Co wydarzyło się pod Donauwörth?
2 lipca 1704 roku armia koalicji pod dowództwem księcia Marlborough i margrabiego Ludwika Wilhelma Badeńskiego zdobyła szturmem Schellenberg, umocnione wzgórze nad naddunajskim miastem Donauwörth, bronione przez Francuzów i Bawarczyków hrabiego d'Arco. Pierwsze natarcia Marlborough na szańce zostały odparte z ciężkimi stratami, ale około wpół do ósmej wieczorem kolumna Ludwika Badeńskiego przełamała niedokończony odcinek linii przy mieście. Obrońcy uciekli, Donauwörth padło bez oblężenia, a sprzymierzeni przeszli Dunaj i weszli do Bawarii sześć tygodni przed Blenheim.1
W 1704 roku Austria znalazła się pod silnym naciskiem Francji. Francja miała sojusznika w Bawarii, rządzonej przez elektora Maksymiliana II Emanuela, a armia francusko-bawarska zagrażała samemu Wiedniowi. Aby zapobiec załamaniu Austrii, jak ujmuje to Britannica w opisie kampanii, książę Marlborough przeprowadził swoją armię z Niderlandów nad Dunaj.2
Cesarski dowódca nad górnym Renem, margrabia Ludwik Wilhelm Badeński, przez cały poprzedni rok powstrzymywał silniejszą armię francusko-bawarską. Adolf Schinzl w biogramie margrabiego w Allgemeine Deutsche Biographie pisze, że na początku kampanii 1704 roku Ludwik połączył się z Marlborough nad Iller i obaj ruszyli razem na Donauwörth.3
Wzgórze nad przeprawą
Donauwörth było ważne z powodu mostu na Dunaju. Nad miastem wznosi się Schellenberg, wzgórze, które John Rickard z HistoryOfWar opisuje jako wysokie na 200 do 300 stóp i panujące nad przeprawą. Francuzi i Bawarczycy mieli w okolicy, według Rickarda, około 64 000 ludzi, z czego mniej więcej 10 000 stało na wzgórzu pod dowództwem hrabiego Jeana-Baptiste'a d'Arco. Od strony miasta stał stary szaniec gwiaździsty, Sternschanze, zbudowany w czasie wojny szmalkaldzkiej w latach czterdziestych XVI wieku, a od niego biegły w stronę miasta nowe linie.4
Marlborough miał w marszu około 35 000 ludzi. Ku wielkiemu zaskoczeniu Francuzów, pisze Rickard, postanowił zaatakować wzgórze.5
Wieczorny szturm
Mapa bitwy opublikowana przez Dom Historii Bawarii według historyka wojskowości Marcusa Junkelmanna przedstawia przebieg walki. Od szóstej wieczorem piechota mocarstw morskich, Anglików i Holendrów, pod dowództwem generała Goora raz po raz atakowała północno-zachodni narożnik szańców na północ od szańca gwiaździstego i za każdym razem była odrzucana z ciężkimi stratami.6
Około wpół do ósmej południowa kolumna, złożona z wojsk cesarskich i wojsk Rzeszy pod Ludwikiem Badeńskim, przełamała niedokończone i słabo obsadzone linie między szańcem gwiaździstym a fosą miejską Donauwörth. Kontratak dragonów francuskich i bawarskich został odparty. Oskrzydlony na głównej pozycji Arco musiał się cofnąć, a pod silnym naciskiem pościgu odwrót zamienił się w ucieczkę.7
Koszt był wysoki po obu stronach. Geopark Ries, który dziś opiekuje się polem bitwy, podaje, że zginęło tu w jeden dzień 16 000 ludzi, nie rozbijając tej liczby na strony. Wśród poległych po stronie koalicji był cesarski feldmarszałek Hermann Otto hrabia Limburg-Styrum. Carl von Duncker w jego biogramie w Allgemeine Deutsche Biographie odnotowuje, że dowodził w bitwie jazdą, został śmiertelnie ranny i zmarł 9 lipca. Sam Ludwik Badeński odniósł ciężką ranę, która według Schinzla nigdy się w pełni nie zagoiła.8
Czyje zwycięstwo?
