Historia wojskowa Austrii, od Habsburgów do 1955 roku

Przez ponad sześć stuleci historia wojskowa Austrii była historią dynastii. Habsburgowie rządzili Austrią od 1282 do 1918 roku, a ich armie walczyły o państwo, które objęło Czechy, Węgry, Galicję i przez pewien czas znaczną część północnych Włoch. Te armie obroniły Wiedeń przed Turkami, walczyły z Prusami o Śląsk i o Niemcy, pokonały Napoleona pod Aspern i przegrały z nim pod Austerlitz i Wagram, a w ostatnich tygodniach I wojny światowej rozpadły się razem z monarchią.²

Ta strona nazywa państwo, które prowadziło każdą z tych wojen, od monarchii Habsburgów przez Cesarstwo Austriackie i Austro-Węgry po republikę, i traktuje Austrię jako mocarstwo z własnymi celami, a nie tło dla sąsiadów. Najbardziej znane bitwy opisane w naszej Kronice to bitwa pod Mohaczem (1526), odsiecz Wiednia (1683), bitwa pod Sentą (1697), bitwa pod Austerlitz (1805) i bitwa pod Caporetto (1917); pełną listę, pogrupowaną według epok, znajdziesz niżej.

Jakie państwa obejmuje historia wojskowa Austrii?

Rudolf I Habsburg, wybrany na króla niemieckiego w 1273 roku, w 1282 roku nadał Austrię i Styrię swoim synom i od tej pory losy Habsburgów i Austrii splotły się ze sobą. Ich państwo rosło głównie dzięki dziedziczeniu. Gdy król Węgier i Czech Ludwik II zginął po klęsce z Turkami pod Mohaczem w 1526 roku, jego szwagier Ferdynand Habsburg został wybrany na jego następcę w obu królestwach.³

Powstałe w ten sposób państwo złożone nazywa się zwykle monarchią Habsburgów. W 1804 roku Franciszek II, ostatni cesarz rzymski, przyjął tytuł dziedzicznego cesarza Austrii jako Franciszek I, a dwa lata później Święte Cesarstwo Rzymskie zostało rozwiązane. Po klęsce z Prusami w 1866 roku cesarz Franciszek Józef zawarł w 1867 roku ugodę z Węgrami, która dała temu królestwu równy status w dualistycznej monarchii Austro-Węgier.⁴

I wojna światowa rozbiła monarchię. Czesi, Słowacy, Polacy, Rumuni, Serbowie, Chorwaci, Słoweńcy i Włosi upomnieli się o swoją część jej ziem, a w listopadzie 1918 roku w pozostałych krajach niemieckojęzycznych proklamowano Republikę Niemieckiej Austrii. W 1938 roku utraciła ona niepodległość na rzecz III Rzeszy, a odzyskała ją w 1955 roku.⁵

Jak Habsburgowie walczyli z Imperium Osmańskim?

Długie zmagania Habsburgów z Osmanami zaczęły się pod Mohaczem 29 sierpnia 1526 roku, gdzie armia sułtana Sulejmana rozbiła węgierskie wojsko królewskie, a król Ludwik II utonął w czasie ucieczki z pola bitwy. Prawa Ferdynanda do Węgier podważał konkurencyjny król, Jan Zápolya, uznany przez sułtana. Panowanie nad Węgrami oznaczało, jak ujmuje to Britannica, że Habsburgowie musieli przyjąć na siebie główny ciężar tureckiego naporu z Bałkanów na Europę Środkową.⁶

W 1529 roku Sulejman obległ sam Wiedeń, ale miasto się obroniło. Jego późniejsze wyprawy z lat 1541 i 1543 podzieliły Węgry na trzy części: habsburskie królestwo na północy i zachodzie, osmańską prowincję wokół Budy i lenne księstwo Siedmiogrodu. Ten podział przetrwał ponad 150 lat.⁷

Otwarta wojna wróciła w latach sześćdziesiątych XVII wieku. 1 sierpnia 1664 roku armia cesarska Raimonda Montecuccolego pokonała Turków pod Szentgotthárd nad Rabą w zachodnich Węgrzech; zwycięstwo powstrzymało turecki pochód na Austrię i uczyniło Montecuccolego bohaterem chwili.⁸

