Wojna Imjin (1592 do 1598): przyczyny, bitwy i skutki

Wojna Imjin to nazwa dwóch japońskich inwazji na koreańskie królestwo Joseon, które nakazał Toyotomi Hideyoshi, pierwszej w 1592 i drugiej w 1597 roku, oraz sześciu lat walk, które po nich nastąpiły. Chiny dynastii Ming wysłały Korei na pomoc armie i flotę, więc wojna postawiła naprzeciw siebie trzy wielkie państwa Azji Wschodniej. Skończyła się, gdy Japończycy wycofali się po śmierci Hideyoshiego w 1598 roku.²

Każdy kraj nazywa tę wojnę po swojemu. W Korei obie inwazje to wojny Imjin i Jeongyu, od nazw lat 1592 i 1597 w tradycyjnym kalendarzu; japońskie encyklopedie mówią o kampaniach Bunroku i Keicho, od japońskich nazw er tych lat. Nasze artykuły opisują bitwę pod Hansando (1592), bitwę pod Myeongnyang (1597) i bitwę pod Noryang (1598), trzy bitwy morskie admirała Yi Sun-sina; stronę japońską przedstawiają nasz życiorys Toyotomiego Hideyoshiego i historia wojskowa Japonii.³

Przyczyny wojny Imjin

Do 1591 roku Toyotomi Hideyoshi dokończył zjednoczenie Japonii rozpoczęte przez Odę Nobunagę. Jego kolejnym celem był podbój Chin Mingów, plan znany w Japonii jako kara-iri, „wejście do Chin”, a drogą do nich miała być Korea. Britannica i historyk Marc Jason Gilbert zgodnie piszą, że jego ambicje sięgały jeszcze dalej niż Chiny.⁴

Najpierw przyszła dyplomacja. Od 1589 roku Hideyoshi kazał panu Cuszimy, So Yoshitoshiemu, nakłaniać Joseon do wysłania poselstwa, a w 1590 roku koreańscy posłowie Hwang Yun-gil i Kim Seong-il zostali przyjęci przez Hideyoshiego w Japonii. Wtedy zażądał on, by Korea przepuściła jego armie na Mingów albo poprowadziła je do Chin. Król Seonjo odmówił. Korea była lennikiem Mingów, a sojusz z Japonią zwróciłby przeciw niej Chiny.⁵

Korea była źle przygotowana. Encyklopedia Kultury Koreańskiej zauważa, że w czasie długiego pokoju obrona królestwa osłabła, a Britannica pisze, że większość koreańskiego wojska nie była gotowa do walki, gdy nadeszli Japończycy; wyjątkiem była eskadra admirała Yi Sun-sina. Japonia miała natomiast doświadczone armie, zahartowane w dziesięcioleciach wojen domowych, i mnóstwo muszkietów, których Koreańczykom w dużej mierze brakowało.⁶

Mógł też działać motyw wewnętrzny. Historyk Sem Vermeersch pisze, że wyprawa zagraniczna miała też nadwyrężyć zasoby wielkich panów Hideyoshiego, daimyo, i odwieść ich od rzucania wyzwania jego władzy.⁷

Kto walczył w wojnie Imjin

Japonia walczyła pod rządami Toyotomiego Hideyoshiego. W 1592 roku wysłał on około 158 do 160 tysięcy żołnierzy w dziewięciu dywizjach, przewiezionych przez cieśninę przez wielką flotę. Natarciem dowodzili Konishi Yukinaga i Kato Kiyomasa.⁸

Korea Joseon była rządzona przez króla Seonjo. Jej regularna armia była słaba i przegrała pierwsze bitwy na lądzie, ale flota, zorganizowana w eskadry prowincjonalne, utrzymała morze, a w całym kraju powstały ochotnicze oddziały zwane armiami sprawiedliwych. Jeden z dowódców floty, Yi Sun-sin, objął w 1591 roku dowództwo marynarki Lewego Jeolla i rok przed wojną spędził na szkoleniu ludzi i przygotowaniu okrętów.⁹

