Bitwa nad Trebbią 1799: Suworow zatrzymuje Macdonalda

Wiosną 1799 roku pozycja Francji we Włoszech się załamała. Wojna z II koalicją zaczęła się od starć armii francuskiej i austriackiej nad Adygą, a Francuzi przegrali pod Weroną 26 marca i pod Magnano 5 kwietnia. Potem nadeszła armia rosyjska feldmarszałka Aleksandra Suworowa, weterana wojen z Turcją, którego car przywrócił z niełaski, by dowodził sprzymierzonymi we Włoszech. Sprzymierzeni sforsowali Addę pod Cassano 27 kwietnia i zajęli Mediolan, a francuski dowódca, generał Moreau, cofnął się ku wybrzeżu pod Genuą.²

Dwie armie francuskie

Dalej na południu Armia Rzymska generała Jacques'a Macdonalda dostała rozkaz marszu na północ. Macdonald przeszedł z Rzymu do Florencji, a w połowie czerwca przekroczył Apeniny i zszedł na równinę pod Modeną, po czym ruszył w górę Padu ku Piacenzy, według Johna Rickarda z HistoryOfWar.org zbyt wolno. Moreau zamierzał wyjść z gór od strony Genui i połączyć się z nim. Dywizja generała Victora dołączyła do Macdonalda z Genui jeszcze przed bitwą, dając mu nieco ponad 30 000 ludzi.³

Wśród nich był Legion Polski generała Jana Henryka Dąbrowskiego, utworzony w 1797 roku z Polaków, którzy u boku rewolucyjnej Francji chcieli walczyć o odbudowę rozebranej ojczyzny. Materiały Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej podają, że w 1797 roku legiony we Włoszech liczyły około 7000 żołnierzy, a od 1799 roku walczyły z Austrią i Rosją.⁴

Suworow uznał, że dwie armie francuskie nie mogą się połączyć. Nad Trebbią stała austriacka dywizja generała Karla Otta, ale nie mogła długo się utrzymać, więc 15 czerwca Suworow ruszył ku Piacenzy z 24 000 ludzi. Rickard odnotowuje, że w ciągu doby przeszli 30 mil.⁵

17 czerwca: nad Tidone

Teren był płaską równiną między Padem a pogórzem Apeninów, poprzecinaną rzekami płynącymi na północ do Padu: Trebbią tuż na zachód od Piacenzy i Tidone nieco dalej na zachód. 17 czerwca straż przednia Macdonalda, dywizje Victora, Dąbrowskiego i Rusci, zepchnęła Otta znad Tidone. Wtedy nadszedł Suworow i uderzył: Bagration na lewym skrzydle nad Padem, Ott w centrum, Melas na prawym. Rosyjska piechota związała Polaków Dąbrowskiego, a rosyjska jazda ich odrzuciła, po czym spadła na flankę Victora. Francuzi cofnęli się przez Tidone nad Trebbię, gdzie Macdonald utworzył nową linię, czekając na pozostałe dywizje.⁶

18 czerwca: przez Trebbię

Suworow zamierzał przeprawić się przez Trebbię koło Rivalty, na południowym krańcu linii, blisko gór, siłami korpusu Rosenberga. Victor uprzedził go i przeszedł rzekę, ale został odrzucony, i żadna ze stron nie zdołała posunąć się dalej. Na pozostałej części frontu dzień upłynął głównie na kanonadzie. W nocy francuski oddział przesuwający się na pozycje do ataku zaplanowanego na następny dzień wzięto za generalne natarcie i w ciemnościach wybuchła kosztowna walka, zanim oficerowie obu stron zapanowali nad żołnierzami.⁷

19 czerwca: ostatnie natarcie

Teraz siły były z grubsza równe, około 35 000 sprzymierzonych wobec 33 500 Francuzów, ale do Suworowa wciąż napływały posiłki, a do Macdonalda już nie. Macdonald zaatakował na obu skrzydłach. Dąbrowski przeprawił się pod Rivaltą, a Victor i Rusca okrążyli jedną z dywizji Rosenberga i przez pewien czas zagrozili samemu Suworowowi, dopóki Bagration nie wrócił i nie przywrócił linii. W centrum Montrichard i Olivier przeszli rzekę i groziło przełamanie, ale austriacki odwód Melasa z jazdą księcia Liechtensteina kontratakował i odepchnął ich. Na prawym skrzydle francuskim Watrin dotarł do Calendasco, skąd mógł obejść flankę sprzymierzonych, ale gdy centrum się cofało, i on musiał zawrócić.⁸

Odwrót i straty

To był koniec. W nocy z 19 na 20 czerwca Francuzi wycofali się nad Nurę. Rickard szacuje straty francuskie w walkach na około 9000, a sprzymierzonych na około 5500; sprzymierzeni wzięli też w Piacenzy do niewoli około 7000 rannych Francuzów. Macdonald przeszedł przez Apeniny na wybrzeże i dotarł do Genui z ocalałą połową armii. Dla Polaków, jak pisze ZPE, bitwa była niemal zagładą: osłaniając odwrót Francuzów, legion Dąbrowskiego został zdziesiątkowany przez armię Suworowa i przeżyło zaledwie około 1500 żołnierzy.⁹

Po Trebbii

Sprzymierzeni zdobyli w lipcu twierdzę Mantuę i znów zwyciężyli pod Novi w sierpniu, a Francuzów wyparto niemal z całych północnych Włoch. Car Paweł I nadał Suworowowi za tę kampanię tytuł księcia Italii. Dąbrowski się nie poddał. Ranny pod Bosco w październiku ocalał, jak przypomina ZPE, tylko dlatego, że kula utkwiła w książce w kieszeni na piersi, i odbudował legion: pod koniec 1800 roku sama I Legia liczyła ponad 6000 żołnierzy. Nad tą samą rzeką rozegrała się dawniejsza bitwa: w 218 roku p.n.e. Hannibal rozbił armię rzymską nad Trebią. O życiu Dąbrowskiego opowiada nasza biografia.¹⁰