Oblężenie Wiednia w 1683 roku i wielka wojna turecka

W lipcu 1683 roku wielki wezyr Kara Mustafa obległ Wiedeń z ogromną armią: Britannica i Niemiecki Instytut Historyczny szacują ją na około 150 tysięcy ludzi. Cesarz Leopold I uciekł z miasta, a jego załoga utrzymała mury przez całe lato, choć oblegający zdobyli zewnętrzne umocnienia i drążyli podkopy pod wewnętrzne.⁹

Armia odsieczy zebrała się pod wodzą króla Polski Jana III Sobieskiego, z wojskami cesarskimi księcia Karola Lotaryńskiego, kontyngentami elektorów Saksonii i Bawarii i licznych książąt niemieckich, w części opłacona przez papieża Innocentego XI. 12 września, pod naczelnym dowództwem Sobieskiego, zeszła ze wzgórza Kahlenberg i rozgromiła armię turecką; Kara Mustafa zdołał uciec. Nasz artykuł o bitwie pod Wiedniem opowiada ten dzień z perspektywy obu obozów.¹⁰

Zwycięstwo otworzyło długą ofensywę Habsburgów. W 1697 roku książę Eugeniusz Sabaudzki objął dowództwo na Węgrzech i rozbił armię osmańską pod Sentą. Na mocy pokoju w Karłowicach w 1699 roku sułtan oddał większość Węgier i Siedmiogród. Nowa wojna, rozpoczęta w 1716 roku, przyniosła zwycięstwa Eugeniusza pod Petrovaradinem i Belgradem. Nasz przewodnik po wielkiej wojnie tureckiej opisuje wojnę lat 1683 do 1699 bitwa po bitwie.¹¹

Wojna trzydziestoletnia i wojna o sukcesję hiszpańską

Bunt protestanckiej szlachty czeskiej przeciw władzy Habsburgów w 1618 roku zapoczątkował wojnę trzydziestoletnią. W 1620 roku wojska cesarza Ferdynanda II i Ligi Katolickiej rozbiły armię czeską na Białej Górze pod Pragą w bitwie, która trwała około godziny, może dwóch. Przywódców buntu stracono, a Habsburgowie odtąd rządzili Czechami bez ich dawnej konstytucji.¹²

Wojna, która nastąpiła, wciągnęła Francję. Pokój westfalski z 1648 roku ograniczył władzę cesarza nad książętami niemieckimi i oddał Alzację Francji, podczas gdy Habsburgowie umocnili się w swoich krajach dziedzicznych. Nasz przewodnik po wojnie trzydziestoletniej opisuje jej bitwy.¹³

Gdy w 1700 roku zmarł Karol II, ostatni hiszpański Habsburg, i zapisał swoje korony Filipowi Andegaweńskiemu, wnukowi Ludwika XIV, Austria i jej sojusznicy nie uznali testamentu, a wojna o sukcesję hiszpańską trwała do 1714 roku. W 1704 roku, gdy armia francusko-bawarska zagrażała Wiedniowi, książę Eugeniusz połączył siły z księciem Marlborough i 13 sierpnia wygrał bitwę pod Blenheim. Dalszy ciąg opisuje nasz przewodnik po wojnie o sukcesję hiszpańską.¹⁴

Maria Teresa, Śląsk i wojna siedmioletnia

W grudniu 1740 roku wojska pruskie wkroczyły na Śląsk, otwierając wojnę o sukcesję austriacką przeciw Marii Teresie. Zachowała ona resztę dziedzicznych krajów ojca, a pokój w Akwizgranie z 1748 roku uznał jej władzę, lecz większość Śląska pozostała pruska. Nasz przewodnik po wojnie o sukcesję austriacką opisuje walki od Małujowic począwszy.¹⁵

Aby odzyskać Śląsk, Maria Teresa pogodziła się z Francją, najstarszym rywalem Austrii, i sprzymierzyła z Rosją. Fryderyk II uderzył pierwszy, wkraczając do Saksonii 29 sierpnia 1756 roku. Pod Kolinem 18 czerwca 1757 roku feldmarszałek Leopold von Daun pokonał Fryderyka i zmusił Prusaków do zwinięcia oblężenia Pragi i opuszczenia Czech. Mimo to pokój podpisany w Hubertusburgu w 1763 roku przywrócił stan sprzed wojny i potwierdził pruskie panowanie na Śląsku.¹⁶

Nasz przewodnik po wojnie siedmioletniej wymienia austriackie bitwy tej wojny, wśród nich Pragę, Lutynię i Hochkirch.

