Kto wygrał bitwę pod Myeongnyang?
Wygrała Korea Joseon. 16. dnia dziewiątego miesiąca księżycowego 1597 roku, zwykle przeliczanego na 26 października, admirał Yi Sun-sin utrzymał cieśninę Myeongnyang z 13 okrętami przeciw flocie japońskiej liczącej według niego 133 okręty i według własnego zapisu zniszczył 31. Potem wycofał się na północ, więc historycy wciąż spierają się, jak rozstrzygające było to zwycięstwo.1
W 1597 roku koreański admirał, który dopiero co wyszedł z więzienia, utrzymał z 13 okrętami wąską, huczącą od pływów cieśninę przeciw znacznie większej flocie japońskiej. Bitwa pod Myeongnyang, stoczona w cieśninie Uldolmok między wyspą Jindo a stałym lądem, to w Korei najsłynniejszy epizod wojny imjin; w Japonii to epizod drugorzędny, a część japońskich badaczy ocenia jej wynik inaczej.2
Część przewodnika Bitwy Korei · Wcześniej: Hansando, 1592 · Dalej: Noryang, 1598
Tło: druga inwazja Hideyoshiego
Wojna zaczęła się w 1592 roku, gdy Toyotomi Hideyoshi wysłał swoje armie do Korei. W 1597 roku Japonia uderzyła ponownie; Koreańczycy nazywają tę kampanię wojną jeongyu. Na początku 1597 roku Yi Sun-sina, zwycięzcę wielu starć morskich z pierwszej inwazji, oskarżono, odsunięto od dowództwa i uwięziono. Mark Peterson pisze, że zarzucono mu dezercję, gdy odmówił pościgu za flotą, w której widział pułapkę, i że w więzieniu był torturowany.3
Klęska pod Chilcheollyang
Jego następca Won Gyun został rozbity w siódmym miesiącu księżycowym 1597 roku, najpierw pod Dadaepo, potem pod Chilcheollyang. Japońscy historycy Kasaya Kazuhiko i Kuroda Keiichi, przytaczani przez Ogawę Takaakiego, mówią o ponad 160 utraconych okrętach, a sam Won Gyun, jak zauważa Peterson, stracił życie. Ocalał tylko Bae Seol, który uszedł z 12 okrętami.4
„Wciąż mam 12 okrętów”
Jeszcze w tym samym miesiącu dwór przywrócił Yi na stanowisko dowódcy floty. „Korea Herald” pisze, że król Seonjo uznał, iż flota nie zdoła już zwyciężyć, a Peterson, że Yi otrzymał rozkaz porzucenia floty i walki na lądzie. Koreańska pamięć przechowuje jego odpowiedź w wersji „I still have 12 ships” (Peterson) albo „we still have 12 ships left” („Korea Herald”), czyli „wciąż mam (mamy) 12 okrętów”. Później dołączył trzynasty okręt: według Encyklopedii Kultury Koreańskiej przyprowadził go cywil, według Petersona naprędce go naprawiono.5
Floty i dowódcy
Okręty Yi były panokseonami, ciężkimi okrętami wiosłowymi uzbrojonymi w działa, pokolenie po tym, jak floty wiosłowe starły się pod Lepanto; jak zauważa MediaToday, żadne źródło nie umieszcza pod Myeongnyang „okrętu żółwia”, bo wszystkie spłonęły pod Chilcheollyang, choć niektórzy autorzy japońscy zakładali inaczej. Za linią czekały łodzie uchodźców z wybrzeża; według tradycji odnotowanej w Encyklopedii Kultury Koreańskiej około stu z nich upodobniono do okrętów wojennych, a przytaczany przez Ogawę japoński historyk Seki Shuichi również pisze o łodziach rybackich upodobnionych do okrętów.6
Liczba okrętów japońskich to najbardziej sporna wielkość tej bitwy. Dziennik wojenny Yi, Nanjung Ilgi, liczy 133 okręty wpływające do cieśniny. Poprawione Kroniki króla Seonjo i pamiętnik Yu Seong-ryonga Jingbirok mówią o ponad 200, a część współczesnych historyków, koreańskich i japońskich, podaje 330 lub więcej, podobnie jak film z 2014 roku. Różnica może wynikać z okrętów, które zostały poza przesmykiem: zapiski rodu Todo, przytaczane przez Ogawę, mówią, że duże okręty nie mogły przejść cieśniny, więc zaatakowały średnie sekibune.7
Japończykami dowodził Todo Takatora, a obok niego daimyo Kurushima Michifusa i inspektor Mori Takamasa; niektóre relacje dodają Kato Yoshiakiego i Wakisakę Yasuharu, choć japońska praca z 1942 roku, cytowana przez Ogawę, wątpiła w obecność Kato.8
Hucząca cieśnina
Obie nazwy, Myeongnyang i Uldolmok, nawiązują do huku prądu pędzącego przez przesmyk przy zmianie pływu. Koreańskie studium z 2002 roku podaje, że kanał ma w najwęższym miejscu około 290 metrów szerokości i 1700 metrów długości. Jak Grecy pod Salaminą, Yi wybrał miejsce, w którym większa flota nie mogła wykorzystać przewagi liczebnej. Na podstawie obliczeń astronomicznych pływów badacz nawigacji Kim Hyun-jong szacuje, że w dniu bitwy prąd płynął rano na północny zachód z prędkością do około 8,3 węzła, około 12:48 ustał, a potem zawrócił na południowy wschód, osiągając około 9,9 węzła.9
Przebieg bitwy
Piętnastego dnia dziewiątego miesiąca księżycowego Yi przeniósł się z Byeokpajin na Jindo do Usuyeong na brzegu lądu, by nie walczyć z cieśniną za plecami. Wcześnie rano szesnastego Japończycy weszli w kanał, a Yi ustawił okręty w jednej linii w poprzek wody. Przez pewien czas jego okręt flagowy walczył niemal sam, bo inni kapitanowie zostali z tyłu, aż Yi sygnałami wezwał do przodu An Wi i Kim Eung-hama.10
Wtedy Junsa, japoński zbieg, rozpoznał w wodzie człowieka w czerwonej szacie z brokatu jako dowódcę Madashi. Yi kazał wyciągnąć ciało hakiem i porąbać, a głowę wystawić na widok, co według koreańskich relacji wstrząsnęło napastnikami. Okręty Joseon natarły z działami i płonącymi strzałami; dziennik Yi odnotowuje 31 zniszczonych japońskich okrętów, zanim reszta się wycofała. Koreańskie relacje podkreślają, że zwrot prądu na południowy wschód działał teraz przeciw Japończykom.11
Dlaczego Yi Sun-sin wygrał pod Myeongnyang?
