Bitwa pod Lutynią 1757: arcydzieło Fryderyka Wielkiego

Miesiąc po rozgromieniu Francuzów pod Rossbach Fryderyk Wielki miał na wschodzie większy kłopot. Armia austriacka zajęła Śląsk, prowincję, którą odebrał Austrii w 1740 roku, i jego stolicę, Wrocław. 5 grudnia 1757 roku pod wsią Lutynią zaatakował tę armię połową jej sił i rozbił ją przed zmrokiem. EBSCO nazywa Lutynię jednym z najbardziej rozstrzygających zwycięstw stulecia, a BritishBattles.com jego najbardziej udaną bitwą.²

Zwyciężyć albo zginąć

Po Rossbach Fryderyk ścigał pobitych Francuzów tylko przez dwa dni, po czym zawrócił armię na Śląsk. W drodze dowiedział się, że książę Bevern przegrał pod Wrocławiem, a miasto poddało się Austriakom księcia Karola Lotaryńskiego. 28 listopada dotarł do Prochowic nad Odrą i czekał tam na rozproszone korpusy; Zieten przyprowadził resztki armii Beverna.³

Król zabiegał o ducha żołnierzy: spał wśród nich pod gołym niebem i kazał wydawać dodatkowe racje. Większość cudzoziemców zdążyła już zdezerterować, a w szeregach zostali głównie rodowici Prusacy, przede wszystkim Pomorzanie i Brandenburczycy. 3 grudnia zebrał generałów i dowódców batalionów. Według słów przekazanych przez księcia Ferdynanda oznajmił, że idzie atakować okopanego nieprzyjaciela i że w swoim położeniu musi zwyciężyć albo zginąć.⁴

Spodziewał się szturmu na umocniony obóz pod Wrocławiem. Tymczasem w nocy 4 grudnia w Środzie Śląskiej, gdzie jego huzarzy właśnie zdobyli austriackie piekarnie polowe, usłyszał, że książę Karol opuścił szańce i wychodzi mu naprzeciw. Austriacy mieli więc stanąć do walki w polu, na terenie, który Fryderyk znał doskonale: jego armia odbywała tu jesienne manewry co roku od 1746 do 1756. Nie wiedział natomiast, jak zauważa BritishBattles.com, że Austriaków było około 65 tysięcy, a nie 40, jak liczył.⁵

Zwód i ukryty marsz

Prusacy ruszyli o 5 rano 5 grudnia. Pod wsią Borna ich straż przednia rozbiła austriackich huzarów i wzięła około 600 jeńców. Ze wzgórza nad wsią Fryderyk widział całą linię austriacką, długą na blisko sześć i pół kilometra, od wsi Nippern (dziś Mrozów) na północy po Lutynię na południu.⁶

Straż przednią i huzarów posłał drogą ku austriackiemu prawemu skrzydłu, jakby szła tamtędy cała armia. Książę Karol dał się nabrać i przesunął odwody na prawo. Tymczasem pruskie kolumny skręciły na południe za łańcuchem niskich wzgórz, przeszły niewidoczne wzdłuż austriackiego frontu i około południa koło wsi Lobetinz zawróciły na wschód, już za lewym skrzydłem przeciwnika. Według BritishBattles.com Austriacy drwili z pozornego pruskiego natarcia, nazywając je berlińską paradą wart, a gdy na prawe skrzydło nie spadł żaden atak, książę Karol uznał, że słabsi liczebnie Prusacy się wycofują.⁷

Na austriackim lewym skrzydle Nádasdy zrozumiał, co się szykuje, i słał gońca za gońcem do księcia Karola na drugim końcu linii. Karol nie dał się przekonać, a jego szyk był tak długi, że przerzucenie piechoty z jednego końca na drugi zajmowało blisko godzinę.⁸

Szyk skośny

Wkrótce po 13 pruska piechota ruszyła do natarcia. Bataliony szły od prawej rzutami, każdy pięćdziesiąt kroków za poprzednim, tak że cały ciężar armii spadał na jeden koniec linii austriackiej. BritishBattles.com nazywa Lutynię jedyną bitwą, w której Fryderyk przeprowadził pełne natarcie szykiem skośnym, a EBSCO jego podręcznikowym przykładem. Pierwszy cios spadł na pułki wirtemberskie w naprędce usypanych szańcach, które po krótkiej walce się rozsypały. Jazda Zietena odparła jeźdźców Nádasdy'ego i zdobyła 15 dział, a za piechotą posuwały się baterie ciężkich armat.⁹

Austriacy musieli obrócić całą armię frontem na południe. Książę Karol stłoczył oddziały w Lutyni, gdzie zbita masa piechoty stała się celem pruskich dział. Około 15.30 Prusacy uderzyli na wieś, wybijając wyłomy w murach, i potrzebowali pół godziny, by ją oczyścić. Wtedy generał Lucchese poprowadził austriacką jazdę z prawego skrzydła na pruską flankę. Szwadrony Driesena uderzyły na nią z boku, huzarzy od tyłu i austriacka kawaleria została wepchnięta we własną piechotę, a linia się załamała. Wczesny grudniowy zmierzch uniemożliwił natychmiastowy pościg. Tej nocy, jak opisuje BritishBattles.com, pruscy żołnierze na pobojowisku zaintonowali chorał Nun danket alle Gott, Dziękujmy wszyscy Bogu.¹⁰

Po bitwie

BritishBattles.com podaje straty pruskie na 6382 ludzi, a austriackie na 22 tysiące, z czego połowa to jeńcy; EBSCO podaje tę samą liczbę strat austriackich i pisze, że ponad trzykrotnie przewyższały pruskie. Wrocław skapitulował 21 grudnia i do niewoli poszły kolejne tysiące Austriaków. Książę Karol musiał oddać dowództwo, a Nádasdy'ego zdymisjonowano. Śląsk znów był pruski, a zwycięstwa 1757 roku uczyniły z Fryderyka bohatera protestanckiej Europy.¹¹