Kiedy i gdzie rozegrała się bitwa pod Ocañą?

19 listopada 1809 roku pod Ocañą w prowincji Toledo, około 60 kilometrów na południe od Madrytu, w czasie wojny na Półwyspie Iberyjskim.

Kto walczył pod Ocañą?

Francuska armia króla Józefa Bonapartego, z marszałkiem Soultem jako szefem sztabu oraz dywizjami polską i niemiecką w pierwszej linii, przeciw hiszpańskiej Armii La Manchy generała Carlosa Areizagi.

Czy pod Ocañą walczyli Polacy?

Tak. Dywizja Polska z 4. Korpusu Sebastianiego, czyli 4., 7. i 9. pułk piechoty Księstwa Warszawskiego, razem z dywizją niemiecką przeprowadziła pierwsze natarcie na hiszpańskie prawe skrzydło.

Dlaczego Hiszpanie przegrali pod Ocañą?

Ich prawe skrzydło stało w otwartym polu, osłonięte tylko kawalerią wstrząśniętą porażką z poprzedniego dnia. Francuska jazda ją rozpędziła i uderzyła w bok piechocie, związanej walką od czoła.

Jakie były straty pod Ocañą?

Sir Charles Oman podaje około 4 tysięcy zabitych i rannych Hiszpanów oraz 14 tysięcy jeńców, przy około 1990 zabitych i rannych Francuzach.

Bitwa pod Ocañą 1809: pogrom, który otworzył Andaluzję

W skrócie

Co się wydarzyło w bitwie pod Ocañą?

19 listopada 1809 roku około 33,5-tysięczna armia francuska króla Józefa i marszałka Soulta zaatakowała na otwartej równinie pod Ocañą, na południe od Madrytu, ponad 50-tysięczną hiszpańską Armię La Manchy generała Areizagi. Polska i niemiecka dywizja Sebastianiego związały walką hiszpańskie prawe skrzydło, francuska jazda zmiotła hiszpańską kawalerię i uderzyła piechocie w bok, a armia się rozsypała, tracąc około 14 tysięcy jeńców.¹

Sir Charles Oman, wielki historyk wojny na Półwyspie Iberyjskim, nie potrafił pisać o hiszpańskim wodzu spod Ocañi spokojnie. Pod względem lekkomyślności i chwiejności, stwierdził, dowodzenie Areizagi przewyższało dowodzenie każdego innego hiszpańskiego generała tej wojny. 19 listopada 1809 roku na gołej równinie 60 kilometrów na południe od Madrytu ponad 50-tysięczna armia hiszpańska została w kilka godzin zniszczona przez przeciwnika liczącego ledwie dwie trzecie jej sił. W pierwszej linii natarcia stała dywizja polskiej piechoty z Księstwa Warszawskiego.²

Marsz na Madryt

Jesienią 1809 roku hiszpańska Junta Centralna postanowiła odbić Madryt. Armia Lewego Skrzydła miała odciągnąć francuskie odwody na północ, w okolice Salamanki, a Armia La Manchy generała Carlosa Areizagi ruszyć na stolicę. Areizaga wyszedł z 55 tysiącami ludzi i maszerował szybko, piętnaście mil dziennie; 8 listopada stanął w La Guardii, zaledwie 35 mil od Madrytu, gdy na jego drodze było ledwie 10 tysięcy Francuzów.³

Potem zaczął się wahać. Przez trzy dni stał w La Guardii, zaniepokojony marszałkiem Victorem na swoim skrzydle. Ruszył dalej, na krótko zatrzymały go pod Ocañą niewielkie siły francuskie, skręcił na wschód, by przeprawić się przez Tag pod Villamanrique, po czym znów zmienił zdanie i cofnął się ku Ocañi. 18 listopada francuska jazda, przeprawiwszy się pod Aranjuez, pobiła pod miastem hiszpańską kawalerię, która następnego dnia była przez to mocno wstrząśnięta.⁴

Dywizja Polska w Hiszpanii

Wśród wojsk, które podciągnęli Francuzi, była Dywizja Polska z 4. Korpusu generała Sebastianiego. Według historyka Dawida Madziara jej trzy pułki piechoty, 4., 7. i 9. pułk Księstwa Warszawskiego, przeszły na żołd francuski na mocy porozumienia zawartego w Bajonnie w maju 1808 roku; miały służyć nad Renem, a jesienią tegoż roku trafiły do Hiszpanii. 11 sierpnia 1809 roku stoczyły już ciężki bój pod Almonacid, w ocenie Madziara najkrwawszą bitwę dywizji w Hiszpanii. Pod Ocañą polska piechota razem z dywizją niemiecką tworzyła pierwszą linię Sebastianiego.⁵ › Bitwa pod Almonacid, 1809

Pole bitwy bez pozycji

Rano 19 listopada armię hiszpańską zastano ustawioną w dwóch liniach po obu stronach miasta. Oman liczy około 46 tysięcy piechoty i 5,5 tysiąca jazdy z sześćdziesięcioma działami przeciw francuskim 27 tysiącom piechoty i 5 tysiącom jazdy, razem około 33,5 tysiąca, pod wodzą króla Józefa z marszałkiem Soultem jako szefem sztabu; HistoryOfWar.org podaje te same liczby. Korpus Victora, przeprawiający się z trudem przez wezbrany Tag, był dwadzieścia mil dalej.⁶