Austria w wojnach napoleońskich

Austria walczyła z rewolucyjną i napoleońską Francją w kolejnych koalicjach, u boku Prus, Rosji, Wielkiej Brytanii i innych państw. W 1805 roku, w sojuszu z Rosją, przegrała pod Austerlitz, a zawarty potem pokój w Preszburgu kosztował ją rozległe ziemie, w tym Wenecję i Tyrol. W 1806 roku Święte Cesarstwo Rzymskie zostało rozwiązane.¹⁷

W kwietniu 1809 roku Austria znów ruszyła na wojnę. Francuzi zajęli Wiedeń w maju, ale 21 i 22 maja pod Aspern i Essling, po drugiej stronie Dunaju, arcyksiążę Karol pokonał Napoleona; według Britanniki i serwisu The World of the Habsburgs była to pierwsza klęska, jaką cesarz poniósł w bitwie w polu. Karol nie wykorzystał zwycięstwa. W lipcu Napoleon pobił go pod Wagram, a na mocy pokoju w Schönbrunn w październiku monarchia oddała kolejne ziemie, ale przetrwała.¹⁸

Metternich szukał potem porozumienia z Napoleonem, który poślubił córkę cesarza Franciszka, Marię Ludwikę. W 1813 roku Austria przystąpiła do koalicji przeciw niemu: feldmarszałek Schwarzenberg dowodził armiami sprzymierzonych, a Józef Radetzky jako jego szef sztabu opracował plan kampanii, w której Napoleon poniósł decydującą klęskę pod Lipskiem.¹⁹

Od 1848 do 1866 roku: rewolucja, Solferino i Sadowa

Rewolucje 1848 roku wstrząsnęły cesarstwem. We Włoszech sędziwy feldmarszałek Radetzky pokonał Piemontczyków pod Custozą w lipcu 1848 roku i pod Novarą w marcu 1849 roku. Na Węgrzech rewolucja przerodziła się w wojnę o niepodległość, a młody cesarz Franciszek Józef poprosił o pomoc cara Mikołaja I: wojska rosyjskie pomogły ją stłumić w 1849 roku.²⁰

Dziesięć lat później Austria walczyła z Piemontem-Sardynią i Francją. Franciszek Józef osobiście objął dowództwo, a 24 czerwca 1859 roku jego armia przegrała pod Solferino. Austria musiała oddać Lombardię, pierwszą ze swoich włoskich strat. Cierpienia rannych skłoniły Henry'ego Dunanta do napisania książki, która doprowadziła do założenia Czerwonego Krzyża.²¹

W 1866 roku Prusy, sprzymierzone z Włochami, wypowiedziały wojnę Austrii. Na południu Austria wygrała dwukrotnie: arcyksiążę Albrecht pobił Włochów pod Custozą 24 czerwca, a flota austriacka pokonała włoską pod Lissą 20 lipca. Jednak 3 lipca pod Sadową (Königgrätz) w Czechach Prusacy Helmutha von Moltkego, uzbrojeni w karabiny odtylcowe, rozgromili Armię Północną Ludwiga von Benedeka. Austria straciła od 42 do 45 tysięcy zabitych, rannych i wziętych do niewoli, wobec około 9 tysięcy Prusaków.²²

Pokój zmusił Austrię do oddania Wenecji i porzucenia nadziei na przewodzenie Niemcom, które Prusy zjednoczyły bez niej do 1871 roku. „Königgrätz”, pisze serwis The World of the Habsburgs, stało się synonimem klęski Habsburgów. Rok później Franciszek Józef zawarł ugodę z Węgrami.²³

