Bitwa pod Kesselsdorfem 1745: ostatnie zwycięstwo Starego Dessauera

Większość swoich pierwszych bitew Fryderyk Wielki wygrał sam. Tę, która zakończyła jego drugą wojnę o Śląsk, wygrał ktoś inny: książę Leopold Anhalt-Dessau, sędziwy feldmarszałek zwany Starym Dessauerem, liczący wtedy 69 lat. Jeszcze kilka dni przed bitwą król słał mu wyrzuty za opieszałość. Wieczorem 15 grudnia 1745 roku starzec odesłał wiadomość, że zdobył Kesselsdorf i rozgromił armię saską.²

Wojna, która nie chciała się skończyć

Fryderyk odebrał Austrii Śląsk w pierwszej wojnie i zatrzymał go pokojem wrocławskim w 1742 roku. Gdy w 1744 roku walki wybuchły na nowo, w 1745 roku wygrał bitwy pod Dobromierzem i pod Soor i liczył na spokojną zimę. Dowiedział się jednak, że Austria i Saksonia szykują najazd na samą Brandenburgię. Sam wyruszył na Śląsk i Łużyce przeciw głównej armii austriackiej księcia Karola Lotaryńskiego, a Leopoldowi powierzył kampanię przeciw Saksonii i jej stolicy, Dreznu.³

Leopold zebrał swój korpus pod Halle. 27 listopada dostał rozkaz wkroczenia do Saksonii, 29 listopada wyparł Sasów z umocnionego obozu pod Lipskiem, a nazajutrz zajął miasto. Potem wziął Torgau i ruszył na Miśnię. Fryderyk chciał, by szedł szybciej, i Leopold musiał czytać wiele gniewnych listów. Do 14 grudnia połączył się z wojskami króla i, jak podaje Allgemeine Deutsche Biographie, został wzmocniony do 34 tysięcy ludzi, z rozkazem natychmiastowego ataku na stojącego naprzeciw nieprzyjaciela.⁴

Pozycja pod Kesselsdorfem

Saska armia hrabiego Rutowskiego stała na zachód od Drezna wzdłuż strumienia Zschoner, niewielkiego dopływu Łaby, a austriacki kontyngent generała Grünnego bliżej rzeki. Główna armia austriacka księcia Karola maszerowała na północ, by się z nią połączyć, ale nie zdążyła. Lewe skrzydło Rutowskiego opierało się o wieś Kesselsdorf, którą ufortyfikował i obsadził piechotą i działami.⁵

Dane o liczebności armii się różnią. BritishBattles.com przypisuje Prusakom 21 tysięcy piechoty, 9 tysięcy jazdy i 33 działa, a sprzymierzonym 24 tysiące piechoty, 7 tysięcy jazdy i 42 działa. Biogram Leopolda w Allgemeine Deutsche Biographie stawia 34 tysiące Prusaków przeciw 35 tysiącom Sasów i Austriaków w bardzo silnym obozie.⁶

Szturm na wieś

Leopold ruszył wczesnym rankiem 15 grudnia w czterech kolumnach przez Wilsdruff. Jego armia rozwinęła się dopiero około 14, a przy krótkim zimowym dniu Leopold zaatakował od razu. Dostrzegł, że kluczem pozycji jest Kesselsdorf. Tam, gdzie Fryderyk szukałby skrzydła, zauważa BritishBattles.com, stary weteran wybrał czołowy atak na najsilniejszy punkt linii. Wśród batalionów szturmowych był jego własny pułk Anhalt.⁷

Pierwszy atak się załamał. Ogień licznych dział we wsi kosił Prusaków rzędami i ci cofnęli się w nieładzie; drugi atak również odparto. Wtedy Sasi popełnili błąd, który kosztował ich bitwę. Widząc cofających się Prusaków, obrońcy wyszli zza umocnień w pościg, zasłaniając własne działa, i wpadli na czekających w polu pruskich dragonów. Leopold natychmiast rzucił jazdę, a za nią piechotę prawego skrzydła; wdarli się do Kesselsdorfu ze wszystkich stron i zdobyli wszystkie działa.⁸

Na drugim skrzydle książę Maurycy Anhalt-Dessau, syn Leopolda, poprowadził piechotę przez bagnisty strumień na saskie centrum i prawe skrzydło. Według Allgemeine Deutsche Biographie jego ludzie pokonali wszelkie przeszkody i po ciężkiej walce z jazdą zmusili saskie prawe skrzydło do ucieczki; według BritishBattles.com niewiele wskórali, dopóki upadek wsi nie zmusił Sasów do odwrotu. Do zmroku cała armia saska była w odwrocie, a z nią Austriacy. Kaftan Leopolda, jak odnotowuje jego biograf, miał trzy przestrzeliny.⁹

Pokój drezdeński

BritishBattles.com szacuje straty pruskie na 5 tysięcy, a sasko-austriackie na 6630. Allgemeine Deutsche Biographie podaje 10 tysięcy zabitych, rannych i wziętych do niewoli przeciwników oraz 48 utraconych dział, a straty pruskie na ponad 5 tysięcy. Fryderyk spotkał Leopolda wkrótce potem, uściskał go, obsypał pochwałami i obdarował sporą sumą pieniędzy; wyrzuty ustały. Drezno, jak zauważa katalog Royal Collection przy planie bitwy, stało się miejscem rokowań pokojowych. Traktat podpisany tam 25 grudnia zostawił Prusom Śląsk i hrabstwo kłodzkie. Royal Collection datuje traktat na 18 grudnia.¹⁰ › Bitwa pod Małujowicami, 1741

Kesselsdorf zamknął polową karierę Leopolda. Zachował urzędy, ale mieszkał odtąd głównie w Dessau i zmarł 9 kwietnia 1747 roku, w wieku 70 lat. Pokój, jak zauważa BritishBattles.com, był tylko długim rozejmem: prawdziwa próba o Śląsk przyszła z wojną siedmioletnią w 1756 roku.¹¹