Kto wygrał bitwę pod Hansando?
Wygrała Korea Joseon. Ósmego dnia siódmego miesiąca księżycowego 1592 roku (14 sierpnia według przelicznika KASI) admirał Yi Sun-sin wywabił 73 okręty Wakisaki Yasuharu z wąskiej cieśniny Gyeonnaeryang i otoczył je koło wyspy Hansan w szyku skrzydeł żurawia. Źródła koreańskie liczą 59 japońskich okrętów spalonych lub zdobytych, przy braku strat w okrętach koreańskich.1
Latem 1592 roku, niespełna trzy miesiące po rozpoczęciu inwazji na Koreę, którą rozpętał Toyotomi Hideyoshi, flota Joseon starła się z najsilniejszą wysłaną dotąd przeciw niej japońską eskadrą na wodach koło wyspy Hansan, na południe od dzisiejszego Tongyeongu. Admirał Yi Sun-sin wywabił ją z wąskiej cieśniny, otoczył na otwartym morzu i zniszczył większość okrętów, a dwa dni później pod Angolpo pobił drugą eskadrę. Encyklopedia Kultury Koreańskiej zalicza Hansan do trzech wielkich koreańskich zwycięstw wojny Imjin.2
Część przewodnika Bitwy Korei · Dalej: Myeongnyang, 1597
Tło: inwazja lądem i morzem
Armie Hideyoshiego wylądowały w Pusanie w czwartym miesiącu księżycowym 1592 roku, czyli pod koniec maja według kalendarza zachodniego. Zahartowani w długich wojnach domowych, w których zmasowany ogień arkebuzów rozstrzygał już takie bitwy jak Nagashino, i uzbrojeni w broń palną, której armia koreańska nie miała, Japończycy w kilka tygodni zajęli Seul, a do szóstego miesiąca księżycowego Pjongjang. Koreańska encyklopedia opisuje japoński plan jednoczesnego marszu lądem i morzem: flota miała posuwać się wzdłuż wybrzeża na zachód, krok w krok z armiami.3
Na morzu sprawy potoczyły się inaczej. Od piątego miesiąca księżycowego Yi Sun-sin, dowódca Lewej Floty prowincji Jeolla, atakował japońskie okręty pod Okpo, gdzie stoczył swoją pierwszą bitwę, a potem pod Sacheonem, Dangpo i Danghangpo. Pod Sacheonem, pod koniec piątego miesiąca (8 lipca 1592 roku), do walki po raz pierwszy wszedł okręt-żółw.4
Floty i dowódcy
Po tych stratach Japończycy wzmocnili flotę. Wakisaka Yasuharu należał do daimyō dowodzących morskimi kontyngentami Hideyoshiego, które zajmowały się także przewozem ludzi, koni i ryżu z Japonii. Według źródeł koreańskich wypłynął z 73 okrętami: 36 dużymi, 24 średnimi i 13 małymi. Kuki Yoshitaka i Kato Yoshiaki, którzy mieli działać razem z nim, płynęli za nim z kolejnymi 42 okrętami, jak podaje koreańska encyklopedia.5
Yi Sun-sin połączył siły z Yi Eok-gim, dowódcą Prawej Floty prowincji Jeolla. Obaj ćwiczyli 48 okrętów wojennych przed bazą Yi w Yeosu, szóstego dnia siódmego miesiąca wyszli w morze, a pod Noryangiem dołączył do nich Won Gyun, dowódca Prawej Floty prowincji Gyeongsang, z 7 okrętami. Daje to 55 okrętów według koreańskiej encyklopedii. Trzon floty stanowił panokseon, ciężki okręt wiosłowy z podniesionym pokładem bojowym i działami.6
Przynęta u wyjścia z Gyeonnaeryang
Wieczorem siódmego dnia, jak podaje koreańska encyklopedia, pasterz Kim Cheon-son doniósł dowódcom, że w cieśninie Gyeonnaeryang, między lądem a wyspą Geoje, stoi około 70 japońskich okrętów. Cieśnina była wąska i pełna raf, nieodpowiednia dla dużych panokseonów, więc Yi postanowił walczyć na szerszych wodach koło Hansan.7
Pięć lub sześć panokseonów weszło do cieśniny, zaatakowało i zaczęło się wycofywać, a Japończycy ruszyli za nimi. Wakisaka-ki, japoński zapis dziejów Wakisaki, wspomina cztery lub pięć okrętów koreańskich, które ustępowały i były ścigane.8
Skrzydła żurawia się zamykają
Na otwartej wodzie Yi kazał całej flocie uformować hagikjin, szyk skrzydeł żurawia: szeroki łuk, którego skrzydła zamknęły się wokół ścigających okrętów japońskich. Jego kapitanowie natarli, strzelając z ciężkich dział. Japońska taktyka morska opierała się na zbliżeniu i abordażu, a koreański ogień z dystansu miał właśnie temu zapobiec.9
Dlaczego Wakisaka przegrał bitwę pod Hansando?
Wakisaka przegrał, bo dał się złapać na przynętę. Ścigając garstkę wycofujących się okrętów koreańskich z ciasnej cieśniny Gyeonnaeryang, wypłynął na otwarte wody, gdzie czekała cała flota Yi i otoczyła go łukiem w szyku skrzydeł żurawia. Okręty przygotowane do abordażu nie mogły dosięgnąć Koreańczyków, którzy razili je z dział.
