2 marca 1476 roku pod Grandson nad jeziorem Neuchâtel armia Konfederacji Szwajcarskiej rozbiła Karola Zuchwałego, księcia Burgundii. Kilka dni wcześniej Karol zdobył zamek Grandson i kazał powiesić lub utopić jego berneńską załogę. Bitwa była krótka i stosunkowo mało krwawa, ale armia burgundzka uciekła w panice, zostawiając obóz, artylerię i skarby księcia. Data podana jest według kalendarza juliańskiego, obowiązującego wtedy w całej Europie.
Droga do Grandson
Konfederacja Szwajcarska, sprzymierzona z Lotaryngią i Austrią i wspierana przez króla Francji Ludwika XI, wypowiedziała Burgundii wojnę w październiku 1474 roku. Wojska berneńskie opanowały potem Vaud, należące do sojuszniczej wobec Karola Sabaudii. W styczniu 1476 roku, po fiasku rozmów o zwrocie Vaud, Karol wyruszył z Lotaryngii z większością armii, według Historycznego leksykonu Szwajcarii z około 12 000 ludzi, przeszedł Jurę przez przełęcz Jougne i zajął Yverdon.1 › Bitwa pod Héricourt, 1474
Miasto Grandson zdobył 21 lutego, a po krótkim oblężeniu zamek 28 lutego. Berneńską załogę kazał powiesić lub utopić w jeziorze. Według relacji Szwajcarskiego Muzeum Narodowego załoga liczyła 412 ludzi i poddała się pod warunkiem darowania życia.2
Bitwa rozstrzygnięta, zanim się zaczęła
Odsiecz Konfederatów nadeszła za późno, by ocalić zamek. Historyczny leksykon Szwajcarii ocenia ją na 18 000 ludzi z ośmiu kantonów i licznych sojuszników, a relacja muzeum na 20 000. 1 marca armia stanęła w Bevaix i zaatakowała burgundzką placówkę w zamku Vaumarcus. 2 marca Karol wyprowadził z obozu około 20 000 ludzi w stronę Concise, na niekorzystny teren.3
Szwajcarzy nadciągali dwiema drogami, a ich straż przednia zatrzymała się na skraju lasu, by zaczekać na główne siły. Jazda burgundzka nie zdołała jej rozbić. Karol kazał wtedy swoim wojskom się cofnąć, by stoczyć bitwę na lepszym terenie, gdzie jego artyleria byłaby skuteczniejsza. W tej właśnie chwili z lasu wyszła główna armia szwajcarska. Cofający się Burgundczycy wzięli manewr za klęskę, w armii wybuchła panika i rzuciła się do ucieczki, a Karol na próżno próbował ją zatrzymać.4
Łup burgundzki
Straty po obu stronach były niewielkie, bo Szwajcarzy mieli za mało jazdy, by ścigać uciekających. Relacja muzeum mówi o około 300 do 400 zabitych z każdej strony i o bitwie trwającej mniej więcej trzy godziny. Zamiast pościgu Szwajcarzy złupili obóz księcia.5
Zdobyli około 400 dział, które później obrócili przeciw Karolowi pod Morat i Nancy, a także srebra, relikwiarze, gobeliny, szaty i klejnoty. Muzeum odnotowuje, że żołnierze kłócili się nawet o podział i wiele skarbów przetopili lub pocięli, ale część przetrwała, w tym malowana tarcza i chorągiew z namiotu Karola w Szwajcarskim Muzeum Narodowym w Zurychu. Łup burgundzki stał się w szwajcarskiej historii przysłowiowy.6
Od Grandson do Nancy
Karol zebrał nową armię i w czerwcu 1476 roku znów przegrał ze Szwajcarami pod Morat (Murten). W styczniu 1477 roku zginął w bitwie pod Nancy, a Burgundia przestała być wielką potęgą. Pod Grandson szwajcarska piechota, uzbrojona głównie w piki i halabardy, pokazała, co zdyscyplinowani piesi mogą zdziałać przeciw rycerstwu i działom najbogatszego władcy Zachodu. O tym, jak pika, łuk i proch zakończyły epokę rycerza w zbroi, piszemy w przewodniku po największych bitwach średniowiecza.7
Uwaga: liczebność wojsk i straty to szacunki; tekst przy każdej liczbie podaje jej źródło.
Także tego dnia
- 1714: Bitwa pod Storkyro. Armia rosyjska dowodzona przez Michała Golicyna starła się w okolicach Isokyrö w Finlandii ze szwedzkim wojskiem Carla Gustafa Armfeldta w czasie III wojny północnej.
