Bitwa pod Pragą 1757: najkrwawsze zwycięstwo Fryderyka Wielkiego

Fryderyk Wielki wygrał bitwę pod Pragą, ale ten dzień pamięta się w równej mierze z powodu jego ceny, co wyniku. Każda z armii straciła grubo ponad 13 tysięcy ludzi, Prusacy stracili swojego najsłynniejszego feldmarszałka, a w czeskiej pamięci bitwa nosi nazwę jedynej wsi, w której Austriacy utrzymali pole: Štěrboholy. Polskiemu czytelnikowi warto dodać, że chodzi o czeską Pragę, a nie o warszawską Pragę z 1794 roku.²

W głąb Czech

Wojna siedmioletnia zaczęła się w sierpniu 1756 roku, gdy Fryderyk najechał Saksonię, by uderzyć, zanim sojusz Austrii, Francji i Rosji zamknie się wokół Prus. Wiosną 1757 roku wkroczył do Czech z kilku kierunków naraz: sam w górę doliny Łaby z 39 600 ludźmi, książę Moritz z Saksonii, książę Bevern na Mladą Boleslav, a feldmarszałek Schwerin ze Śląska. Austriacy cofnęli się pod Pragę i zajęli silną pozycję na wzgórzach na wschód od miasta, między Vítkovem a wsią Kyje.³

Ich dowództwo było podzielone. Nowy naczelny wódz, książę Karol Lotaryński, szwagier cesarzowej, i feldmarszałek Browne tak gwałtownie spierali się o to, jak przyjąć Prusaków, że według mieszkańców domu, w którym nocowali, omal nie doszło między nimi do rękoczynów; opowiedzieli to potem samemu Fryderykowi.⁴

Marsz wokół skrzydła

5 maja Fryderyk przeprawił się przez Wełtawę poniżej miasta i połączył ze Schwerinem, zostawiając na zachodnim brzegu feldmarszałka Keitha z 32 tysiącami ludzi. O świcie 6 maja połączona armia ruszyła na wschód. Fryderyk, Schwerin i Winterfeldt obejrzeli austriackie linie ze wzgórza pod ogniem armat i zgodzili się zaatakować natychmiast, poza prawym skrzydłem Austriaków. Według BritishBattles.com Fryderyk cierpiał tego dnia na dolegliwości żołądkowe i większość pierwszych decyzji zostawił Schwerinowi.⁵

Marsz skrzydłowy poszedł źle. Pruska artyleria utknęła w wąskich uliczkach Dolních Počernic, a piechota musiała przedzierać się przez łańcuch stawów rybnych, które spuszczone o tej porze roku zamieniły się w łoża głębokiego błota. Austriacy dostrzegli ruch i przerzucili grenadierów oraz około piętnastu pułków jazdy naprzeciw niego, pod Štěrboholy.⁶

Schwerin chwyta sztandar

Pruska piechota skręciła w prawo i uderzyła między Hostavicami a Štěrboholami. Zgodnie z nową doktryną Fryderyka szła z bronią na ramię, nie zatrzymując się do strzału, prosto na austriackie działa na wzgórzu Homole i salwy grenadierów. Kilka pułków się załamało. Winterfeldt, trafiony kulą w szyję przed pułkiem samego Schwerina, padł na ziemię.⁷

Czeski tygodnik Reflex opisuje, jak Fryderyk nazwał piechotę Schwerina tchórzami. Sędziwy feldmarszałek oddał rannemu Winterfeldtowi konia, chwycił sztandar swojego pułku i znów poprowadził go naprzód. Przypisuje mu się zwykle okrzyk „Na nich, dzieci moje!”. Kartacz trafił go w głowę, pierś i brzuch i zabił na miejscu. Po stronie austriackiej feldmarszałkowi Browne'owi kula armatnia zmiażdżyła nogę; przewieziono go do Pragi, gdzie później zmarł od rany.⁸

Luka pod Kyjami

Bitwę rozstrzygnęli ludzie, którym żaden generał nie kazał iść naprzód. Przesuwając wojska przeciw atakowi na skrzydło, Austriacy otworzyli pod Kyjami lukę między nowym frontem wschodnim a pierwotną linią zwróconą na północ. Pruskie pułki, formalnie pod komendą księcia Bevern, wdarły się w nią z własnej inicjatywy, a prowadzili je dowódcy batalionów, tacy jak pułkownik Herzberg, i grenadierzy generała majora Mansteina.⁹

W tym samym czasie na południowym krańcu pola generał porucznik von Zieten rzucił pułki huzarów Puttkamera i Wernera w bok austriackiej jazdy, która dotąd dotrzymywała pola. Ściśnięta między piechotą w luce a huzarami, austriacka pozycja między Štěrboholami a Hostavicami się rozpadła. Generał Kheul zebrał część piechoty do ostatniego oporu w dolinie pod Malešicami, zanim Austriacy wycofali się do Pragi; próba odcięcia im odwrotu nie powiodła się, bo kolumna mostowa Keitha ugrzęzła na drogach. Kam po Česku przytacza dawną czeską kronikarską formułę: bitwa skończyła się o trzeciej po południu.¹⁰

Zwycięstwo i jego cena

BritishBattles.com podaje 14 300 zabitych i rannych Prusaków i 13 400 Austriaków, w tej drugiej liczbie 4500 jeńców i 60 dział. Reflex liczy po stronie austriackiej 375 oficerów i 12 912 żołnierzy oraz 4000 do 4500 jeńców, po pruskiej 340 oficerów, 12 169 żołnierzy i 3000 saskich dezerterów. Była to jedna z najkrwawszych bitew XVIII wieku. Pruską doktrynę cichego marszu z bronią na ramię porzucono; w kolejnych bitwach piechota zatrzymywała się, by oddawać salwy w czasie natarcia.¹¹

Fryderyk obległ Pragę, ale zwycięstwo nie przetrwało. Na odsiecz szedł feldmarszałek Daun i 18 czerwca Fryderyk zaatakował go pod Kolinem, mając około 34 tysięcy ludzi przeciw 54 tysiącom, i poniósł ciężką porażkę. 20 czerwca zwinął oblężenie i wycofał się do Saksonii. Dlatego, jak zauważa Reflex, krwawe zwycięstwo pod Štěrboholami szybko przyćmiło w czeskiej pamięci świetne austriackie zwycięstwo pod Kolinem.¹² › Bitwa pod Kolinem, 1757