Bitwa pod Rossbach 1757: półtoragodzinne zwycięstwo Fryderyka Wielkiego

Niewiele bitew rozstrzygnęło się tak szybko i tak całkowicie. Pod Rossbach wodzowie francuscy i cesarscy próbowali obejść skrzydło Fryderyka Wielkiego, uwierzyli, że król ucieka, i wpadli najpierw pod szarżę jazdy, a potem pod mur pruskiego ognia. Walka trwała niewiele ponad godzinę. W Paryżu pokonanego francuskiego wodza wyśmiewano w piosenkach, a Fryderykowi, jak zauważa Herodote.net, sposób, w jaki odwrócił rozpaczliwe położenie, przyniósł przydomek Wielki.²

Rozpaczliwa jesień Prus

W 1757 roku wojna siedmioletnia obróciła się przeciw Prusom. 18 czerwca Austriacy pobili Fryderyka pod Kolinem i musiał zwinąć oblężenie Pragi. Jego wrogowie przeszli do natarcia: Rosjanie wkroczyli do Prus Wschodnich, a armia złożona z pułków francuskich i armii Rzeszy, czyli wojsk Świętego Cesarstwa, weszła do zachodniej Saksonii. Herodote.net szacuje siły sprzymierzonych na 42 tysiące ludzi wobec 22 tysięcy Fryderyka.³ › Bitwa pod Gross-Jägersdorf, 1757

Pod koniec października Fryderyk skoncentrował wojska pod Lipskiem, przeprawił się przez Soławę i w pierwszych dniach listopada manewrował, szukając dogodnej pozycji. Gdy pojechał przyjrzeć się sprzymierzonym, jak pisze BritishBattles.com, zobaczył około 41 tysięcy ludzi, choć plotka mówiła o 60 tysiącach. Project Seven Years War podaje szczegóły: 30 200 Francuzów i 10 900 żołnierzy Rzeszy wobec około 16 600 pruskich piechurów i 5400 jeźdźców. Dowództwo sprzymierzonych było podzielone. Francuzami dowodził książę Soubise, armią Rzeszy książę Józef Saski-Hildburghausen, i to on naciskał na atak.⁴

Marsz wokół skrzydła

Rankiem 5 listopada rada wojenna sprzymierzonych przyjęła plan Hildburghausena: obejść pruski obóz od południa i wschodu i uderzyć ze wzgórz na jego lewe skrzydło. Ruszenie armii trwało godzinami. Project Seven Years War opisuje, jak Soubise domagał się nowego ordre de bataille i czekał na powrót furażerów, tak że marsz zaczął się dopiero około 11.30 przed południem. BritishBattles.com przedstawia kolumny jako hałaśliwe i rozciągnięte: grały orkiestry, a pułki rozluźniały się tym bardziej, im dalej szły.⁵

Fryderyk obserwował to ze strychu budynku w Rossbach, według różnych relacji gospody albo dworu. Tuż po pierwszej po południu zobaczył, że jazda i piechota sprzymierzonych zataczają łuk wokół jego lewego skrzydła, i zrozumiał, co zamierzają. Natychmiast kazał armii ruszyć na wschód i oddał 38 szwadronów jazdy Friedrichowi Wilhelmowi von Seydlitzowi, generałowi majorowi, z pominięciem starszych rangą oficerów.⁶

Prusacy zwinęli obóz około 14.30. Jeźdźcy Seydlitza zniknęli za niskim grzbietem, wzgórzem Janus, a za nimi ruszyła piechota. Ze strony sprzymierzonych wyglądało to na odwrót ku Merseburgowi. Soubise i Hildburghausen rozkazali szybki pościg, a ich jazda wysforowała się kłusem przed kolumny piechoty.⁷

Szarża Seydlitza

Około 15.15 pruska bateria na wzgórzu Janus otworzyła ogień do czołowej jazdy sprzymierzonych. Na ten sygnał Seydlitz poprowadził około 4 tysięcy jeźdźców w dwóch liniach przez grzbiet i uderzył w czoło i prawy bok szwadronów sprzymierzonych, gdy te jeszcze wspinały się pod górę. Austriaccy kirasjerzy i huzarzy próbowali kontratakować, a za nimi nadeszły szwadrony francuskie, ale Prusacy zawrócili i uderzyli także na nie. O szesnastej jazda sprzymierzonych uciekała w całkowitym bezładzie, częściowo wprost przez własną piechotę. Seydlitz zebrał swoje szwadrony, zamiast gonić uciekających poza pole bitwy.⁸

Upadek piechoty

Teraz pruska piechota przeszła przez wzgórza rzutami i rozwinęła się w linię, a jej lewe skrzydło pod feldmarszałkiem Keithem szło na czele. Piechota francuska i cesarska wciąż szła w kolumnach marszowych, szyku nienadającym się do walki. Ogień artylerii wyrywał w nich luki, a francuskie kolumny szturmowe doszły na około 40 kroków, zanim zatrzymały je pruskie salwy. Jak pisze Project Seven Years War, kilka salw wystarczyło, by je rozbić. Gdy piechota sprzymierzonych zaczęła się rozpadać, Seydlitz szarżował po raz drugi w jej prawy bok.⁹

O 16.30 bitwa była skończona. Szwajcarska brygada i część oddziałów cesarskich osłaniały odwrót, a lekkie oddziały Saint-Germaina i Loudona, ustawione na zachód od pola bitwy, pomogły zasłonić ucieczkę. Hildburghausen napisał później, że nigdy w życiu nie widział takiego pogromu i takiej paniki. Wieczorem Fryderyk zastał zamek, w którym chciał przenocować, pełen rannych oficerów francuskich.¹⁰

Rachunek strat

Straty pruskie są dobrze znane: 7 oficerów i 162 żołnierzy zabitych, 23 oficerów i 356 żołnierzy rannych, razem 548. Straty sprzymierzonych są znacznie mniej pewne. BritishBattles.com podaje 6600 Francuzów i 3552 żołnierzy Rzeszy zabitych, rannych i wziętych do niewoli; Herodote.net zaokrągla łączną liczbę do 10 tysięcy i pisze, że Soubise stracił całą artylerię. Project Seven Years War, zastrzegając, że dokładne liczby nie są znane, wylicza 72 zdobyte działa, 21 sztandarów i większość francuskich taborów.¹¹

Po Rossbach

Armie francuska i cesarska wkrótce opuściły Saksonię, a Fryderyk mógł zwrócić się na wschód, gdzie Austriacy zajęli Wrocław. Miesiąc później pobił ich pod Lutynią (Leuthen). Seydlitz otrzymał Order Czarnego Orła i awans na generała porucznika. W Paryżu, zauważa Herodote.net, pokonanego wodza wyśmiewała popularna piosenka, w której Soubise z latarnią w ręku szuka swojej zgubionej armii. Dla Fryderyka, jak zauważa BritishBattles.com, Rossbach był potwierdzeniem wartości jego armii i jego dowodzenia po klęsce pod Kolinem. W następnym roku ta sama armia pruska dała się zaskoczyć pod Hochkirch.¹²