Austro-Węgry w I wojnie światowej

Aneksja Bośni i Hercegowiny przez Austro-Węgry w 1908 roku rozwścieczyła Serbię i Rosję. 28 czerwca 1914 roku następca tronu, arcyksiążę Franciszek Ferdynand, i jego żona zostali zastrzeleni w Sarajewie przez bośniackiego Serba. Szef sztabu generalnego Franz Conrad von Hötzendorf, od dawna zwolennik wojny prewencyjnej z Serbią, naciskał na atak i za zachętą Niemiec Austro-Węgry 28 lipca wypowiedziały Serbii wojnę. Rosja stanęła w obronie Serbii.²⁴

Wojna od początku szła źle. Pierwsze inwazje na Serbię się nie powiodły, a do końca 1914 roku wojska rosyjskie zajęły znaczną część Galicji; nasz artykuł o bitwie pod Kraśnikiem opisuje jedną z pierwszych bitew. Ratunek przyszedł z pomocą Niemiec: w maju 1915 roku połączona armia niemiecka i austro-węgierska pod dowództwem Augusta von Mackensena przełamała front rosyjski między Gorlicami a Tarnowem.²⁵

W 1915 roku do wojny przystąpiły Włochy i przez kolejne dwa lata raz po raz atakowały nad rzeką Isonzo, zdobywając niewiele terenu przeciw okopanym obrońcom. W czerwcu 1916 roku rosyjska ofensywa Aleksieja Brusiłowa przełamała linie austro-węgierskie na Wołyniu; opisuje ją nasz artykuł o ofensywie Brusiłowa. Britannica ocenia ją jako klęskę, po której cesarstwo nigdy się nie podniosło.²⁶

24 października 1917 roku wojska niemieckie i austro-węgierskie przełamały front pod Caporetto, w dwunastej bitwie nad Isonzo, i odrzuciły Włochów nad Piawę, gdzie wojska włoskie i brytyjskie utrzymały linię. Rok później, od 24 października 1918 roku, włoska ofensywa pod Vittorio Veneto rozbiła front austro-węgierski, gdy samo cesarstwo się rozpadało. Rozejm podpisano 3 listopada 1918 roku.²⁷

Rady narodowe przejęły już wtedy władzę w prowincjach, a monarchia rozpadła się na państwa narodowe. 11 listopada 1918 roku cesarz Karol podpisał w Schönbrunn deklarację, w której zrzekł się wszelkiego udziału w sprawach państwa, co formalnie zakończyło panowanie Habsburgów.²⁸

Austria i Polska: Wiedeń, rozbiory i Legiony

Historia Austrii jest ściśle spleciona z historią Polski. W 1683 roku połączoną armią, która przyniosła odsiecz Wiedniowi, dowodził król Polski Jan III Sobieski; jego drogę opisuje nasz artykuł o Janie III Sobieskim. Niespełna sto lat później Habsburgowie wzięli udział w rozbiorach Rzeczypospolitej Obojga Narodów: pierwszy rozbiór w 1772 roku dał im ziemie nazwane Królestwem Galicji i Lodomerii, które Austria utrzymała do 1918 roku.²⁹

W austriackiej Galicji polscy działacze niepodległościowi mogli działać jawnie, a Józef Piłsudski tworzył w Krakowie swoje oddziały strzeleckie za zgodą austriackich władz wojskowych. 16 sierpnia 1914 roku politycy galicyjscy w Krakowie postanowili utworzyć Legiony Polskie, które miały walczyć po stronie Austro-Węgier, i do 1916 roku brygady Legionów walczyły z Rosjanami pod dowództwem austro-węgierskim. W lipcu 1917 roku, gdy państwa centralne zażądały przysięgi na wierność braterstwu broni z wojskami niemieckimi i austriackimi, większość legionistów odmówiła, a Piłsudskiego aresztowano.³⁰

Anschluss, II wojna światowa i neutralność

W marcu 1938 roku III Rzesza anektowała Austrię, co było pierwszym aktem terytorialnej ekspansji reżimu nazistowskiego, a duża część mieszkańców przyjęła to z radością. Prześladowania austriackich Żydów zaczęły się natychmiast. Austriacy służyli w niemieckich siłach zbrojnych przez całą II wojnę światową, a w Mauthausen pod Linzem naziści uwięzili około 197 tysięcy ludzi, z których co najmniej 95 tysięcy tam zginęło.³¹

