Bitwa pod Raszynem rozegrała się 19 kwietnia 1809 roku1, na początku wojny polsko-austriackiej. Korpus arcyksięcia Ferdynanda, mniej więcej dwukrotnie silniejszy od wojska Księstwa Warszawskiego2, ruszył na Warszawę. Książę Józef Poniatowski zastąpił mu drogę pod Raszynem, gdzie bagniste łąki i stawy pozwalały przejść tylko kilkoma groblami. Najzacieklej walczono o Falenty, gdzie śmiertelnie ranny został płk Cyprian Godebski, żołnierz i poeta. Polacy utrzymali większość pozycji do zmroku, nocą się wycofali, a dwa dni później oddali Warszawę na mocy konwencji. Następnie Poniatowski przeniósł wojnę do Galicji.
W kwietniu 1809 roku, gdy główne siły Napoleona były daleko, Austria uderzyła na młode Księstwo Warszawskie, licząc na szybki marsz do jego stolicy. Kilka kilometrów od Warszawy, wśród stawów i podmokłych łąk, książę Józef Poniatowski postanowił przyjąć bitwę z wojskiem o połowę słabszym od nieprzyjaciela.
Austria uderza na Księstwo
Księstwo Warszawskie powstało w 1807 roku z woli Napoleona3 na ziemiach zabranych wcześniej przez Prusy. Gdy w 1809 roku Austria znów wypowiedziała wojnę Francji, wysłała przeciw Księstwu korpus liczący blisko 30 tysięcy żołnierzy1 pod dowództwem arcyksięcia Ferdynanda. Znaczna część najlepszych polskich oddziałów walczyła wtedy w Hiszpanii i na innych frontach, więc książę Józef Poniatowski miał do obrony Warszawy zaledwie około 14 tysięcy żołnierzy polskich i saskich.
Stawy i groble
Poniatowski nie chciał oddać stolicy bez walki. Zajął pozycję pod Raszynem, gdzie bagnistą rzeczkę i ciąg stawów dało się przekroczyć tylko kilkoma groblami. Straż przednia obsadziła wieś Falenty przed główną linią, a oddziały polskie i saskie broniły Raszyna i skrzydeł.
Falenty i śmierć Godebskiego
Austriacy zaatakowali wczesnym popołudniem 19 kwietnia. Najcięższe walki toczyły się o Falenty, które kilkakrotnie przechodziły z rąk do rąk. Gdy bataliony polskie zaczęły ustępować, Poniatowski osobiście poprowadził do ataku świeży batalion, według tradycji pieszo i z karabinem w ręku1, i odbił wieś. W tym boju śmiertelną ranę odniósł płk Cyprian Godebski, dowódca 8 pułku piechoty i znany poeta. Austriackie próby obejścia polskiego skrzydła pod Jaworową utknęły w bagnach pod ogniem polskiej artylerii2.
Noc i konwencja
Wieczorem świeże bataliony austriackie przedarły się groblą do Raszyna. Polski kontratak wyparł je ze wsi, ale grobli nie udało się odzyskać, a około godziny 22 walki ucichły2. Tej nocy Sasi odeszli, wykonując rozkazy z Drezna, a Poniatowski wycofał wojsko. 21 kwietnia podpisał konwencję o oddaniu Warszawy2 na warunkach, które pozwalały armii polskiej wyjść z bronią i zapasami; Praga na prawym brzegu Wisły pozostała w polskich rękach4.
Odwrót, który otworzył kampanię
Zamiast cofać się na północ, Poniatowski przeszedł na prawy brzeg Wisły, udaremnił austriackie próby przeprawy, a potem ruszył na południe, do Galicji. Wojska polskie zajęły Lublin, Sandomierz, Zamość i Lwów, a w lipcu wkroczyły do Krakowa. Po zwycięstwie Napoleona pod Wagram pokój w Schönbrunn przyznał Księstwu dużą część Galicji1 wraz z Krakowem. Raszyn upamiętnia napis na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie, a śmierć Godebskiego stała się częstym motywem w malarstwie polskim.