Chiny dynastii Ming przystąpiły do wojny na prośbę Korei. Król Seonjo zwrócił się o pomoc do cesarza Wanli w 1592 roku; najpierw przybyła niewielka straż przednia, a pod koniec roku główna armia, około 43 tysięcy ludzi pod wodzą Li Rusonga. W ostatnim roku wojny do koreańskiej floty dołączyła flota Mingów pod Chen Linem. Historyk Kenneth M. Swope, którego książka jest pierwszym pełnym naukowym opracowaniem tej wojny po angielsku i opiera się przede wszystkim na źródłach chińskich, nazywa ją Pierwszą Wielką Wojną Wschodnioazjatycką i dowodzi, że Wanli czynnie nią kierował.¹⁰

Pierwsza inwazja, 1592: od Pusan do Pjongjangu

Pierwsza dywizja pod wodzą So Yoshitoshiego i Konishiego Yukinagi wylądowała w Pusan pod koniec maja 1592 roku (w czwartym miesiącu kalendarza księżycowego). Komendant garnizonu, Jeong Bal, zatopił swoje okręty w porcie, wycofał ludzi za mury i zginął, gdy twierdzę wzięto szturmem. Relacja Stephena Turnbulla w Britannice i historyk Nam-lin Hur zgodnie opisują zabijanie obrońców i ludności cywilnej, które nastąpiło.¹¹

Koreańskie wojska lądowe przegrały serię bitew, a japońskie dywizje ruszyły na północ. Król Seonjo opuścił stolicę kilka dni przed jej upadkiem i wycofał się na północ. Japończycy weszli do Hanseongu, dzisiejszego Seulu, w ciągu około trzech tygodni od lądowania.¹²

Konishi zdobył następnie latem 1592 roku Pjongjang, a Kato Kiyomasa zajął północno-wschodnią prowincję Hamgyong. W ciągu kilku miesięcy najeźdźcy opanowali większość półwyspu; nie opanowali morza.¹³

Admirał Yi Sun-sin i wojna na morzu

Od piątego miesiąca 1592 roku Yi Sun-sin wyprowadzał flotę na wody prowincji Gyeongsang i rozbijał japońskie eskadry pod Okpo, Dangpo, Danghangpo, a latem pod Hansando. Jego zwycięstwa dały Korei panowanie na morzu i odcięły japońską armię w Korei od zaopatrzenia i posiłków płynących drogą morską.¹⁴

Pod Hansando Yi wywabił japońską flotę liczącą 73 okręty z wąskiej cieśniny na otwarte wody i zaatakował ją w półkolistym szyku „skrzydeł żurawia”, niszcząc większość okrętów. Bitwa złamała japońską siłę morską u południowych wybrzeży.¹⁵

Obie floty walczyły inaczej. Japońskie załogi stawiały na podejście i abordaż, z żołnierzami uzbrojonymi w miecze, łuki i muszkiety. Yi trzymał się na dystans i niszczył japońskie jednostki ogniem działowym, zanim zdołały przybić do burty. Gilbert, powołując się na historyka marynarki Horace'a Underwooda, dowodzi, że prawdziwy talent Yi tkwił w tej taktyce, a nie w konstrukcji jakiegokolwiek okrętu.¹⁶

Jesienią 1592 roku Yi zaatakował nawet główne japońskie kotwicowisko w samym Pusan.¹⁷

Najsłynniejszą bronią Yi był okręt-żółw (geobukseon), kryty okręt z kolcami na dachu, które utrudniały abordaż; w bitwie pojawił się po raz pierwszy w 1592 roku. Yi nie wynalazł tego typu, lecz udoskonalił istniejącą koreańską konstrukcję. Britannica pisze, że okręt-żółw „uważa się za” pierwszy pancernik, natomiast Gilbert wątpi, by miał prawdziwy metalowy pancerz, i ostrzega, że pochwały Yi często graniczą z hagiografią.¹⁸

W 1593 roku Yi otrzymał dowództwo flot trzech prowincji, czyli w praktyce całej marynarki koreańskiej.¹⁹

Armie sprawiedliwych i interwencja Mingów, 1592 do 1593

Na lądzie opór rósł oddolnie. Miejscowa szlachta, chłopi i mnisi buddyjscy tworzyli armie sprawiedliwych (uibyeong), które prowadziły wojnę partyzancką. Pierwszą zebrał w prowincji Gyeongsang Gwak Jae-u, miejscowy szlachcic, który uzbroił ochotników własnym kosztem. Razem z koreańskimi oddziałami regularnymi przecinały one długie japońskie linie zaopatrzenia. Gdy zaopatrzenie zawodziło, Japończycy siłą zabierali ludności żywność i zmuszali ją do pracy, co pogłębiało wrogość Koreańczyków; Hur dowodzi, że przemoc jego armii napędzał gniew Hideyoshiego na koreański opór.²⁰

