Druga bitwa o Porto 1809: przeprawa Wellesleya przez Duero

Wellington wygrywał większe bitwy niż pod Porto, ale niewiele tak szybko i tak tanim kosztem. Jednego przedpołudnia rzeka, która powinna była go zatrzymać, została pokonana czterema pożyczonymi barkami do wina, a druga francuska inwazja na Portugalię zaczęła się rozpadać.²

Soult w Porto

Po ewakuacji armii Sir Johna Moore'a z La Coruñi w styczniu 1809 roku Portugalia wydawała się stać przed Francuzami otworem. Marszałek Soult wkroczył od północy i zajął Porto, drugie miasto kraju, a marszałek Victor stał na granicy hiszpańskiej na wschodzie. Gdy 22 kwietnia 1809 roku Wellesley wrócił do Lizbony, by objąć dowództwo nowej armii brytyjskiej, Soult nie zaszedł dalej na południe niż do rzeki Vouga.³

Wellesley postanowił najpierw rozprawić się z Soultem. Z 36 tysięcy żołnierzy brytyjskich i portugalskich zostawił 12 tysięcy do osłony Lizbony, 6 tysięcy pod Williamem Beresfordem wysłał na wschód, by zagrodzić Soultowi drogę do Victora, a sam poprowadził około 18 tysięcy na północ z Coimbry. Próba odcięcia części armii francuskiej na południe od Duero 10 maja się nie powiodła, ale zepchnęła Soulta do Porto, a o drugiej w nocy 12 maja Francuzi wysadzili most łyżwowy między Vila Nova de Gaia a miastem.⁴

Rzeka bez łodzi

Soult czuł się bezpieczny. Zabrał na północny brzeg wszystkie łodzie, jakie znalazł, i był przekonany, że Brytyjczycy mogą się przeprawić tylko poniżej miasta, przy ujściu, po sprowadzeniu łodzi wzdłuż wybrzeża. Trzymał wojska na zachód od miasta i planował spokojny odwrót. Duero pod Porto jest szerokie i głębokie, a miasto wspina się stromo od północnego brzegu; Oxford Companion to British History pisze, że Soult uważał frontalny atak za niemożliwy.⁵

Rankiem 12 maja Wellesley obserwował Francuzów z ogrodu klasztoru Serra do Pilar na wzgórzach Vila Nova de Gaia. Dotarły do niego dwa meldunki. Pierwszy mówił o uszkodzonym promie pięć kilometrów w górę rzeki, pod Avintes, który dało się naprawić. Drugi przyniósł oficer wywiadu, pułkownik John Waters: golibroda, który przemknął z Porto w łódce, powiedział, że na północnym brzegu na wschód od miasta stoją bez straży cztery barki do wina. Po drugiej stronie rzeki Wellesley widział na wzgórzu duży, samotny kamienny budynek, seminarium biskupie, bez śladu Francuzów.⁶

Niech żołnierze przechodzą

Waters przepłynął łódką z golibrodą, przeorem z Amarante jako przewodnikiem i kilkoma miejscowymi przewoźnikami i wrócił z czterema barkami oraz wiadomością, że seminarium jest puste. Wellesley odpowiedział po prostu: „Cóż, niech żołnierze przechodzą”. Oddział generała Murraya wysłano w górę rzeki do przeprawy pod Avintes, a piechota brygady Hilla zaczęła w połowie przedpołudnia ładować się na barki, w pełnym świetle dnia.⁷

W ciągu kilku minut pluton Buffs, 1/3 Pułku Piechoty, wspiął się do seminarium i zabezpieczył jego żelazną bramę. Każdy kurs barek zwiększał załogę, a Wellesley ustawił w ogrodach klasztoru po drugiej stronie rzeki trzy baterie, których szrapnele omiatały drogi prowadzące do budynku. Miejsce przeprawy było niewidoczne dla większości Francuzów i według peninsularwar.org minęła cała godzina, zanim podniesiono alarm; po rzece przeszło już wtedy około 600 brytyjskich piechurów.⁸

Seminarium się trzyma

Późnym przedpołudniem seminarium zaatakowały trzy bataliony 17. Pułku Piechoty Lekkiej. Ci, którzy przedarli się przez szrapnele, padali od ognia muszkietów i karabinów gwintowanych zza muru ogrodu, z okien i z dachu. Gdy do Buffs dołączyły 2/66 i 2/48 pułk, trzy bataliony 70. Pułku Liniowego ruszyły do coraz bardziej rozpaczliwych ataków.⁹

Wtedy Soult popełnił decydujący błąd. By zasilić natarcie, ściągnął wojska strzegące nabrzeży. Przewoźnicy z Porto natychmiast pobiegli nad rzekę i przeprowadzili łodzie na stronę brytyjską, co odnotowuje także Oxford Companion, i wkrótce 29. Pułk Piechoty i gwardia wspinały się stromymi uliczkami do serca miasta. Zagrożony z boku Soult zaniechał ataku na seminarium i zarządził ogólny odwrót drogą na Valongo.¹⁰

Odwrót z Portugalii

Koszt dla Brytyjczyków był niewielki: 123 zabitych, rannych i zaginionych. Francuzi stracili w walkach o miasto około 300 zabitych i rannych i niemal tylu jeńców, a w szpitalach zostawili ponad 1500 chorych i rannych oraz około 70 dział. Zwycięstwo mogło być jeszcze większe. Murray, który przeprawił się pod Avintes, nie próbował przeciąć Francuzom drogi odwrotu.¹¹

Soult uszedł, ale tylko prowadząc ludzi na północ przez góry, a HistoryOfWar.org zauważa, że Francuzi stracili w tym odwrocie kilka tysięcy ludzi i większość taborów. Do 19 maja opuścili Portugalię. Wellesley szedł za nimi do granicy hiszpańskiej, po czym, gdy Victor ruszył, zawrócił na południe, ku kampanii zakończonej bitwą pod Talaverą. Porto było jego pierwszym zwycięstwem po powrocie na Półwysep.¹²