W deklaracji moskiewskiej z 1943 roku Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Związek Radziecki uznały aneksję za nieważną i nazwały Austrię pierwszym wolnym krajem, który padł ofiarą hitlerowskiej agresji, ale w tym samym tekście przypomniały jej o odpowiedzialności za udział w wojnie po stronie Niemiec. Wojska radzieckie zdobyły Wiedeń po tygodniu walk, zakończonych 13 kwietnia 1945 roku, o czym pisze nasz artykuł o końcu II wojny światowej w Austrii, a kraj zajęły cztery mocarstwa sprzymierzone.³²

Traktat państwowy podpisany w wiedeńskim Belwederze 15 maja 1955 roku przywrócił Austrię jako suwerenne państwo w granicach sprzed 1938 roku i zakazał ponownego połączenia z Niemcami. Ostatnie wojska okupacyjne wyszły w październiku, a 26 października 1955 roku parlament uchwalił ustawę o wieczystej neutralności.³³

Najsłynniejsi austriaccy dowódcy

Raimondo Montecuccoli zwyciężył pod Szentgotthárd w 1664 roku. Książę Eugeniusz Sabaudzki, książę z domu sabaudzkiego w służbie cesarza, wygrał z Turkami pod Sentą, Petrovaradinem i Belgradem, a u boku Marlborough pod Blenheim. Leopold von Daun dał Marii Teresie zwycięstwo pod Kolinem. Arcyksiążę Karol, zwycięzca spod Aspern, został pobity pod Wagram. Józef Radetzky, urodzony w Czechach, zaplanował kampanię lipską i wygrywał we Włoszech w latach 1848 i 1849; arcyksiążę Albrecht zwyciężył pod Custozą w 1866 roku, a Ludwig von Benedek przegrał pod Sadową. Franz Conrad von Hötzendorf poprowadził sztab generalny w I wojnę światową.³⁴

Najważniejsze bitwy w historii Austrii, epoka po epoce

Wszystkie opisane przez nas bitwy, w których brały udział monarchia Habsburgów, Cesarstwo Austriackie lub Austro-Węgry, pogrupowane według epok i w porządku dat:

Nowożytność 1492 do 1789 · 16

1. 1664
   Bitwa pod Szentgotthárd, 1664Monarchia Habsburgów, wojsko Rzeszy, Liga Reńska i Francja kontra Imperium Osmańskie

   1 sierpnia 1664 roku wojska cesarskie, niemieckie i francuskie Montecuccolego otrząsnęły się po pogromie i zepchnęły osmański przyczółek do wezbranej Raby.

   
2. 1702
   Bitwa pod Luzzarą, 1702Monarchia Habsburgów (armia cesarska we Włoszech) kontra Francja i Hiszpania

   15 sierpnia 1702 roku książę Eugeniusz zaatakował pod Luzzarą nad Padem liczniejszą armię francusko-hiszpańską Vendôme'a. Po krwawym wieczorze obie strony ogłosiły zwycięstwo.

   
3. 1716
   Bitwa pod Petrovaradinem, 1716Monarchia Habsburgów kontra Imperium Osmańskie

   5 sierpnia 1716 roku książę Eugeniusz w pięć godzin rozbił armię osmańską przed Petrovaradinem; wielki wezyr Ali Pasza zginął, prowadząc szarżę.

   
4. 1741
   Bitwa pod Małujowicami, 1741Królestwo Prus kontra Monarchia Habsburgów

   10 kwietnia 1741 roku austriacka jazda rozbiła pod Małujowicami pruskie prawe skrzydło, a Fryderyk II odjechał z pola. Jego piechota została, wytrzymała i wygrała mu pierwszą bitwę.

   
5. 1743
   Bitwa pod Dettingen, 1743Armia Pragmatyczna (Wielka Brytania, Hanower, Austria) kontra Królestwo Francji

   27 czerwca 1743 roku Armia Pragmatyczna Jerzego II, odcięta nad Menem, odparła Francuzów pod Dettingen. To ostatnia bitwa z panującym królem brytyjskim na czele.