Pierwsze niepowodzenia Japończycy ponieśli też pod ufortyfikowanymi miastami. W 1592 roku otoczone murami Jinju odparło japońskie oblężenie.²¹

Pierwszy oddział Mingów został pobity pod Pjongjangiem w 1592 roku. Główna armia Li Rusonga wraz z wojskami koreańskimi zdobyła Pjongjang szturmem w pierwszym miesiącu 1593 roku (8 lutego według kalendarza zachodniego). Idąc dalej na Seul, armia Mingów została pobita przez Japończyków pod Byeokjegwan, na północ od stolicy, i zwróciła się ku rokowaniom.²²

Kilka tygodni później, w górskiej twierdzy Haengju pod Seulem, wojska koreańskie pod wodzą Gwon Yula odparły wielki japoński szturm; to jedno z najsłynniejszych koreańskich zwycięstw tej wojny. Z przeciętymi liniami zaopatrzenia, ściśnięci między koreańską flotą, armiami sprawiedliwych i Mingami, Japończycy opuścili Seul i wycofali się do umocnionych obozów na południowym wybrzeżu wokół Pusan.²³

W czasie tego odwrotu doszło do jednej z najgorszych rzezi wojny. W szóstym miesiącu 1593 roku armia japońska zdobyła Jinju, miasto, które rok wcześniej się obroniło; jego dowódcy zginęli razem z załogą, a Hur i Gilbert opisują masowe zabijanie żołnierzy i mieszkańców, które nastąpiło.²⁴

Rokowania i druga inwazja, 1593 do 1598

Od 1593 roku rokowania prowadzili wysłannik Mingów Shen Weijing i Konishi Yukinaga, a Korea, która sprzeciwiała się wszelkiemu pokojowi z najeźdźcą, została od nich odsunięta. Hideyoshi żądał ręki mingowskiej księżniczki, wznowienia oficjalnego handlu i oddania czterech z ośmiu prowincji Korei; Mingowie oczekiwali podporządkowania Japonii jako lennika.²⁵

Stanowisk obu stron nie dało się pogodzić. W 1596 roku do Japonii przybyło poselstwo Mingów z dokumentem mianującym Hideyoshiego „królem Japonii”; gdy przekonał się, że jego żądania pominięto, nakazał wznowić wojnę. Japoński historyk Kitajima Manji pisze, że Konishi i Shen sfałszowali warunki przekazywane obu dworom.²⁶

Druga inwazja, wojna Jeongyu, zaczęła się na początku 1597 roku siłami około 140 tysięcy ludzi. Jej celem, jak pisze Kitajima, nie były już Chiny, lecz zajęcie południowych prowincji Korei. Yi Sun-sin został właśnie aresztowany na podstawie fałszywych oskarżeń, po oszczerstwach swojego rywala Won Gyuna, odsunięty od dowództwa i zmuszony do służby jako prosty żołnierz; jego następca Won Gyun stracił latem 1597 roku pod Chilcheollyang niemal całą koreańską flotę i zginął.²⁷

Przywrócony do dowództwa Yi zebrał okręty, które ocalały. Pod Myeongnyang, w cieśninie między wyspą Jindo a lądem, szesnastego dnia dziewiątego miesiąca księżycowego 1597 roku stanął z 13 okrętami naprzeciw japońskiej floty liczącej ponad 130 okrętów wojennych i pokonał ją, wykorzystując silny prąd pływowy. Zwycięstwo zatrzymało japoński marsz morzem na zachód.²⁸

Na lądzie Japończycy zdobyli w 1597 roku Namwon, ale koreański i mingowski opór przykuł ich do łańcucha twierdz na południowym wybrzeżu, między innymi w Ulsanie i Suncheon. Japońskie encyklopedie opisują tę kampanię jako wyjątkowo okrutną wobec ludności cywilnej: z rzeziami, obcinaniem nosów jako trofeów i uprowadzaniem jeńców; Hur idzie dalej i analizuje przemoc na południu pod koniec 1597 roku jako ludobójstwo.²⁹

