3 marca 1067 roku w głębokim śniegu nad rzeką Niemigą (Niamihą) pod Mińskiem trzej najstarsi synowie Jarosława Mądrego pokonali księcia połockiego Wsiesława. Powieść minionych lat mówi tylko, że rzeź była okrutna, że wielu poległo i że Wsiesław uciekł; nie podaje żadnych liczb dotyczących wojsk ani zabitych. Jej opis tej wyprawy jest zarazem pierwszą pisaną wzmianką o Mińsku. Data podana jest według kalendarza juliańskiego.
Zbuntowany książę połocki
Wsiesław Briaczysławicz, książę połocki na ziemiach dzisiejszej Białorusi, napadł na Psków, a potem zajął Nowogród Wielki, jeden z najważniejszych grodów Rusi. Latopis opowiada o zajęciu Nowogrodu pod tym samym rokiem co o bitwie.1
Trzej najstarsi synowie Jarosława Mądrego, Izjasław kijowski, Światosław czernihowski i Wsiewołod perejasławski, połączyli siły i w ciężką zimę wyruszyli przeciw Wsiesławowi. Najpierw poszli na Mińsk, gród księstwa połockiego, i pod koniec lutego 1067 roku go oblegli. Gdy mieszkańcy zamknęli bramy, bracia zdobyli gród, wybili mężczyzn, a kobiety i dzieci uprowadzili, jak podaje latopis; Encyklopedia historii Ukrainy dodaje, że wojsko Wsiesława nie zdążyło przyjść oblężonym z pomocą.2
Bitwa w śniegu
Wojska spotkały się nad Niemigą 3 marca. Według latopisu leżał głęboki śnieg, obie strony ruszyły na siebie, rzeź była okrutna i wielu poległo, a Izjasław, Światosław i Wsiewołod zwyciężyli, Wsiesław zaś uciekł. To niemal wszystko, co wiadomo o samej walce. Latopis nie podaje liczebności wojsk ani liczby zabitych i nie należy jej dopowiadać.3
Bitwę zapamiętano jako wyjątkowo krwawą. Słowo o wyprawie Igora, spisane zapewne pod koniec następnego stulecia, poświęca jej kilka wersów: nad Niemigą ścielą snopy z głów, a krwawe brzegi Niemigi nie zbożem były obsiane. Encyklopedia historii Ukrainy tłumaczy te wersy stratami kampanii, tak uderzającymi, że poemat wciąż je przywoływał.4
Gdzie płynęła Niemiga?
Niemiga była niewielkim dopływem Świsłoczy w dorzeczu Dniepru. Według komentarza do wydania latopisu przygotowanego przez Dom Puszkina większość badaczy utożsamia ją z rzeczką, która płynie dziś pod centrum Mińska w podziemnym kanale. Ten sam komentarz przytacza archeologa L. D. Pobola, według którego dawny Mińsk leżał około 16 kilometrów na zachód od późniejszego miasta, i zauważa, że wielką bitwę na brzegach rzeki, opisaną w latopisie i w Słowie o wyprawie Igora, trudno pogodzić z tak małym strumieniem.5
Opis tej wyprawy w latopisie jest pierwszą pisaną wzmianką o Mińsku; także Britannica datuje pierwszą wzmiankę o mieście na 1067 rok. Latopis datuje bitwę na 3 marca roku 6575 od stworzenia świata, co współczesne wydania przeliczają na 1067 rok; data podana jest według kalendarza juliańskiego.6
Złamana przysięga
Kilka miesięcy później bracia zaprosili Wsiesława na rokowania i ucałowali krzyż, przysięgając, że nie spotka go nic złego. Ufając tej przysiędze, przeprawił się łodzią przez Dniepr do ich obozu pod Rszą, dzisiejszą Orszą, nieopodal Smoleńska. Tam go pojmano i wraz z dwoma synami zawieziono do Kijowa, gdzie trafił do lochu. Data pojmania jest niepewna: staroruski tekst latopisu podaje 10 czerwca, a współczesny przekład w tym samym wydaniu i Encyklopedia historii Ukrainy 10 lipca.7
Nie posiedział tam długo. We wrześniu 1068 roku, po klęsce braci z Połowcami, kijowianie powstali, uwolnili Wsiesława z lochu i posadzili go na książęcym dworze, jak odnotowuje latopis. Inną słynną zimową bitwę Ruś stoczyła niemal dwa stulecia później, gdy Nowogrodzianie Aleksandra Newskiego starli się z rycerzami inflanckimi na zamarzniętym jeziorze Pejpus; opisujemy ją w artykule o bitwie na jeziorze Pejpus.8
Uwaga: żadne źródło nie podaje liczebności wojsk ani strat. Data pojmania Wsiesława to 10 czerwca w tekście staroruskim i 10 lipca we współczesnym przekładzie oraz w Encyklopedii historii Ukrainy.