Donauwörth padło bez oblężenia, a sprzymierzeni mogli bez przeszkód przejść Dunaj. Zwycięstwo popsuło jednak stosunki między wodzami. Według Schinzla Marlborough był autorem planu bitwy, a Ludwik Badeński tym, kto ją faktycznie wygrał, a niechęć między nimi skłoniła księcia Eugeniusza Sabaudzkiego do gorzkich skarg na bezczynność Marlborough i margrabiego po Schellenbergu. To Eugeniusz, dodaje Schinzl, pogodził obu wodzów.9
Z przeprawą przez Dunaj w rękach sprzymierzeni weszli do Bawarii. Eugeniusz przyprowadził do Marlborough armię cesarską, a Ludwik Badeński odszedł oblegać Ingolstadt. 13 sierpnia pod Blenheim, około dziesięciu mil od Donauwörth, Marlborough i Eugeniusz rozbili armię francusko-bawarską i wyeliminowali Bawarię z wojny.10 › Bitwa pod Blenheim, 1704
Ludwik Badeński spod Ingolstadt poszedł na prośbę Marlborough oblegać twierdzę Landau nad Renem i po upartej obronie zmusił ją do kapitulacji 25 listopada 1704 roku, pisze Schinzl.11
Ludzie bywali na tym wzgórzu na długo przed bitwą: w 1901 roku, jak odnotowuje Geopark, odkryto na Schellenbergu ponad sześćdziesiąt kurhanów z okresu halsztackiego, z około 700 roku p.n.e. Ślady wałów z 1704 roku wciąż widać na wzgórzu. Na pamiątkę bitwy powstała tam kalwaria, Kalvarienberg, a szlak Geoparku prowadzi do niej z miasta przez starą bramę Ochsentörl.12
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- John Rickard, „Battle of the Schellenberg, 2 July 1704”; Haus der Bayerischen Geschichte, „Die Schlacht auf dem Schellenberg am 2. Juli 1704”. ↩
- Encyclopaedia Britannica, „Battle of Blenheim”. ↩
- Adolf Schinzl, „Ludwig Wilhelm I., Markgraf von Baden”. ↩
- John Rickard, „Battle of the Schellenberg, 2 July 1704”; Haus der Bayerischen Geschichte, „Die Schlacht auf dem Schellenberg am 2. Juli 1704”; Geopark Ries, „Schlacht am Schellenberg”. ↩
- John Rickard, „Battle of the Schellenberg, 2 July 1704”. ↩
- Haus der Bayerischen Geschichte, „Die Schlacht auf dem Schellenberg am 2. Juli 1704”. ↩
- Haus der Bayerischen Geschichte, „Die Schlacht auf dem Schellenberg am 2. Juli 1704”. ↩
- Adolf Schinzl, „Ludwig Wilhelm I., Markgraf von Baden”; Geopark Ries, „Schlacht am Schellenberg”; Carl von Duncker, „Limburg-Styrum und Bronchorst, Hermann Otto Graf zu”. ↩
- John Rickard, „Battle of the Schellenberg, 2 July 1704”; Adolf Schinzl, „Ludwig Wilhelm I., Markgraf von Baden”. ↩
- Encyclopaedia Britannica, „Battle of Blenheim”; Adolf Schinzl, „Ludwig Wilhelm I., Markgraf von Baden”. ↩
- Adolf Schinzl, „Ludwig Wilhelm I., Markgraf von Baden”. ↩
- Geopark Ries, „Schlacht am Schellenberg”. ↩
Źródła
- John Rickard, HistoryOfWar.org, „Battle of the Schellenberg, 2 July 1704”
- Haus der Bayerischen Geschichte (Dom Historii Bawarii), mapy historyczne, według Marcusa Junkelmanna, „Die Schlacht auf dem Schellenberg am 2. Juli 1704”
- Encyclopaedia Britannica, „Battle of Blenheim”
- Adolf Schinzl, Allgemeine Deutsche Biographie, w serwisie Wikisource, „Ludwig Wilhelm I., Markgraf von Baden”
- Geopark Ries, „Schlacht am Schellenberg”
- Carl von Duncker, Allgemeine Deutsche Biographie, w serwisie Wikisource, „Limburg-Styrum und Bronchorst, Hermann Otto Graf zu”