Hideyoshi zmarł 18 września 1598 roku, jak zgodnie odnotowują Britannica i Gilbert, zgnębiony marnymi wynikami wojny, a Japończycy zaczęli się wycofywać. Pod Noryang, w ostatniej bitwie wojny, w grudniu 1598 roku połączona flota koreańska i mingowska pod wodzą Yi Sun-sina i admirała Mingów Chen Lina blokowała armię Konishiego Yukinagi w Suncheon i przechwyciła w cieśninie Noryang japońską flotę odsieczy pod Shimazu Yoshihiro. Yi zginął od kuli podczas pościgu, a jego śmierć ukrywano przed załogami do końca walki. Do końca roku ostatnie wojska japońskie opuściły Koreę.³⁰

Najważniejsi dowódcy wojny Imjin

Toyotomi Hideyoshi (zm. 1598), zjednoczyciel Japonii, zaplanował i nakazał obie inwazje. Konishi Yukinaga poprowadził pierwszą dywizję do Pusan, Seulu i Pjongjangu, a później prowadził rokowania; Kato Kiyomasa walczył w 1592 roku na północnym wschodzie i w czasie drugiej inwazji bronił Ulsanu. So Yoshitoshi, pan wyspy Cuszima, prowadził przedwojenne rozmowy z Koreą i dowodził pierwszym lądowaniem w Pusan.³¹

Yi Sun-sin (1545 do 1598), urodzony w Seulu, dowodził koreańską flotą i jest w Korei czczony jako bohater narodowy. Na lądzie Gwon Yul zwyciężył pod Haengju, a Gwak Jae-u poprowadził pierwszą armię sprawiedliwych. Król Seonjo, panujący do 1608 roku, zabiegał o pomoc Mingów i ją uzyskał. Won Gyun, dowódca floty i rywal Yi, zastąpił go w 1597 roku i zginął po klęsce pod Chilcheollyang.³²

Po stronie Mingów Li Rusong dowodził armią, która odbiła Pjongjang, Shen Weijing prowadził rokowania, a Chen Lin dowodził flotą Mingów pod Noryang. Historyk marynarki Je Jahng-myung nazywa Noryang jedyną wspólną operacją Joseon i Mingów w tej wojnie.³³

Kto wygrał wojnę Imjin?

Japonia nie osiągnęła swoich celów. Nie podbiła ani Chin, ani Korei i po śmierci Hideyoshiego wycofała się bez zdobyczy; japońskie encyklopedie nazywają inwazję porażką. Joseon przetrwało jako państwo, z pomocą Mingów, a jego dynastia rządziła Koreą do 1910 roku.³⁴

Nikt nie wygrał tanim kosztem. Wojna nadwerężyła finanse Mingów, a Vermeersch zalicza jej koszty do przyczyn późniejszego upadku dynastii. W Japonii przyspieszyła koniec rządów rodu Toyotomi: władza przeszła na Tokugawę Ieyasu, który w 1603 roku został siogunem. Dla Chin, jak uważa Swope, wojna oznaczała powrót militarnego zaangażowania Mingów w Azji Północno-Wschodniej.³⁵

Dlaczego inwazja się nie powiodła? Źródła wskazują ten sam łańcuch przyczyn. Flota Yi Sun-sina zamknęła szlaki morskie, więc zaopatrzenie i posiłki nie mogły dotrzeć drogą wodną; armie sprawiedliwych i odbudowane wojska koreańskie przecinały nadmiernie rozciągnięte drogi w głębi lądu; a przybycie armii Mingów w 1593 roku zmieniło układ sił. Japońskie dywizje, rozproszone po całym półwyspie, traciły ludzi w każdej potyczce. Britannica ocenia, że siły Japonii były zupełnie niewystarczające do przedsięwzięcia takiej skali.³⁶

Skutki wojny Imjin i pamięć o niej

Najwyższą cenę zapłaciła Korea. Wojna zostawiła większość kraju w ruinie: pałace, w tym Gyeongbokgung w Seulu, i budynki publiczne spłonęły, przepadły archiwa i skarby kultury, a ludność gwałtownie zmalała wskutek rzezi, głodu i chorób. Ziemia uprawna skurczyła się do około jednej trzeciej stanu sprzed wojny. Vermeersch pisze, że odbudowa trwała dziesięciolecia.³⁷

Tysiące Koreańczyków uprowadzono do Japonii, wśród nich uczonych, drukarzy i garncarzy, których umiejętności ukształtowały japońską ceramikę. Japońscy dowódcy odsyłali do kraju solone nosy i uszy jako dowód zabitych; wiele z nich pochowano w kopcu Mimizuka, „kopcu uszu”, w Kioto.³⁸