Yi wygrał, bo walczył tam, gdzie liczebność niewiele znaczyła. Wąska, rwąca cieśnina Myeongnyang pozwalała wejść do walki tylko części floty japońskiej, jego ciężkie panokseony z działami przewyższały wysłane przeciw niemu średnie okręty, a zwrot prądu i śmierć japońskiego dowódcy złamały atak, zanim zdołał przytłoczyć koreańską linię.
Straty
Joseon nie straciło żadnego okrętu; Peterson szacuje koreańskie straty na około dziesięciu zabitych. Poza 31 okrętami z dziennika Yi nie ma wiarygodnych danych o stratach japońskich. Zapiski rodu Todo podają, że Kurushima i ponad połowa starszych wasali na czołowych okrętach zginęła lub odniosła rany, Mori Takamasa wpadł do morza i został wyłowiony, a sam Todo został dwukrotnie ranny w rękę.12
Strona koreańska
Encyklopedia Kultury Koreańskiej widzi w bitwie zwycięstwo, które zatrzymało japoński marsz morzem ku zachodniemu wybrzeżu i odwróciło bieg wojny na korzyść Korei; encyklopedia regionu Jindo podkreśla udział miejscowej ludności i łodzi uchodźców. Koreańczycy nazywają ją Myeongnyang daecheop, czyli wielkim zwycięstwem.13
Strona japońska
Zapiski rodu Todo pokazują dowódców, którzy na widok 13 koreańskich okrętów postanowili je zdobyć. Kończą się opisem, jak koreańskie okręty, znające te wody, złapały wiatr i pod żaglami wymknęły się z przesmyku, tak że Japończycy nie mogli ich ścigać. Wielu japońskich historyków, w tym Kitajima Manji, opisuje porażkę, która kosztowała Japonię życie daimyo Kurushimy; Ogawa dowodzi jednak, że skoro Yi się wycofał, a japońska flota ruszyła wzdłuż zachodniego wybrzeża, strategicznie wygrała Japonia.14
Następstwa: odwrót na północ
Yi nie utrzymał cieśniny. Tej nocy, jak pisze w dzienniku, prąd był zbyt silny, wiatr przeciwny, a flota osamotniona, więc przeniósł się na wyspę Dangsa, a w kolejnych dniach popłynął na północ, na wyspy Gogunsan. Japońskie okręty ruszyły w górę wybrzeża: ludzie Todo pojmali u brzegów Yeonggwang uczonego Kang Hanga, w czym Ogawa widzi dowód, że Japończyków nie odparto.15
Historycy koreańscy odpowiadają, że japoński plan opłynięcia południowo-zachodniego krańca Korei i marszu na północ został udaremniony, a japońska flota wkrótce cofnęła się na południowe wybrzeże. Wojna skończyła się po śmierci Hideyoshiego w 1598 roku, a Yi zginął w jej ostatniej bitwie morskiej pod Noryang.16
Mity i spory: żelazny łańcuch i inne opowieści
Najsłynniejsza legenda głosi, że Yi rozciągnął w poprzek cieśniny żelazne łańcuchy, by wywracać japońskie okręty. Dziennik Yi, Jingbirok i Kroniki milczą o nich; opowieść opiera się na pismach z XVIII wieku i na rodowym zapisie o dowódcy Kim Eok-chu z 1914 roku, a historycy uznają ją za niepotwierdzoną. Człowieka, którego dziennik Yi nazywa Madashi, od dawna utożsamia się z Kurushimą Michifusą, ale Ogawa przytacza też pogląd, że był to Kan Masakage, syn władcy morskiego Kana Michinagi.17
Nawet data wymaga ostrożności: źródła koreańskie podają 16. dzień dziewiątego miesiąca księżycowego, co Ogawa przelicza na 26 października 1597 roku, a dwa koreańskie studia pływów na 25 października.18
Pamięć i pole bitwy dziś
W Korei Południowej film „The Admiral: Roaring Currents” (2014) obejrzało według „Korea Herald” 17,6 miliona widzów, najwięcej w historii tamtejszego kina. Krytycy wytykali mu swobodę, choćby zmyślone ścięcie na pokładzie; w Japonii wszedł na ekrany jako „Battle Ocean”. Pomnik Yi stoi przy Gwanghwamun w Seulu.19
Encyklopedia regionu Jindo wymienia nad cieśniną pomniki zwycięstwa i park historyczny Yi Sun-sina. W japońskich historiach inwazji Hideyoshiego, które omawia Ogawa, Myeongnyang zajmuje zwykle tylko krótki ustęp, często ze wzmianką o śmierci Kurushimy.20