   
6. 1745
   Bitwa pod Kesselsdorfem, 1745Królestwo Prus kontra Elektorat Saksonii i Austria

   15 grudnia 1745 roku 69-letni książę Leopold Anhalt-Dessau zdobył saskie działa pod Kesselsdorfem koło Drezna i zakończył drugą wojnę śląską.

   
7. 1746
   Bitwa pod Rocoux, 1746Francja kontra Armia Pragmatyczna (Austria, Republika Niderlandów, Wielka Brytania, Hanower, Hesja)

   11 października 1746 roku marszałek Saxe szturmował wsie pod Liège bronione przez Armię Pragmatyczną. Brytyjscy dragoni osłonili odwrót, gdy sprzymierzeni nocą przechodzili Mozę.

   
8. 1756
   Bitwa pod Lowosicami, 1756Królestwo Prus kontra Monarchia Habsburgów

   1 października 1756 roku Fryderyk Wielki zaatakował we mgle Austriaków Browne'a pod Lowosicami; jego jazda została rozbita, piechota zdobyła płonące miasteczko, a Browne wycofał się nietknięty.

   
9. 1757
   Bitwa pod Pragą, 1757Królestwo Prus kontra Monarchia Habsburgów

   6 maja 1757 roku Fryderyk Wielki zaatakował austriackie linie na wschód od Pragi. Schwerin padł ze sztandarem w ręku, a jednego dnia ubyło 27 tysięcy ludzi.

   
10. 1757
    Bitwa pod Kolinem, 1757Monarchia Habsburgów (Austria) i jazda saska kontra Królestwo Prus

    18 czerwca 1757 roku Austriacy Dauna pobili Fryderyka Wielkiego pod Kolinem w Czechach, kończąc oblężenie Pragi i serię jego zwycięstw.

    
11. 1757
    Bitwa pod Lutynią, 1757Królestwo Prus kontra Monarchia Habsburgów

    5 grudnia 1757 roku Fryderyk Wielki zwodem i marszem ukrytym za wzgórzami rozbił pod Lutynią na Śląsku dwa razy liczniejszą armię austriacką.

    
12. 1758
    Bitwa pod Domašovem, 1758Monarchia Habsburgów (Austria) kontra Królestwo Prus

    30 czerwca 1758 roku Austriacy Loudona rozbili pod Domašovem pruski konwój liczący 4000 wozów i zmusili Fryderyka Wielkiego do zdjęcia oblężenia Ołomuńca.

    
13. 1758
    Bitwa pod Hochkirch, 1758Monarchia Habsburgów kontra Królestwo Prus

    14 października 1758 roku Austriacy Dauna podeszli nocą pod obóz Fryderyka Wielkiego w Hochkirch i uderzyli o piątej rano. Nocny marsz, walka o cmentarz, śmierć Keitha i liczby.

    
14. 1759
    Bitwa pod Maxen, 1759Monarchia Habsburgów i armia Rzeszy kontra Królestwo Prus

    W listopadzie 1759 roku Fryderyk Wielki posłał korpus generała Fincka na tyły armii austriackiej. Pod Maxen Daun go okrążył, a 21 listopada cały korpus się poddał.

    
15. 1760
    Bitwa pod Kamienną Górą, 1760Monarchia Habsburgów (Austria) kontra Królestwo Prus

    23 czerwca 1760 roku Austriacy Loudona zdobyli pruskie szańce na wzgórzach pod Landeshut, dziś Kamienną Górą, i wzięli do niewoli generała Fouqué z większością korpusu.

    
16. 1762
    Bitwa pod Freibergiem, 1762Królestwo Prus kontra Rzesza i Austria

    29 października 1762 roku książę Henryk Pruski pobił armię austriacko-cesarską pod Freibergiem w Saksonii, w bitwie nazywanej ostatnią bitwą wojny siedmioletniej.

