Bitwa pod Maxen 1759: pruski korpus, który się poddał

Pruskie armie wojny siedmioletniej przegrywały wielokrotnie, ale rzadko się poddawały. Pod Maxen 21 listopada 1759 roku broń złożył cały pruski korpus. John Rickard z HistoryOfWar.org nazywa to miażdżącym zwycięstwem Austriaków. Thomas Carlyle, wiktoriański biograf Fryderyka, widział w tym skutek rozkazu, który król wydał w gorączce walki.²

Rozkaz w Krogis

Jesienią 1759 roku armia austriacka feldmarszałka Dauna powoli wycofywała się z Saksonii ku Czechom, naciskana od tyłu przez księcia Henryka Pruskiego. Fryderyk przybył do obozu brata 13 listopada w świetnym nastroju i kazał ścigać ostrzej; Henryk, jak pisze Carlyle, radził mu dać spokój.³ › Bitwa pod Freibergiem, 1762

14 listopada we wsi Krogis Fryderyk wydał rozkaz: generał Finck miał natychmiast obejść zachodnie skrzydło Austriaków przez Freiberg i Dippoldiswalde i stanąć pod Maxen, na południe od Drezna wśród skalistych wzgórz, na liniach łączności Dauna z Czechami. Fryderyk liczył, że Daun wycofa się, gdy zagrożone zostaną jego linie zaopatrzenia. Gdy Finck przyjechał po południu z zastrzeżeniami, król oświadczył mu, że nie znosi robienia trudności i że ma to po prostu wykonać.⁴

W głąb wzgórz

Finck wyruszył 15 listopada, wyparł wojska Rzeszy z Freibergu i do 17 listopada miał cały korpus pod Maxen. HistoryOfWar.org szacuje go na 14 tysięcy ludzi, Carlyle na około 12 tysięcy. Okolica była plątaniną jarów, dolinek i krętych strumieni, a listopadowa pogoda przyniosła śnieg, deszcz ze śniegiem i gołoledź. Tego samego dnia pruscy huzarzy Kleista spalili pierwszy duży magazyn Dauna w czeskim Aussig, a Fryderyk w liście do Woltera spodziewał się, że za tydzień będzie kwaterował w Dreźnie. Daun miał wszelkie powody, by rozprawić się z Finckiem natychmiast.⁵

Daun się nie wycofał. Cofnął się do wąwozu Plauen pod Dreznem i postanowił zaatakować Fincka. Carlyle liczy trzy zbieżne zgrupowania: samego Dauna z 27 tysiącami ludzi od zachodu, 3 tysiące lekkich wojsk Sincère'a od północy i 12 tysięcy żołnierzy armii Rzeszy od południa i wschodu, łącznie około 42 tysięcy. Fryderyk kazał Finckowi ściągnąć cztery bataliony zostawione w Dippoldiswalde, a Finck, wykonując rozkaz zbyt dosłownie, jak uważa Carlyle, ściągnął także placówki. Jego meldunki do króla przechwytywały austriackie lekkie oddziały; dotarł do niego tylko krótki raport generała Zietena o nadciągających kolumnach wroga.⁶

20 listopada

Natarcie Dauna ruszyło rano 20 listopada. Jego kolumny musiały wspiąć się z Dippoldiswalde przez wąski przesmyk pod Reinhardtsgrimmą, drogami pokrytymi gołoledzią, na których konie się ślizgały, a artyleria grzęzła; Carlyle sądzi, że kilka pruskich dział mogło je tam zatrzymać, ale Finck nie postawił w przesmyku ani jednego. Około 11 wojska Dauna były na wzgórzach i około trzydziestu ciężkich dział otworzyło ogień na Maxen.⁷

Po półtoragodzinnej kanonadzie ruszyła austriacka piechota i walka trwała pięć godzin. Do 15 Austriacy zdobyli płonące Maxen. Finck cofnął się ku Schmorsdorf i rzucił jazdę na kolumnę Brentana, ale na zamarzniętej ziemi jeźdźcy nic nie wskórali i do zmroku zepchnięto go na wzgórze Schmorsdorf. Tylko generał Wunsch pod Dohną przez cały dzień powstrzymywał armię Rzeszy.⁸

Kapitulacja

Tej nocy Finck zamierzał się przebić, a Wunsch próbował wyprowadzić jazdę pod osłoną ciemności. Ale piechocie kończyły się ładunki, a zabitych, rannych i dezerterów było tylu, że przy liczeniu znaleziono tylko 2836 szeregowych. O świcie 21 listopada, gdy działa Dauna znów zagrzmiały, Finck poprosił o warunki. Daun zażądał bezwarunkowej kapitulacji, zostawiając oficerom prywatny bagaż, i nalegał, by Wunsch z jazdą wrócił i również się poddał. Finck i ośmiu innych generałów poszło do niewoli.⁹

Austriacy twierdzili, że wzięli 15 tysięcy jeńców; Carlyle w to wątpił i szacował, że Fryderyk stracił łącznie około 12 tysięcy ludzi zabitych, rannych, wziętych do niewoli i zbiegłych. HistoryOfWar.org zauważa, że Daun nie wykorzystał swojego sukcesu. Dla Fincka, jak pisze Carlyle, 21 listopada był ostatnim dniem w pruskiej służbie.¹⁰