Bitwa pod Hochkirch 1758: Fryderyk Wielki zaskoczony o świcie

Jesienią 1758 roku Fryderyk Wielki wrócił do Saksonii po krwawej bitwie z Rosjanami pod Sarbinowem (Zorndorf). Kronoskaf, czyli Project Seven Years War, liczy tam około 80 000 Prusaków naprzeciw mniej więcej tylu Austriaków, a kolejne 30 000 Austriaków oblegało Nysę i Koźle na Śląsku. Austriacki wódz, feldmarszałek Leopold Joseph von Daun, unikał walnej bitwy.²

Obóz za blisko wroga

Według Kronoskaf 10 października Fryderyk, idący na odsiecz Nysie, rozbił obóz wokół wsi Hochkirch na wschód od Budziszyna, tuż obok armii Dauna i wbrew radom swoich generałów. Zamierzał obejść skrzydło Austriaków, ale przez cztery dni czekał na konwój z zaopatrzeniem z Drezna. John Rickard z HistoryOfWar.org pisze, że Fryderyk za bardzo rozciągnął swoje siły, po części dlatego, że uważał Dauna za zbyt ostrożnego, by zaatakował.³

Hochkirch leżało na wzgórzu, z dużym kościołem i otoczonym murem cmentarzem. Feldmarszałek James Keith, szkocki jakobita na emigracji w służbie pruskiej, trzymał tam prawe skrzydło z wielką baterią ciężkich dział na Birkenbusch. Według Kronoskafu na liniach pod Hochkirch stało około 28 000 do 29 500 żołnierzy, z mniej więcej 40 000 całej armii, a osobny korpus Retzowa stał pod Weissenbergiem.⁴

Nocny marsz

Według Kronoskaf plan był dziełem Lacy'ego: nocne podejście i atak o świcie, przy którym kolumny Dauna i Lacy'ego zbiegały się na Hochkirch, a Loudon i O'Donell uderzali od tyłu i z flanki. Wieczorem 13 października kolumny ruszyły w ciszy przez lasy. Koła armat owinięto słomą, a ścinano drzewa, by zagłuszyć odgłosy marszu. Pruskie placówki kawalerii wycofano o zmierzchu, nad łąkami leżała gęsta mgła, a meldunki dezerterów o ruchach Austriaków w większości zlekceważono.⁵

Piąta rano

O piątej rano wybił dzwon kościelny i Austriacy ruszyli do ataku. EBSCO opisuje, jak w nocy okrążyli Prusaków i uderzyli o świcie. Rozbili placówki, a pruscy artylerzyści, którzy schronili się w domach, stracili wielką baterię. Austriackie haubice podpaliły Hochkirch. Około 6.30 Keith na czele pułku piechoty odbił baterię, ale austriaccy grenadierzy uderzyli na oba jego skrzydła, działa znów przepadły, a Keith dostał kulę w serce, gdy jego ludzie się cofali. Książę Franciszek Brunszwicki zginął od kuli armatniej, a książę Maurycy Anhalt-Dessau został ranny i później wzięty do niewoli.⁶

Na cmentarzu, jak relacjonuje Kronoskaf, major von Langen z batalionem pułku Margraf Carl bronił murów przez około dwie godziny. Odmówił kapitulacji i poprowadził ostatni atak na bagnety przez północną bramę; padł z jedenastoma ranami i tydzień później zmarł w niewoli w Budziszynie. O 7.30 Austriacy trzymali Hochkirch i wciągnęli na wzgórze ciężkie działa.⁷

Ucieczka

Rickard pisze, że w pewnej chwili przewaga liczebna Dauna groziła zniszczeniem całej armii pruskiej, a drogę ucieczki otworzył generał kawalerii Hans Joachim von Zieten. Kronoskaf opisuje szarże pruskiej jazdy przy płonącej wsi, Zietena na wzgórzach Kumschütz i Canitz oraz straż tylną ze świeżych batalionów Salderna. Około 9 Fryderyk postanowił cofnąć się w stronę Budziszyna, a armia odeszła w porządku, nieniepokojona, do obozu oddalonego o około 6,5 kilometra. Walka trwała mniej więcej pięć godzin.⁸

Straty

Liczby różnią się w zależności od źródła. Rickard podaje 9500 poległych Prusaków i 8000 strat austriackich. EBSCO mówi o 10 000 strat pruskich i 100 utraconych działach. Kronoskaf liczy po stronie pruskiej 246 oficerów i 8851 żołnierzy, około jednej trzeciej walczących, a także 101 dział, 28 chorągwi i 2 sztandary, a po stronie austriackiej 325 oficerów i 7262 żołnierzy. Sporna jest też liczebność armii: EBSCO podaje 78 000 Austriaków przeciw 30 000 Prusaków, a Undiscovered Scotland w biografii Keitha 80 000 przeciw 31 000.⁹

Keith i Peterhead

Keith urodził się w 1696 roku na zamku Inverugie koło Peterhead, po powstaniach jakobickich poszedł na emigrację, służył Hiszpanii i Rosji, a w 1747 roku został feldmarszałkiem pruskim. Pochowano go w Berlinie. W rodzinnym mieście stoi jego pomnik, kopia berlińskiego i dar króla Prus Wilhelma I: cokół nosi datę 23 sierpnia 1868 roku, a Uniwersytet w Aberdeen odnotowuje, że odsłonił go hrabia Kintore 16 sierpnia 1869 roku.¹⁰

Dlaczego Hochkirch nie rozstrzygnęło wojny

Daun nie wykorzystał zwycięstwa. Rickard pisze, że przywróciło mu to opinię wodza ostrożnego. Kronoskaf obwinia powolny pościg Arenberga o to, że Prusacy uszli prawie nietknięci. EBSCO podsumowuje, że Fryderyk utrzymał Śląsk i Saksonię, a bitwa zamknęła kampanię 1758 roku i dała mu czas na odbudowę sił. Pozostałe bitwy tego dnia, Hastings 1066 oraz Jenę i Auerstedt 1806, opisuje strona 14 października w historii.¹¹ › Bitwa pod Domašovem, 1758