    

Epoka napoleońska 1789 do 1815 · 10

1. 1789
   Bitwa pod Rymnikiem, 1789Rosja i Austria kontra Imperium Osmańskie

   22 września 1789 roku Rosjanie Suworowa i Austriacy Coburga po nocnym marszu szturmowali nad rzeką Rymnik obozy znacznie liczniejszej armii osmańskiej.

   
2. 1793
   Bitwa pod Wattignies, 1793Republika Francuska kontra Austria i koalicja

   W październiku 1793 roku niedoświadczona Armia Północy Jourdana po dwóch dniach ataków przełamała austriacką linię pod Wattignies i zmusiła koalicję do zdjęcia oblężenia Maubeuge.

   
3. 1796
   Bitwa pod Montenotte, 1796Republika Francuska (Armia Włoch) kontra Monarchia Habsburgów

   12 kwietnia 1796 roku Masséna obszedł we mgle nad Savoną austriackie skrzydło, a reduta Rampona wytrzymała. Montenotte było pierwszym zwycięstwem Napoleona jako wodza armii.

   
4. 1799
   Bitwa nad Addą, 1799Rosja i Austria kontra Francja

   27 kwietnia 1799 roku Rosjanie i Austriacy Suworowa w nocy przerzucili most przez Addę, przełamali rozciągniętą linię Moreau i dwa dni później zajęli Mediolan.

   
5. 1799
   Bitwa nad Trebbią, 1799Imperium Rosyjskie i monarchia Habsburgów kontra Republika Francuska i Legion Polski

   Od 17 do 19 czerwca 1799 roku Rosjanie i Austriacy Suworowa pobili nad Trebbią Francuzów Macdonalda, a Legion Polski Dąbrowskiego został niemal zniszczony.

   
6. 1805
   Bitwa pod Caldiero, 1805Cesarstwo Francuskie kontra Cesarstwo Austriackie

   Od 29 do 31 października 1805 roku francuska Armia Italii Massény walczyła z arcyksięciem Karolem pod Caldiero na wschód od Werony. Kto wygrał, wciąż jest sporne, ale Karol potem się wycofał.

   
7. 1805
   Bitwa pod Austerlitz 1805Cesarstwo Francuskie kontra Austria i Rosja

   Napoleon udał słabość, oddał wzgórza i zatrzasnął pułapkę. Bitwa trzech cesarzy, nazywana często jego arcydziełem.

   
8. 1809
   Bitwa pod Raszynem, 1809Księstwo Warszawskie (z wojskami saskimi) kontra Cesarstwo Austrii

   Armia Księstwa Warszawskiego stawiła czoła znacznie silniejszemu wrogowi.

   
9. 1813
   Bitwa pod Lipskiem 1813Koalicja (Rosja, Prusy, Austria, Szwecja) kontra Cesarstwo Francuskie

   Sześćset tysięcy ludzi i największa bitwa w Europie przed 1914 rokiem.

   
10. 1813
    Bitwa pod Hanau, 1813Cesarstwo Francuskie kontra Austria i Bawaria

    30 i 31 października 1813 roku, w odwrocie spod Lipska, Napoleon zastał pod Hanau armię Wredego na swojej drodze i zmiótł ją pięćdziesięcioma działami.

    

Epoka przemysłowa 1815 do 1914 · 1

1. 1866
   Bitwa pod Custozą, 1866Cesarstwo Austriackie: Armia Południowa kontra Królestwo Włoch

   24 czerwca 1866 roku Austriacy arcyksięcia Albrechta zaskoczyli liczniejszą armię La Marmory w marszu na wzgórzach Custozy i odrzucili ją za Mincio.

   

I wojna światowa 1914 do 1919 · 4

1. 1914
   Bitwa pod Kraśnikiem, 1914Austro-Węgry (1. Armia) kontra Imperium Rosyjskie (4. Armia)

   Od 23 do 25 sierpnia 1914 roku 1. Armia Dankla starła się z rosyjską 4. Armią pod Kraśnikiem i odrzuciła ją ku Lublinowi; było to pierwsze zwycięstwo Austro-Węgier.