Tą samą drogą przez morze przeszły książki i wiedza. Koreańskie książki, w tym dzieła filozofii neokonfucjańskiej, wywieziono do Japonii w wielkich ilościach, a koreańscy uczeni przetrzymywani tam w niewoli przekazywali swoją wiedzę; Vermeersch uważa, że mogło to wpłynąć na neokonfucjańską naukę Japonii epoki Tokugawa.³⁹

Korea i Japonia przywróciły normalne stosunki w 1609 roku traktatem zawartym, gdy w Japonii władzę objął już ród Tokugawa.⁴⁰

Po wojnie nastał w regionie okres niestabilności i wzrost potęgi Mandżurów, którzy najechali Koreę, a w 1644 roku założyli w Chinach dynastię Qing.⁴¹

Yi Sun-sin otrzymał pośmiertnie tytuł Chungmu i jest w Korei czczony jako bohater narodowy. Projekt badawczy Aftermath, kierowany przez historyczkę Rebekę Clements, zauważa, że w Korei pamięć o wojnie podtrzymują muzea i program szkolny, ale wojna ta nie należy do standardowych opowieści o epoce nowożytnej.⁴²

Najważniejsze bitwy wojny Imjin

Poniżej, w kolejności dat, nasze artykuły o bitwach tej wojny.

1. 1592
   Bitwa pod Hansando, 1592Korea Joseon kontra Japonia (rządy Toyotomiego)

   W sierpniu 1592 roku admirał Yi Sun-sin wywabił japońską eskadrę z wąskiej cieśniny koło Tongyeongu i zniszczył ją pod wyspą Hansan w szyku skrzydeł żurawia.

   
2. 1597
   Bitwa pod Myeongnyang 1597Korea Joseon kontra Japonia (rządy Toyotomiego)

   W 1597 roku admirał Yi Sun-sin, świeżo wypuszczony z więzienia, utrzymał cieśninę Myeongnyang z 13 okrętami przeciw dużo większej flocie japońskiej. Jak było?

   
3. 1598
   Bitwa pod Noryang 1598Korea Joseon i Chiny Ming kontra Japonia (rządy Toyotomiego)

   W grudniu 1598 roku floty Joseonu i Ming pod wodzą Yi Sun-sina i Chen Lina starły się z Japończykami w cieśninie Noryang. Yi zginął, a wojna Imjin dobiegła końca.

   

Oś czasu wojny Imjin

1. 1589 do 1590
   So Yoshitoshi nakłania Joseon do wysłania poselstwa; koreańscy posłowie spotykają się z Hideyoshim w Japonii.⁴³
2. 1592
   Koniec maja: Japończycy lądują w Pusan; w ciągu około trzech tygodni zdobywają Seul; lato: upada Pjongjang; Yi Sun-sin zwycięża pod Okpo i Hansando; Jinju się broni.⁴⁴
3. 1593
   8 lutego: Mingowie i Koreańczycy odbijają Pjongjang; Mingowie przegrywają pod Byeokjegwan; Gwon Yul broni Haengju; Japończycy wycofują się na południowe wybrzeże i zdobywają Jinju.⁴⁵
4. 1593 do 1596
   Rokowania Konishiego Yukinagi z Shen Weijingiem; w 1596 roku poselstwo Mingów mianuje Hideyoshiego „królem Japonii”, a on nakazuje nową inwazję.⁴⁶
5. 1597
   Początek drugiej inwazji; Yi Sun-sin zostaje aresztowany; koreańska flota ginie pod Chilcheollyang; Yi zwycięża pod Myeongnyang.⁴⁷
6. 1598
   18 września: umiera Hideyoshi; grudzień: bitwa pod Noryang, w której ginie Yi Sun-sin; ostatnie wojska japońskie opuszczają Koreę.⁴⁸

Co czytać dalej

Ta wojna to jeden z rozdziałów historii wojskowej Japonii i naszego przewodnika po bitwach Korei. O dowódcach przeczytasz w życiorysach Yi Sun-sina i Toyotomiego Hideyoshiego oraz w zestawieniu największych wodzów feudalnej Japonii; o późniejszej wojnie na tym samym półwyspie w artykule o wojnie koreańskiej.