. Liczby te pochodzą wyłącznie ze strony koreańskiej. Jak streszcza Britannica, od tego momentu Yi przywrócił Korei panowanie na morzu.¹⁴

Noryang i ostatnie słowa

Hideyoshi zmarł w 1598 roku, a Japończycy zaczęli szykować się do opuszczenia Korei. Konishi Yukinaga był osaczony w Suncheon, a Shimazu Yoshihiro wypłynął, by go wydostać. Yi walczył teraz u boku admirała Ming Chen Lina, który według przekazów koreańskich początkowo skłaniał się, by puścić Japończyków wolno, dopóki Yi nie przekonał go do walki.¹⁵

Bitwa w cieśninie Noryang zaczęła się nocą i trwała do 16 grudnia 1598 roku, czyli dziewiętnastego dnia jedenastego miesiąca księżycowego. Zabiła go zabłąkana kula. Źródła koreańskie podają, że ostatnim jego rozkazem była prośba, by nie ogłaszać jego śmierci, póki bitwa trwa w najlepsze. Przekaz ten pochodzi z pamiętnika wojennego Yu Seong-ryonga, Jingbirok, a dokładne brzmienie słów nie jest pewne. Narodowy Instytut Historii Korei dodaje, że bratanek admirała, Yi Wan, ukrył jego śmierć i podtrzymał walkę.¹⁶

Jak walczył

• Najpierw przygotowanie. Jego eskadra była wyszkolona i zaopatrzona, zanim przypłynął pierwszy japoński okręt.¹⁷
• Działa zamiast abordażu. Kryte okręty i artyleria odbierały Japończykom ich ulubioną taktykę sczepiania się i wchodzenia na pokład.¹⁸
• Współpraca z sojusznikami. W 1598 roku wciągnął do ostatniej bitwy eskadrę Ming Chen Lina.¹⁹

Niepokonany w 23 bitwach?

Encyklopedia Kultury Koreańskiej przypisuje mu pasmo zwycięstw bez porażki w wielu bitwach. Koreańskie teksty popularne podają liczbę: 23 bitwy i 23 zwycięstwa, jak w artykule publicystycznym w dzienniku Maeil Shinmun z 2011 roku. Wynik zależy od sposobu liczenia: jedna wyprawa z 1592 roku mogła obejmować kilka starć w kolejnych dniach, a żadne z wykorzystanych tu kompendiów nie podaje ustalonej, oficjalnej listy. Najbezpieczniej powiedzieć, że Yi nie przegrał żadnej bitwy, którą dowodził; liczba 23 to tradycja, a nie ustalony bilans.²⁰

Spojrzenie japońskie

Japońskie encyklopedie traktują Yi bez karykatury. Hasła zebrane w serwisie Kotobank, w tym hasło Kasuyi Ken'ichiego w encyklopedii Nipponica, opisują jego zwycięstwa, fałszywe oskarżenia, które kosztowały go dowództwo, jego powrót i śmierć pod Noryang. Jego przeciwnicy byli sprawnymi żołnierzami: w 1598 roku Konishi Yukinaga utrzymał się w Suncheon do chwili odwrotu, a Shimazu Yoshihiro zaryzykował flotę, by przyjść mu z odsieczą. Szerszy świat samurajskich wodzów przedstawiamy w tekście o największych wodzach feudalnej Japonii.²¹

W Korei powtarza się opowieść, że Togo Heihachiro, zwycięzca bitwy pod Cuszimą w 1905 roku, nie pozwalał porównywać się z Yi i nazywał go jedynym prawdziwym bogiem wojny. Tekst w Maeil Shinmun z 2011 roku powtarza ją wyłącznie jako coś, co się mówi. W wykorzystanych tu źródłach nie ma współczesnego japońskiego zapisu tej wypowiedzi, więc cytat trzeba uznać za niepotwierdzony. Porównanie z Horatio Nelsonem jest natomiast udokumentowane: przeprowadził je brytyjski admirał i historyk wojen morskich G. A. Ballard, na co wskazuje Encyklopedia Kultury Koreańskiej.²²

Dziennik wojenny

Przez całą wojnę Yi prowadził dziennik, Nanjung Ilgi. Według UNESCO obejmuje on okres od stycznia 1592 do listopada 1598 roku, zachował się w siedmiu tomach i opisuje bitwy, pogodę, teren, nastroje autora i życie zwykłych ludzi; w 2013 roku UNESCO wpisało go na listę Pamięć Świata.²³

Zaszczyty i pamięć

Po śmierci, w 1604 roku wpisano go do grona zasłużonych pierwszej klasy, a w 1793 roku podniesiono do rangi pierwszego ministra. Pośmiertne imię Chungmu dało mu tytuł, pod którym znają go Koreańczycy: Chungmugong. Świątynia Hyeonchungsa w Asan otrzymała królewską tablicę z nazwą w 1707 roku.²⁴

Brązowy pomnik przy Gwanghwamun w Seulu odsłonięto 27 kwietnia 1968 roku, według dziennika „Seoul Shinmun”, w ramach prowadzonego przez tę gazetę za pieniądze rządowe programu pomników bohaterów narodowych z lat 1966-1972. Trylogia filmowa Kim Han-mina, „Admirał” (2014), „Hansan: Powstanie smoka” (2022) i „Noryang: Morze śmierci” (2023), trafiła do ogromnej widowni; pierwszy film obejrzało około 17,6 miliona widzów, co jest rekordem kin koreańskich, jak podaje Weekly Kyunghyang.²⁵