Bitwa pod Blenheim 1704: Marlborough i Eugeniusz ratują Wiedeń

Wojna zaczęła się od testamentu. Zmarły w 1700 roku król Hiszpanii Karol II zostawił koronę i imperium Filipowi Andegaweńskiemu, wnukowi Ludwika XIV. Anglia, Republika Zjednoczonych Prowincji i austriaccy Habsburgowie obawiali się Francji i Hiszpanii pod rządami jednej rodziny, zawiązali Wielkie Przymierze i poparli habsburskiego pretendenta, arcyksięcia Karola. W 1702 roku po stronie Francji stanęła Bawaria.²

Marsz nad Dunaj

W 1704 roku Ludwik XIV chciał rozstrzygnąć wojnę w Niemczech. Armie francuska i bawarska nad Dunajem zagrażały Wiedniowi, a wraz z nim całemu przymierzu. John Churchill, książę Marlborough, dowódca wojsk angielskich i holenderskich w Niderlandach, odpowiedział jednym z najśmielszych manewrów epoki. Według National Army Museum przeprowadził około 40 000 żołnierzy brytyjskich, holenderskich i niemieckich na odległość około 400 km w pięć tygodni, a pozorowane mosty na Renie miały przekonać Francuzów, że idzie na Alzację.³

2 lipca szturmem zdobył wzgórza Schellenberg i zajął Donauwörth, po czym pustoszył ziemie bawarskie, by zmusić elektora Maksymiliana II Emanuela do bitwy albo rokowań. Marszałek Camille de Tallard przeprowadził przez Schwarzwald drugą armię francuską na połączenie z elektorem i marszałkiem Ferdinandem de Marsinem, a książę Eugeniusz Sabaudzki przyprowadził do Marlborough armię cesarską.⁴ › Bitwa pod Donauwörth, 1704

Pozycja, której nikt nie miał atakować

Francuzi i Bawarczycy obozowali za Nebel, bagnistym strumieniem wpadającym do Dunaju, na froncie długości około 6 km. Prawe skrzydło opierali o rzekę i wieś Blenheim (Blindheim), lewe o wieś Lutzingen i zalesione wzgórza, a pośrodku leżała wieś Oberglau. BritishBattles.com zauważa, że Tallard i jego koledzy nie wierzyli, by sprzymierzeni ich tam zaatakowali, i spodziewali się, że Marlborough cofnie się na północ po zaopatrzenie.⁵

Siły były wyrównane, a ich liczebność wciąż budzi spory. National Army Museum podaje co najmniej 60 000 Francuzów i Bawarczyków z około 90 działami przeciw 56 000 sprzymierzonych z 66 działami. BritishBattles.com podaje 60 000 i około 60 dział przeciw 56 000 i 52 działom, dodając, że niektórzy autorzy szacują armię francusko-bawarską nawet na 72 000 ludzi.⁶

Mgła, mosty i walka o wsie

Rano 13 sierpnia leżała mgła, a wielu francuskich kawalerzystów rozjechało się po furaż. Gdy około 7 rano mgła opadła, Francuzi zobaczyli armię sprzymierzonych rozwiniętą za Nebel, pół mili od siebie, i bębny oraz trąbki zaczęły ściągać furażerów z powrotem. Eugeniusz potrzebował wielu godzin, by ustawić swoich ludzi w trudnym terenie prawego skrzydła, i dopiero około 12.30 zameldował gotowość.⁷

Wtedy lord Cutts posłał brytyjską i niemiecką piechotę na Blenheim. Brygadier Row prowadził ją z rozkazem, by nie strzelać, dopóki sam nie uderzy szpadą w palisadę. Uderzył i padł, a wraz z nim znaczna część jego brygady. Wieś nie upadła, ale Tallard wpychał do niej coraz więcej piechoty, aż stłoczone bataliony ledwie mogły się ruszać. W centrum książę Holstein-Beck został odparty spod Oberglau, a na prawym skrzydle elektor trzykrotnie odrzucił wojska cesarskie Eugeniusza.⁸

Szarża jazdy w centrum

Te ataki nie poszły na marne. Związały Francuzów i Bawarczyków w wioskach i zostawiły słabo obsadzony otwarty teren między Blenheim a Oberglau, na styku armii Tallarda i Marsina. Saperzy Marlborough naprawili kamienny most i położyli pontony, a on sam przeprowadził przez Nebel główne siły w niezwykłym szyku: linia piechoty, linia jazdy, potem znów piechota i jazda, tak by każda broń osłaniała drugą. Jazda francuska uderzyła na czołowe szwadrony, gdy te były jeszcze w nieładzie po przeprawie, ale pomogła je odeprzeć kawaleria pruska i austriacka.⁹

Późnym popołudniem Marlborough rzucił zmasowaną jazdę na francuskie centrum. Konnica Tallarda pękła i uciekła ku Höchstädt i Dunajowi, a sam marszałek został ranny i wzięty do niewoli. Według National Army Museum w rzece utonęło ponad 3000 ludzi. Widząc upadek centrum, Marsin i elektor podpalili Oberglau i Lutzingen i wycofali się w porządku.¹⁰

Kapitulacja we wsi Blenheim

Francuska piechota stłoczona w Blenheim została odcięta. Gdy generał Charles Churchill, brat Marlborough, szykował szturm na wieś, Francuzi poprosili o warunki. Chcieli wyjść z honorami wojskowymi, a zaproponowano im tylko kapitulację. Ostatecznie broń złożyły 24 bataliony piechoty i cztery pułki dragonów. BritishBattles.com odnotowuje, że pułk Navarre spalił swoje sztandary, by nie oddać ich wrogowi.¹¹

Także straty zależą od źródła. National Army Museum podaje około 12 000 zabitych i rannych po stronie sprzymierzonych, a po stronie francusko-bawarskiej co najmniej 20 000 zabitych i rannych oraz 14 000 jeńców. BritishBattles.com podaje te same straty sprzymierzonych i około 40 000 zabitych, rannych i wziętych do niewoli Francuzów i Bawarczyków, w tym około 11 000 jeńców.¹²

Co rozstrzygnęło Blenheim

Blenheim ocaliło Wiedeń i utrzymało Wielkie Przymierze. W kolejnych miesiącach sprzymierzeni zajęli Ulm, Ingolstadt, Augsburg i Monachium, a w listopadzie 1704 roku traktat w Ilbersheim wytrącił Bawarię z wojny. Obaliło mit francuskiej niezwyciężoności i zapoczątkowało współpracę Marlborough z Eugeniuszem, która przyniosła kolejne zwycięstwa. W kraju królowa Anna nadała Marlborough królewskie dobra Woodstock, gdzie na pamiątkę bitwy stanął pałac Blenheim.¹³

Sama wojna trwała jeszcze dziewięć lat, a Filip Andegaweński ostatecznie utrzymał tron Hiszpanii. Ale plan Ludwika XIV, by wygrać ją nad Dunajem, upadł pod Blenheim, a wraz z nim wiara, że francuskiej armii w polu nie da się pokonać.¹⁴ › Bitwa pod Almansą, 1707