22 czerwca 1476 roku, w czasie wojen burgundzkich, armia Konfederacji Szwajcarskiej i jej sojuszników uderzyła na Karola Śmiałego, księcia Burgundii, który od blisko dwóch tygodni oblegał miasteczko Murten (po francusku Morat). Ostrzegany, lecz nieprzygotowany książę dał się zaskoczyć; Szwajcarzy przełamali jego umocnioną linię wraz z działami, a jego armię wybito lub potopiono w jeziorze. Murten położyło kres Burgundii jako wielkiej potędze, a Karol zginął pół roku później pod Nancy.
Odwet za Grandson
2 marca 1476 roku Karol został rozgromiony przez Szwajcarów pod Grandson, tracąc obóz i jego bogactwa, i wyruszył po odwet. Odbudował armię w Lozannie; Historyczny Słownik Szwajcarii mówi o ponad 20 000 żołnierzy z wielkim taborem, Szwajcarskie Muzeum Narodowe o około 21 000, a Britannica o 25 000. Zdobycie Murten dałoby mu umocnioną bazę do marszu na Berno i Fryburg.1
Berno to przewidziało. W kwietniu wysłało Adriana von Bubenberga z 1500 ludźmi do wzmocnienia załogi Murten, a ten zabrał się do umacniania murów. Burgundczycy stanęli pod miastem i rozpoczęli oblężenie 9 czerwca. Załoga odpierała kolejne ataki; gdy nadeszły ciężkie działa Karola, zburzyły basztę i fragment muru, ale następny generalny szturm się nie powiódł, według Historycznego Słownika 17 czerwca, a według relacji Muzeum Narodowego dzień później.2
Szturm na Grünhag
Tymczasem pod Bernem zebrała się armia odsieczy licząca około 24 000 ludzi: kontyngenty z całej Konfederacji wraz z sojusznikami z Lotaryngii, Alzacji i Austrii oraz ponad tysiącem jeźdźców. Dowódcy wyznaczyli atak na 22 czerwca, dzień Dziesięciu Tysięcy Rycerzy, który, jak zauważa Historyczny Słownik, przypominał też Berneńczykom zwycięstwo pod Laupen w 1339 roku. Według relacji Muzeum Narodowego Karol nie spodziewał się bitwy w dzień świąteczny.3
Konfederaci nacierali w trzech zgrupowaniach pikinierów, halabardników i strzelców. Historyczny Słownik podaje, że atak nastąpił około południa, gdy ustały ulewne deszcze. Karol, który zlekceważył ostrzeżenia sprzed kilku dni, został całkowicie zaskoczony. Szwajcarzy zdobyli jego umocniony żywopłot, tak zwany Grünhag, opanowali stojące za nim działa i odparli burgundzkie kontrataki. Załoga Murten wypadła z miasta i włączyła się do walki, a książę uciekł ze swojego obozu na wzgórzu nad miastem.4
Jezioro czerwone od krwi
Zwycięzcy nie brali jeńców. Relacja Muzeum Narodowego opisuje Burgundczyków zabijanych w chwili, gdy próbowali się poddać, i setki ludzi, w dużej części najemników z Lombardii, tonących w zbrojach w jeziorze, podczas gdy kontyngent sabaudzki spod północnej części miasta uszedł brzegiem jeziora. Liczba zabitych jest niepewna: Historyczny Słownik przytacza szacunki od 8000 do 20 000 poległych Burgundczyków wobec kilkuset zabitych i rannych Konfederatów, Muzeum Narodowe podaje około 10 000 Burgundczyków i mniej niż 600 Konfederatów, a Britannica pisze, że zniszczono ponad jedną trzecią armii burgundzkiej. Relacje są zgodne, dodaje Historyczny Słownik, że zginęła większość burgundzkiej piechoty, a większość jeźdźców zdołała ujść.5
Wszystkie działa Karola wpadły w ręce Szwajcarów, razem z obozem i towarami kupców ciągnących za armią. Historyczny Słownik pisze, że ponad 3000 kobiet z burgundzkiego taboru rozdzielono jak „ludzki łup” i że niewiele wiadomo o ich dalszym losie. Książę uciekł do Franche-Comté, potem zwrócił się przeciw Lotaryngii i 5 stycznia 1477 roku zginął w bitwie pod Nancy. Stare szwajcarskie powiedzenie, przytaczane przez Muzeum Narodowe, streszcza jego upadek: pod Grandson stracił dobra, pod Morat odwagę, pod Nancy krew.6
Pamięć o Murten
Współcześni od razu zrozumieli, że potęga Burgundii została złamana, a Szwajcarzy stali się najbardziej poszukiwanymi najemnikami w Europie. Według Historycznego Słownika Fryburg i Berno zbudowały w 1486 roku kostnicę dla poległych Burgundczyków, zniszczoną przez wojska francuskie w 1798 roku; w 1822 roku zastąpił ją obelisk, a w latach 1893 i 1894 powstała wielka panorama bitwy pędzla Louisa Brauna. Klęska Karola Śmiałego pod Morat należy do tej samej kampanii co Grandson, o którym piszemy na stronie 2 marca, a tło epoki przybliża zestawienie największych bitew średniowiecza.7
