Bitwa pod Héricourt 1474: pierwsza bitwa wojen burgundzkich

Héricourt to najmniej znana z bitew, które Szwajcarzy stoczyli z Karolem Zuchwałym, księciem Burgundii. Wygrano ją przeciw jego dowódcom, gdy on sam był daleko, zdobyto w niej niewielkie miasto i przyćmiły ją Grandson, Murten i Nancy. Była jednak pierwsza. Jej kampania rozpoczęła wojny burgundzkie, które w dwa i pół roku zniszczyły państwo burgundzkie i uczyniły Konfederację Szwajcarską potęgą wojskową, której bała się cała Europa.²

Książę nad Górnym Renem

Droga do Héricourt zaczęła się od zastawu. Od 1468 roku, wyjaśnia Historyczny Słownik Szwajcarii, książę Zygmunt Habsburg szukał potężnego protektora przeciw szwajcarskim Konfederatom. Król Francji Ludwik XI mu odmówił, więc zwrócił się do rywala Ludwika, Karola Zuchwałego, który traktatem z Saint-Omer z 9 maja 1469 roku otrzymał alzackie ziemie Zygmunta jako zastaw pożyczki. Burgundia stała się bezpośrednim sąsiadem Konfederacji.³

Wójt Karola na zastawionych ziemiach, Peter von Hagenbach, zakazał handlu zbożem z miastami Rzeszy nad Górnym Renem. Bazylea i Strasburg zwróciły się o pomoc do Berna, a Berno, sprzymierzone z nękaną przez Hagenbacha Miluzą, obawiało się, że Burgundia zamknie szlaki handlowe przez Wyżynę Szwajcarską. Wiosną 1474 roku w Konstancji wszystko się połączyło: ugoda Zygmunta z Konfederatami, sojusz ośmiu kantonów i Solury ze Strasburgiem, Bazyleą, Colmarem i Sélestat, a 4 kwietnia Związek Dolny Zygmunta i miast alzackich. Zygmunt wykupił następnie zastawione ziemie.⁴

W kwietniu Hagenbacha pochwycili w Breisach jego własni zbuntowani żołnierze, a 9 maja miasta alzackie doprowadziły do jego egzekucji. W sierpniu jego brat zemścił się, pustosząc Górną Alzację z burgundzkimi i lombardzkimi najemnikami. Herodote.net dodaje, że Ludwik XI wypłacił kantonom duże sumy na uzbrojenie i że 25 października 1474 roku, cztery dni po zawarciu sojuszu z królem Francji, Konfederaci wypowiedzieli Karolowi wojnę.⁵

Oblężenie Héricourt

Sam Karol nie mógł odpowiedzieć. Od sierpnia oblegał Neuss nad Dolnym Renem i miał tam tkwić do czerwca 1475 roku. Sprzymierzeni ruszyli od razu. Jedna armia weszła do Alzacji przez Bazyleę, druga przez Porrentruy, a 8 listopada 1474 roku obległy Héricourt, miasto panujące nad drogą z Sundgau do Burgundii. Była to prawdziwa liga: szwajcarscy Konfederaci, Związek Dolny, austriackie miasta Alzacji i miasta Rzeszy ze Szwabii. Herodote.net szacuje ją na 18 tysięcy Konfederatów z kontyngentami austriackimi i alzackimi. Jej żołnierze nosili białe krzyże; Historyczny Słownik Szwajcarii zauważa, że miasta przedstawiały w propagandzie tę wojnę jako krucjatę przeciw złemu Turkowi z Burgundii.⁶

Dwa starcia 13 listopada

Burgundzka armia licząca 12 tysięcy ludzi pod wodzą Henriego de Neuchâtel-Blamont nadeszła z odsieczą. Konfederaci dostrzegli ją 13 listopada, zwinęli obóz i z inicjatywy Berneńczyków zaatakowali. W dwóch oddzielnych starciach pobili burgundzkie rycerstwo z pomocą jazdy austriackiej, ponosząc niewielkie straty. Załoga Héricourt się poddała, a jej miejsce zajęły wojska austriackie.⁷

Źródła różnią się w szczegółach. Herodote.net, w podsumowaniu szwajcarskiego historyka wojskowości Hervégo de Wecka, datuje bitwę na 23 listopada i mówi o zaskoczeniu, które kosztowało Burgundczyków co najmniej 4 tysiące zabitych. Historyczny Słownik Szwajcarii, zarówno w haśle o bitwie, jak i w haśle o wojnach burgundzkich, podaje 13 listopada. Herodote.net opisuje też broń, która sprawiała, że Konfederatów tak się bano: pikę długą na około sześć metrów, groźną dla jazdy, w rękach chłopskich żołnierzy, którzy rzadko brali jeńców.⁸

Od Héricourt do Nancy

Héricourt zakończyło jesienną kampanię, a Karol wciąż liczył na pokój ze Szwajcarami. W Bernie górę wzięło jednak stronnictwo wojenne Niklausa von Diesbacha, a w 1475 roku oddziały z Berna i Fryburga zajęły dużą część Vaud, należącego do sojuszniczej wobec Burgundii Sabaudii. Gdy Karol wreszcie ruszył przeciw nim, został pobity pod Grandson 2 marca 1476 roku i pod Morat 22 czerwca 1476 roku, a po bitwie pod Nancy 5 stycznia 1477 roku zginął.⁹

Wojny położyły kres państwu burgundzkiemu między Francją a Rzeszą i wzmocniły zarówno monarchię francuską, jak i Habsburgów. Konfederaci zyskali niewiele ziemi; swoje roszczenia do Franche-Comté, gdzie walczono pod Héricourt, sprzedali w 1479 roku Ludwikowi XI za 150 tysięcy guldenów. Zyskali za to sławę. Władcy w całej Europie chcieli odtąd szwajcarskich żołnierzy, a służba najemna wpisała się w życie Szwajcarii. Tego samego dnia w 1642 roku doszło do konfrontacji pod Turnham Green w angielskiej wojnie domowej.¹⁰