Co się stało pod Caporetto?
24 października 1917 roku wojska austro-węgierskie, wzmocnione siedmioma dywizjami niemieckimi, przełamały włoską linię nad górnym Isonzo pod Caporetto. Armia włoska cofnęła się przez Friuli i zatrzymała dopiero nad Piawą w połowie listopada, tracąc około 280 000 jeńców. Szefa sztabu Luigiego Cadornę zastąpił Armando Diaz.1
Caporetto to włoska nazwa Kobaridu, miasteczka nad Soczą, czyli Isonzo z włoskich map, w dzisiejszej Słowenii; Niemcy nazywali je Karfreit. Bitwę nazywa się też dwunastą bitwą nad Isonzo.2
Tło: jedenaście bitew nad Isonzo
Włochy przystąpiły do wojny przeciw Austro-Węgrom w maju 1915 roku. Ich wódz naczelny, generał Luigi Cadorna, jedenaście razy atakował nad Isonzo, płacąc ogromną cenę, i posunął się o niespełna siedem mil, mniej więcej o jedną trzecią drogi do Triestu. Po jedenastej bitwie w sierpniu 1917 roku austriackie pozycje pod Gorycją były bliskie załamania.3
Wiedeń poprosił Berlin o pomoc. Paul von Hindenburg i Erich Ludendorff z niemieckiego Naczelnego Dowództwa uzgodnili z austro-węgierskim szefem sztabu Arthurem Arzem von Straussenburgiem wspólną ofensywę, a Niemcy wysłały nad górne Isonzo siedem dywizji. Austriacko-niemieckimi siłami uderzeniowymi dowodził generał Otto von Below. Cadorna dostrzegł z powietrza koncentrację wojsk i odwołał własną planowaną ofensywę, by przygotować obronę, ale atak opóźniła pogoda i Włosi i tak zostali zaskoczeni.4
24 października: gaz pod Bovcem i przełamanie
Uderzenie spadło na front między Bovcem (Flitsch, Plezzo) na północy a Tolminem (Tolmein) na południu. Pod Bovcem Niemcy użyli nowej broni. Według historyka Simona Jonesa około drugiej w nocy 24 października saperzy odpalili 894 miotacze gazu w wąwóz za włoskim frontem; spadło w nim 818 pocisków, łącznie około 6,5 tony fosgenu, a 600 do 800 broniących go włoskich żołnierzy znaleziono martwych.5
Na innych odcinkach piechotę poprzedziło krótkie, silne przygotowanie artyleryjskie, a szturmujący przebijali się przez rozbite włoskie linie granatami i miotaczami ognia. Do wieczora 24 października posunęli się o około 25 kilometrów. 25 października wojska Belowa dotarły do rzeki Torre, a armie włoskie zaczęły się cofać.6
Odwrót nad Piawę
Lokalne przełamanie zamieniło się w ogólny odwrót. Państwa centralne przebiły się pod Bovcem i Tolminem i weszły na równinę Friuli. Do połowy listopada Włosi zostali zepchnięci o około 60 mil, nad Piawę, jakieś 30 kilometrów na północ od Wenecji.7
Tam linia się utrzymała. Cadornę odwołano, a 9 listopada jego miejsce zajął generał Armando Diaz. Diaz prowadził wojnę obronną i bardziej polegał na silniejszych sojusznikach. Według EBSCO Research Starters ataki Belowa nad Piawą zostały odparte, a ostatni, 23 listopada, nie przełamał linii. Pod koniec listopada nad rzekę dotarły wojska brytyjskie i francuskie, a dywizje niemieckie odwołano później na front zachodni.8
Straty: ilu ludzi straciły Włochy?
Straty są sporne, a spór dotyczy głównie jeńców i dezerterów, nie poległych. History.com liczy prawie 700 000 strat włoskich: około 40 000 zabitych i rannych, 280 000 wziętych do niewoli i 350 000 dezerterów. Portal The World of the Habsburgs, prowadzony przez austriackie państwowe pałace, podaje te same 40 000 zabitych i rannych oraz 280 000 jeńców, ale dezerterów liczy tylko na dziesiątki tysięcy. Tak czy inaczej, w niewoli lub w rozsypce znalazło się znacznie więcej włoskich żołnierzy, niż zginęło.9
Dlaczego Caporetto było ważne
We Włoszech klęska wydobyła na wierzch gniew i strach. History.com zauważa, że gwałtowne protesty antywojenne osiągnęły szczyt po bitwie. Według The World of the Habsburgs bunty i protesty w Turynie i Mediolanie armia tłumiła strzałami, karami i wyrokami śmierci, a jednocześnie klęska wzmocniła wolę oporu i Włochy prowadziły odtąd wojnę obronną, z większą mobilizacją i pomocą sojuszników.10
Dla Austro-Węgier zwycięstwo okazało się mniej warte, niż się wydawało. Setki tysięcy jeńców trzeba było wyżywić, a we własnych miastach brakowało żywności i opału. Austro-węgierska ofensywa nad Piawą w czerwcu 1918 roku załamała się, a pod koniec lata 1918 roku dwie trzecie dywizji miało tylko połowę stanu etatowego.11
