Bitwa pod Luzzarą 1702: książę Eugeniusz przeciw Vendôme'owi nad Padem

Wojna o sukcesję hiszpańską, toczona o spadek po ostatnim Habsburgu na tronie Hiszpanii, zaczęła się w północnych Włoszech. Dla austriackich Habsburgów prawdziwą stawką było tam hiszpańskie Księstwo Mediolanu. W 1701 roku książę Eugeniusz Sabaudzki przeprowadził armię cesarską przez Alpy, wymanewrował marszałka Catinata, pobił marszałka Villeroya pod Chiari, a 1 lutego 1702 roku w śmiałym wypadzie na Cremonę wziął samego Villeroya do niewoli.²

Ludwik XIV wysłał wtedy do Włoch Louisa Josepha, księcia de Vendôme. W maju 1702 roku Vendôme rozpoczął wielką ofensywę z dwukrotną przewagą liczebną, próbując oskrzydlić Eugeniusza wzdłuż obu brzegów Padu.³

Filip V przybywa do Włoch

Młody król Hiszpanii przybył osobiście. 12 lipca dziewiętnastoletni Filip V połączył się pod Cremoną z Vendôme'em, prowadząc około 2000 żołnierzy hiszpańskich. Francuska armia Vendôme'a liczyła około 30 000 ludzi, a kolejny kontyngent hiszpański przyprowadził książę de Vaudémont, gubernator Mediolanu. Plan ustalony w Cremonie zakładał odsiecz dla Mantui, blokowanej przez armię Eugeniusza.⁴

Eugeniusz był za słaby, by utrzymać wszystko. Według Enciclopedia Italiana z własnej woli zrezygnował z blokady Mantui i zebrał siły polowe na północ od Padu, utrzymując łączność z oddziałami na południowym brzegu przez swój most pod Borgoforte. Vendôme, z królem u boku, manewrował przez Casalmaggiore po obu brzegach, chcąc trzymać cesarskich w niepewności, a potem obejść ich wzdłuż południowego brzegu.⁵

Eugeniusz uderza pierwszy

Eugeniusz przejrzał ten manewr i postanowił go uprzedzić. Przeprawił się przez Pad pod Borgoforte z wojskami, które miał pod ręką, niespełna 30 000 ludźmi i 27 działami, i ruszył przez niskie, zakryte tereny południowego brzegu ku Luzzarze, licząc na zaskoczenie przeciwnika, o którym wiedział, że zaniedbuje rozpoznanie. Zaskoczenie prawie się udało, ale w ostatniej chwili, przypadkiem, kolumny cesarskie dostrzegł nieprzyjacielski patrol. Vendôme szybko ustawił w linii piechotę i artylerię mniej więcej dwukrotnie silniejsze od atakujących. Mantuańska gazeta Mantovauno pisze, że Eugeniusz uderzył około trzeciej po południu, gdy armia francusko-hiszpańska była jeszcze w szyku marszowym; Enciclopedia Italiana podaje, że walka zaczęła się około piątej.⁶

Walka nad Padem

Bitwa szybko nabrała wielkiej gwałtowności. Aby obejść lewe skrzydło przeciwnika i odciąć je od Padu, Eugeniusz posłał najpierw grupę uderzeniową pod księciem de Commercy, która nie zdołała przełamać oporu. Sam Commercy poległ. Dwa kolejne natarcia świeżymi siłami skończyły się tak samo. Eugeniusz objął wtedy osobiście dowództwo prawego skrzydła i rzucił się w wir walki, a reszta jego armii pod hrabią Starhembergiem uderzyła na prawe skrzydło francusko-hiszpańskie.⁷

Przez chwilę wydawało się, że ten ostatni wysiłek przyniesie rozstrzygnięcie. Wtedy Vendôme wprowadził świeże wojska, których miał jeszcze sporo, i przywrócił równowagę. Według Mantovauno walki trwały do dziewiątej wieczorem. Gdy ustały, żadna armia nie została zepchnięta z pola.⁸

Dwa zwycięstwa, jedna bitwa

Następnego dnia każda ze stron ogłosiła zwycięstwo, a msze dziękczynne odprawiono zarówno w Wiedniu, jak i w Paryżu. Enciclopedia Italiana uznaje wynik za nierozstrzygnięty i widzi w tym zasługę Eugeniusza, zważywszy na stosunek sił. Straty podawane są bardzo różnie. Encyklopedia mówi o około 10 000 zabitych łącznie, mniej więcej po równo, Mantovauno o 4600 stratach cesarskich i 3000 francusko-hiszpańskich, a miejscowy pomnik upamiętnia około 7000 zabitych i rannych.⁹

Armie stały naprzeciw siebie bez walki aż do listopada, a potem obie przeszły na leża zimowe na południe od Padu. Mantovauno podsumowuje skutek strategiczny: armia francusko-hiszpańska nie zdjęła oblężenia Mantui, a cesarscy nie ustąpili z pozycji. Według hasła o Eugeniuszu w Enciclopedia Italiana bitwa pod Luzzarą przełamała jedno z ramion kleszczy Vendôme'a, ale Eugeniuszowi brakowało ludzi i pieniędzy, by zdobyć Księstwo Mediolanu. Na początku 1703 roku pojechał do Wiednia walczyć o środki, a w czerwcu został przewodniczącym Nadwornej Rady Wojennej.¹⁰ › Bitwa pod Blenheim, 1704

Dziś bitwę upamiętnia się w Riva di Suzzara, gdzie w parku San Colombano stoi Pomnik Pojednania, a w każdą rocznicę, w Ferragosto, odbywa się tam spotkanie poświęcone pokojowi.¹¹