Kto wygrał bitwę pod Małojarosławcem?
Taktycznie Francuzi: wieczorem 24 października 1812 roku IV Korpus Eugeniusza utrzymał spalone miasto. Strategicznie był to sukces Rosjan, bo armia Kutuzowa zagrodziła drogę na południe, do Kaługi, a 25 października Napoleon skierował wojsko na północ, na drogę ogołoconą z żywności jeszcze w czasie marszu na Moskwę.1
Małojarosławiec to niewielkie miasto na południowy zachód od Moskwy, w miejscu, gdzie droga do Kaługi przekracza rzeczkę Łużę. W 1812 roku toczył się tu tylko jeden dzień zaciętej walki, ale to ona rozstrzygnęła, którą drogą Wielka Armia wycofa się z Rosji, a więc w dużej mierze i to, co spotkało ją potem na śniegu.
Tło: wymarsz z Moskwy
Napoleon wkroczył do Moskwy 14 września 1812 roku. 19 października jego armia zaczęła opuszczać miasto i ruszyła na południowy zachód, ku Kałudze, gdzie w nietkniętej wojną okolicy można było jeszcze zdobyć żywność. Na czele szedł IV Korpus księcia Eugeniusza de Beauharnais, pasierba Napoleona, złożony w dużej części z Włochów.2
Gdy rosyjski wódz naczelny, feldmarszałek Michaił Kutuzow, dowiedział się, że Francuzi wchodzą na drogę kałuską, wysłał korpus generała Dmitrija Dochturowa, by pierwszy zajął przeprawę w Małojarosławcu.3
23 października: wyścig do mostu
Francuzi byli pierwsi. Wieczorem 23 października dywizja generała Alexisa Delzonsa z korpusu Eugeniusza zajęła most na Łuży i wyparła z miasta kilku Kozaków, po czym wycofała większość ludzi nad rzekę, zostawiając na ulicach dwa bataliony. Dochturow nadciągnął nocą i zastał Francuzów już na miejscu. Przed świtem zaatakował, zepchnął ich nad rzekę i ustawił działa na wzgórzach górujących nad mostem.4
24 października: miasto przechodzi z rąk do rąk
O świcie Eugeniusz uderzył, by odbić miasto. Delzons zginął na samym początku walki. Według FrenchEmpire.net jego młodszy brat, major Jean Baptiste Delzons, próbował wynieść go z ognia i sam został śmiertelnie ranny. Żołnierze Delzonsa mimo to zdobyli miasto, ale Rosjanie znów ich wyparli i przez cały dzień obie strony wprowadzały świeże oddziały na płonące ulice. Na pomoc Dochturowowi przyszedł generał Nikołaj Rajewski.5
Źródła nie są zgodne co do tego, ile razy Małojarosławiec zmieniał właściciela. John Rickard z HistoryOfWar.org pisze, że co najmniej siedem, a może nawet dwanaście razy. Encyklopedia Brockhausa i Efrona podaje osiem, a Napoleon Guide pisze, że sam most przechodził z rąk do rąk co najmniej siedem razy. W końcu Eugeniusz rzucił do walki ostatni odwód, włoską dywizję generała Domenica Pina. Wkrótce po południu Rosjanie oddali miasto i cofnęli się na wzgórza za nim. Do zmroku Francuzi i Włosi trzymali to, co zostało z Małojarosławca. Według encyklopedii Brockhausa i Efrona miasto niemal doszczętnie spłonęło w czasie walk.6
Napoleon nadjechał po południu z większością armii, ale nie zaatakował Rosjan na wzgórzach. Rickard uważa to za poważny błąd.7
Straty i liczebność
Liczby są szacunkowe i rozbieżne. Napoleon Guide ocenia siły Eugeniusza na około 15 000 ludzi, a Dochturowa na około 20 000 przed nadejściem posiłków, straty francusko-włoskie na około 5000, a rosyjskie na około 6000. Rickard podaje około 4000 do 6000 zabitych i rannych Włochów Eugeniusza i siedmiu generałów zabitych lub rannych. Encyklopedia Brockhausa i Efrona podaje tylko jedną liczbę dla obu stron: ponad 5000 strat po każdej stronie.8
25 października: Kozacy i narada
Rano 25 października Napoleon wyjechał obejrzeć rosyjskie pozycje. Kozacy spadli na jego orszak i omal nie wzięli go do niewoli; według Rickarda jeden z nich znalazł się około dwudziestu jardów od cesarza. Oba źródła podają, że odtąd Napoleon nosił przy sobie woreczek z trucizną, by nie dać się pojmać żywcem.9 › Napoleon Bonaparte
Tego dnia cesarz zwołał naradę wojenną. Mógł przebijać się na południe obok Kutuzowa, skręcić na zachód przez Medyń albo zawrócić na północ, obok Borodina, do Smoleńska, drogą, którą przyszedł. Wybrał to ostatnie.10
Dlaczego Małojarosławiec był ważny
Droga na północ prowadziła przez ziemie, które dwie armie ogołociły z żywności już w czasie marszu na Moskwę. Encyklopedia Brockhausa i Efrona pisze, że wybór zniszczonej drogi ku Wiaźmie zamiast nietkniętej okolicy Kaługi przyspieszył zagładę armii Napoleona. Po drodze armia przeszła z powrotem przez pole bitwy pod Borodino, co według Rickarda mocno podkopało morale. Planowe wycofanie zamieniło się w odwrót spod Moskwy.11
Na tym polega paradoks Małojarosławca. Francuzi i Włosi zatrzymali spalone miasto, Kutuzow zatrzymał drogę. Według encyklopedii Brockhausa i Efrona w 1844 roku na rynku stanął żeliwny pomnik bitwy.12
.jpg){kind=link}