Straty
Koreański raport, w wersji przytoczonej przez koreańską encyklopedię, wylicza 47 japońskich okrętów spalonych lub rozbitych i 12 zdobytych, w tym duży okręt z nadbudówką zdobyty przez oficera Gwon Juna; łączna liczba 59 powtarza się w innych relacjach koreańskich. Koreańska encyklopedia podaje, że około 400 ocalałych Japończyków porzuciło okręty i uciekło na brzeg. Flota koreańska miała zabitych i rannych, ale według encyklopedii nie straciła żadnego okrętu.10
Epilog pod Angolpo
Kuki i Kato, dowiedziawszy się o zagładzie floty Wakisaki, pozostali na kotwicy w Angolpo, płytkim porcie na wybrzeżu dzisiejszego Changwonu. Yi uderzył tam dziesiątego dnia siódmego miesiąca (16 sierpnia 1592), dwa dni po Hansan, choć artykuł encyklopedii o Hansan mówi o jednym dniu. Japończycy nie chcieli wyjść do walki. Kapitanowie Yi na zmianę wpływali do portu i ostrzeliwali ich przez cały dzień; większość dużych okrętów zniszczono, a załogi uszły na ląd. Koreańska encyklopedia szacuje liczbę poległych tam Japończyków na około 250.11
Okręty-żółwie: fakty i legenda
Okręt-żółw był panokseonem z zakrytym pokładem. Kroniki dworskie opisują dach z desek w kształcie skorupy żółwia, najeżony nożami i kolcami, smoczą głowę na dziobie służącą za otwór strzelniczy i działa z każdej strony. Sam pomysł był starszy: koreańska encyklopedia odnotowuje okręt-żółw w kronikach króla Taejonga już w 1413 roku.12
Czy były to pierwsze pancerniki świata? Tezę tę spopularyzował Yu Gil-jun w książce Seoyu gyeonmun, ale według encyklopedii żelaznego opancerzenia nigdy nie potwierdzono, a część badaczy powątpiewa w nie z powodu ciężaru i korozji. C. Adam Volle w Gwangju News dowodzi, że okręty z 1592 roku miały drewniane dachy z żelaznymi kolcami. Okrętów-żółwi zbudowano niewiele, a podstawowym okrętem floty pozostał panokseon z otwartym pokładem, lepszy w pościgu.13
Strona koreańska
Yi Sun-sin otrzymał awans na wyższą drugą rangę urzędniczą, a Yi Eok-gi i Won Gyun na niższą drugą rangę. W 1593 roku Yi przeniósł kwaterę na wyspę Hansan i jako pierwszy objął naczelne dowództwo flot trzech południowych prowincji.14
Strona japońska
Wakisaka wszedł do walki, zanim dołączyli do niego Kuki i Kato, a jego flota była w większości zniszczona, nim nadpłynęli. Jego wersję wydarzeń zachowuje Wakisaka-ki, japoński zapis dziejów Wakisaki, cytowany po koreańsku w przekładzie Kim Si-deoka. Współczesne japońskie encyklopedie nazywają walki morskie z siódmego miesiąca 1592 roku ciężką klęską japońskiej floty.15
Skutki
Historycy koreańscy dowodzą, że Hansan rozbiło główne siły floty japońskiej, przekreśliło plan marszu lądem i morzem i dało Korei panowanie nad południowym wybrzeżem. Japońskie encyklopedie przyznają, że od siódmego miesiąca 1592 roku japońskie szlaki zaopatrzenia na morzu były zagrożone; Kitajima Manji pisze, że flota Yi je przecięła. Yuhan Kim w opracowaniu z serii Osprey Campaign, omówionym w The Naval Review, uważa, że Hansando i Angolpo dały Yi panowanie na wodach Korei, przynajmniej na pewien czas.16
Morze nie rozstrzygało jednak wszystkiego: te same japońskie opracowania podkreślają, że szlaki zaopatrzenia przecinali też partyzanci Armii Sprawiedliwych na lądzie i przybyłe wojska Ming. Miki Seiichiro uważa, że ogromna mobilizacja na tę wojnę ostatecznie przyczyniła się do upadku rządów samego Hideyoshiego, przypieczętowanego pod Sekigaharą.17
Pamięć i historiografia
W Korei Hansan jest symbolem narodowym. Historyk Homer Hulbert w swojej History of Korea (1905) nazwał je koreańską Salaminą, a japońska encyklopedia Heibonsha zauważa, że w Korei wojna pozostaje przestrogą przed japońską agresją, a Yi symbolem narodowego oporu. Festiwal Bitwy pod Hansan w Tongyeongu upamiętnia ją ceremonią żałobną, rekonstrukcją bitwy na morzu i regatami wioślarskimi okrętów-żółwi.18
W Japonii zmieniała się sama nazwa wojny. Kitajima Manji zauważa, że w epoce Edo mówiono o podboju Korei, w XX wieku o kampaniach Bunroku i Keicho, a dziś równie często używa się tej nazwy, jak określenia „wysłanie wojsk Hideyoshiego do Korei”; sam uważa, że trafniejsze jest słowo „inwazja”. Drzeworyty wciąż sławiły Wakisakę wśród wojowników feudalnej Japonii.19
Pole bitwy dziś
Miejsce dawnej kwatery Yi jest chronionym zabytkiem, w którym mieściło się niegdyś pierwsze dowództwo flot trzech prowincji. Dokładne miejsce walki jest sporne. W raporcie dla dworu Yi napisał jedynie, że bitwa toczyła się na otwartym morzu koło Hansan, a zaproponowano co najmniej cztery lokalizacje; badacz Park Jong-pyeong, opierając się na XVIII-wiecznym dziele Won Jung-geo Hwagukji, które uważa za zgodne z Wakisaka-ki, umieszcza ją na morzu na północ od wyspy.20