   
2. 1914
   Bitwa pod Łodzią, 1914Cesarstwo Niemieckie i Austro-Węgry kontra Imperium Rosyjskie

   Od 11 listopada do 6 grudnia 1914 roku armie niemieckie i rosyjskie stoczyły wokół Łodzi ogromną bitwę manewrową, która pochłonęła około 200 tysięcy istnień i została prawie zapomniana.

   
3. 1916
   Ofensywa Brusiłowa, 1916Imperium Rosyjskie kontra Austro-Węgry i Niemcy

   Od 4 czerwca 1916 roku armie generała Brusiłowa łamały front austro-węgierski na Wołyniu i w Galicji. Był to największy sukces Rosji w tej wojnie i jeden z najkosztowniejszych.

   
4. 1917
   Bitwa pod Caporetto, 1917Austro-Węgry i Niemcy kontra Królestwo Włoch

   24 października 1917 roku wojska niemieckie i austro-węgierskie przełamały front włoski pod Caporetto i zepchnęły armię Włoch nad Piawę. Przebieg i koszty bitwy.

   

Oś czasu historii wojskowej Austrii

1. 1282
   Rudolf I Habsburg nadaje Austrię i Styrię swoim synom.³⁵
2. 1526
   Klęska Węgier pod Mohaczem; Ferdynand Habsburg zostaje królem Czech i Węgier.³⁶
3. 1529
   Pierwsze oblężenie Wiednia przez Sulejmana kończy się niepowodzeniem.³⁷
4. 1620
   Zwycięstwo Habsburgów na Białej Górze.³⁸
5. 1664
   Montecuccoli pokonuje Turków pod Szentgotthárd.³⁹
6. 1683
   Odsiecz Wiednia 12 września.⁴⁰
7. 1697
   Książę Eugeniusz zwycięża pod Sentą; w 1699 roku pokój w Karłowicach.⁴¹
8. 1704
   Eugeniusz i Marlborough wygrywają pod Blenheim.⁴²
9. 1748
   Pokój w Akwizgranie: Maria Teresa zachowuje tron, ale traci większość Śląska.⁴³
10. 1757
    Daun pokonuje Fryderyka II pod Kolinem.⁴⁴
11. 1772
    Pierwszy rozbiór Polski: Austria zabiera Galicję.⁴⁵
12. 1805
    Klęska pod Austerlitz; pokój w Preszburgu.⁴⁶
13. 1809
    Arcyksiążę Karol zwycięża pod Aspern; Napoleon wygrywa pod Wagram.⁴⁷
14. 1859
    Klęska pod Solferino; utrata Lombardii.⁴⁸
15. 1866
    Zwycięstwa pod Custozą i Lissą; klęska pod Sadową.⁴⁹
16. 1867
    Ugoda z Węgrami tworzy Austro-Węgry.⁵⁰
17. 1914
    Zamach w Sarajewie; 28 lipca wojna z Serbią.⁵¹
18. 1915
    Przełamanie pod Gorlicami i Tarnowem.⁵²
19. 1917
    Przełamanie pod Caporetto.⁵³
20. 1918
    Vittorio Veneto, rozejm 3 listopada, koniec panowania Habsburgów.⁵⁴
21. 1938
    Anschluss: III Rzesza anektuje Austrię.⁵⁵
22. 1955
    Traktat państwowy i wieczysta neutralność.⁵⁶

Pamięć i dalsza lektura

Na wiedeńskim Heldenplatz, placu Bohaterów, stoją dwa pomniki konne dłuta Antona Dominika Fernkorna: arcyksięcia Karola, odsłonięty w 1860 roku po opóźnieniu spowodowanym klęską pod Solferino, i księcia Eugeniusza, odsłonięty w 1865 roku. Trudniejsza jest pamięć lat 1938 do 1945: przez dziesięciolecia austriaccy politycy przedstawiali kraj głównie jako ofiarę III Rzeszy, choć był on zarazem ofiarą i uczestnikiem, co powiedziała już deklaracja moskiewska.⁵⁷

Drugą stronę tych wojen pokazują nasze przewodniki po historii wojskowej Polski, Niemiec, Francji, Brytanii i Rosji, po wojnach napoleońskich i froncie wschodnim I wojny światowej, a także ranking największych bitew Imperium Osmańskiego.