Soult podobno wolał czekać na Victora, a Józef chciał atakować od razu, zanim Hiszpanie się wymkną; zaatakowali. Oman pisze, że pod Ocañą w gruncie rzeczy nie było żadnej pozycji. Jar osłaniał hiszpańskie lewe skrzydło i centrum, ale na prawym rozpływał się w otwartym terenie, i tam linia Areizagi nie miała żadnego oparcia, osłonięta jedynie wstrząśniętą kawalerią Freirego.⁷

Pogrom

Plan Soulta był prosty. Dywizje polska i niemiecka miały uderzyć na hiszpańskie prawe skrzydło, a gdy dojdzie do walki wręcz, ponad 3,5 tysiąca francuskich jeźdźców, ukrytych za gajami oliwnymi i fałdami terenu, miało przepędzić kawalerię Freirego i spaść na skrzydło hiszpańskiej piechoty. Trzydzieści dział na pagórku ostrzeliwało miasto i hiszpańskie centrum.⁸

Początek był dla Hiszpanów udany. Dywizje Lacy'ego, Castejóna i Giróna wyszły z linii i wściekłym kontratakiem odrzuciły Polaków i Niemców w nieładzie, a Mortier musiał rzucić dywizję Girarda, by utrzymać linię. Areizaga, zauważa Oman, przyglądał się bitwie ze szczytu wieży kościelnej i zostawił podwładnych samym sobie. Wtedy nadjechała francuska jazda. W kilka minut rozpędziła jeźdźców Freirego i zwróciła się na piechotę, szarżując w boki obu hiszpańskich linii, zanim większość pułków zdążyła sformować czworoboki. Brygada za brygadą szła w rozsypkę, a uciekinierzy rozbijali oddziały wciąż walczące z przodu.⁹

Gdy prawe skrzydło się rozpadło, francuskie centrum przeszło jar i zajęło miasto. Areizaga zszedł z wieży i uciekł. Tylko dywizja Zayasa na lewym skrzydle zachowała szyk i przez kilka mil prowadziła walkę straży tylnej, aż i ona pękła pod Dos Barrios.¹⁰

Cena Ocañi

Oman szacuje straty hiszpańskie na około 4 tysiące zabitych i rannych oraz 14 tysięcy jeńców, a także trzydzieści sztandarów i pięćdziesiąt z sześćdziesięciu dział; trzy tygodnie później pod sztandarami było znów zaledwie około 21 tysięcy piechoty i 3 tysiące jazdy. Francuzi stracili według niego około 1990 ludzi, niemal wyłącznie w dywizjach polskiej, niemieckiej i Girarda; sama Dywizja Polska miała według przytaczanych przez niego list 23 oficerów zabitych i rannych. HistoryOfWar.org podaje te same liczby w zaokrągleniu.¹¹

Klęska otworzyła drogę do Andaluzji. Na początku 1810 roku Francuzi ruszyli na południe, zajęli Sewillę i wypędzili Juntę do Kadyksu.¹²

Przypisy

Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.

John Rickard, „Battle of Ocaña, 19 November 1809”; Sir Charles Oman, „A History of the Peninsular War, Vol. III”. ↩
Sir Charles Oman, „A History of the Peninsular War, Vol. III”; John Rickard, „Battle of Ocaña, 19 November 1809”. ↩
John Rickard, „Battle of Ocaña, 19 November 1809”; Sir Charles Oman, „A History of the Peninsular War, Vol. III”. ↩
John Rickard, „Battle of Ocaña, 19 November 1809”; Sir Charles Oman, „A History of the Peninsular War, Vol. III”. ↩
Dawid Madziar, „Udział Dywizji Polskiej w bitwie pod Almonacid de Toledo”; John Rickard, „Battle of Almonacid, 11 August 1809”; Sir Charles Oman, „A History of the Peninsular War, Vol. III”. ↩
John Rickard, „Battle of Ocaña, 19 November 1809”; Sir Charles Oman, „A History of the Peninsular War, Vol. III”. ↩
John Rickard, „Battle of Ocaña, 19 November 1809”; Sir Charles Oman, „A History of the Peninsular War, Vol. III”. ↩
Sir Charles Oman, „A History of the Peninsular War, Vol. III”. ↩
John Rickard, „Battle of Ocaña, 19 November 1809”; Sir Charles Oman, „A History of the Peninsular War, Vol. III”. ↩
John Rickard, „Battle of Ocaña, 19 November 1809”; Sir Charles Oman, „A History of the Peninsular War, Vol. III”. ↩
Sir Charles Oman, „A History of the Peninsular War, Vol. III”; John Rickard, „Battle of Ocaña, 19 November 1809”. ↩
John Rickard, „Battle of Ocaña, 19 November 1809”. ↩

Źródła

John Rickard, HistoryOfWar.org, „Battle of Ocaña, 19 November 1809” (po angielsku)
Sir Charles Oman, A History of the Peninsular War, t. III (Oksford 1908), rozdz. XVII.4, Project Gutenberg, „A History of the Peninsular War, Vol. III” (po angielsku)
Dawid Madziar, Echa Przeszłości XXII/2, 2021, „Udział Dywizji Polskiej w bitwie pod Almonacid de Toledo”
John Rickard, HistoryOfWar.org, „Battle of Almonacid, 11 August 1809” (po angielsku)