Co wydarzyło się pod Almonacid?
11 sierpnia 1809 roku francuski IV Korpus generała Horace'a Sébastianiego zaatakował hiszpańską Armię La Manchy generała Francisca Javiera Venegasa na wzgórzach wokół Almonacid de Toledo. Dywizja Polska Księstwa Warszawskiego wraz z dywizją niemiecką zdobyła kluczowe wzgórze Los Cerrojones na lewym skrzydle Hiszpanów, potem Francuzi przełamali hiszpańskie centrum, a gdy nadszedł odwód króla Józefa, pękła także druga linia. Francuzi wygrali, ale drożej niż zwykle w starciach z armiami hiszpańskimi, a dla Polaków była to najkrwawsza bitwa w Hiszpanii.1
W lipcu 1809 roku brytyjska armia sir Arthura Wellesleya i Hiszpanie generała Cuesty ruszyli w górę Tagu na Madryt i pobili Francuzów pod Talaverą. Częścią planu sprzymierzonych było to, by hiszpańska Armia La Manchy Francisca Javiera Venegasa zagroziła Madrytowi od południa i nie dopuściła IV Korpusu Sébastianiego do bitwy. HistoryOfWar.org zauważa, że po dobrym początku Venegas w decydujących dniach niewiele zrobił, a Sébastiani zdołał dołączyć do głównej armii francuskiej.2
Talavera została wygrana, ale nadejście armii marszałka Soulta z północnego zachodu zmusiło sprzymierzonych do odwrotu. Król Józef Bonaparte zwrócił się wtedy na wschód z korpusem Sébastianiego i własnym odwodem, by rozprawić się z Venegasem. Przewodnik archiwalny hiszpańskiego Ministerstwa Kultury opisuje Armię Centrum, odbudowaną po klęsce pod Uclés w styczniu, jako prawdopodobnie najlepiej wyposażoną armię hiszpańską tego czasu.3
Wyścig do Toledo
Venegas dowiedział się w nocy 4 sierpnia, że sprzymierzeni się cofają, ale postanowił zostać nad Tagiem i przyjąć bitwę. Po potyczce pod Aranjuez 5 sierpnia obie armie ruszyły na zachód wzdłuż przeciwnych brzegów rzeki, ścigając się do Toledo. Francuzi dotarli tam pierwsi, 8 sierpnia, przekroczyli rzekę i odrzucili jedną z dywizji hiszpańskich w stronę miasteczka Almonacid. Wieczorem 10 sierpnia cała Armia La Manchy stała już tam naprzeciw Sébastianiego, a odwód króla Józefa był około 16 km z tyłu.4
Obie strony zamierzały atakować. Według HistoryOfWar.org Venegas postanowił poczekać do 12 sierpnia, najwyraźniej licząc, że Francuzi przez cały dzień będą stać bezczynnie. Nie stali.5
Siły
Liczby się różnią. HistoryOfWar.org przypisuje Venegasowi 20 000 piechoty i blisko 3000 jazdy, a Francuzom łącznie 17 800 piechoty i 3800 jazdy, z czego Sébastiani miał na początku bitwy około 14 000 ludzi. Hiszpański przewodnik archiwalny podaje około 21 000 Hiszpanów wobec 14 000 Francuzów. Muzeum Wojska Polskiego szacuje Armię La Manchy na 25 000 do 30 000, a korpus Sébastianiego na 17 000.6
W szeregach Sébastianiego szła Dywizja Polska Księstwa Warszawskiego, trzy pułki piechoty: 4. pułkownika Feliksa Potockiego, 7. pułkownika Macieja Sobolewskiego i 9. pułkownika Antoniego Pawła Sułkowskiego. Przejęta na żołd francuski z myślą o służbie nad Renem, jesienią 1808 roku trafiła zamiast tego do Hiszpanii.7
Los Cerrojones
Venegas ustawił armię w długiej, cienkiej linii na wzgórzach po obu stronach Almonacid, z działami w centrum, jazdą na skrzydłach i tylko małym odwodem za miasteczkiem. Najsilniejszym punktem było wzgórze Los Cerrojones na lewym skrzydle. Sébastiani postanowił je zdobyć, a potem zwinąć całą linię. Gdy jedna dywizja i dragoni generała Milhauda pozorowali natarcie na hiszpańskie centrum i prawe skrzydło, Dywizja Polska uderzyła na wzgórze od czoła, a niemiecka dywizja generała Levala obeszła je z flanki.8
Hiszpanie bili się lepiej, niż spodziewali się Francuzi. HistoryOfWar.org pisze, że Polaków zatrzymano na Los Cerrojones, dopóki ludzie Levala nie obeszli pozycji. Muzeum Wojska Polskiego podkreśla, że najtrudniejsze zadanie tego dnia przypadło Polakom, którzy w wyjątkowo ciężkiej walce zdobyli wzgórze i odparli niespodziewaną szarżę hiszpańskiej jazdy generała Miry. Wśród poległych był pułkownik Sobolewski, dowódca 7. pułku. Venegas zużył odwody, próbując odbić wzgórze, i nie zdołał.9
Druga linia
Sébastiani posłał następnie własną dywizję na hiszpańskie centrum, a Venegas cofnął całą armię na drugą linię wzgórz wokół zamku na południowy wschód od miasteczka. Tymczasem nadszedł król Józef z odwodem. Wzmocniony dywizją generała Dessolles'a, Sébastiani przełamał lewe skrzydło i centrum nowej linii. Hiszpański przewodnik archiwalny opisuje, jak hiszpańska linia załamała się pod ogniem artylerii i skoordynowanymi atakami francuskiej piechoty i jazdy. Jedna świeża dywizja hiszpańska Vigodeta, która cały dzień stała na prawym skrzydle, powstrzymała Francuzów na tyle długo, by reszta mogła zacząć uporządkowany odwrót, a polscy ułani wraz z jazdą francuską rozbili hiszpańską straż tylną.10
Cena
Sébastiani zgłosił 319 zabitych i 2075 rannych. HistoryOfWar.org szacuje straty hiszpańskie na około 800 zabitych i 2500 rannych oraz kolejne 2000 jeńców wziętych w odwrocie. Hiszpański przewodnik archiwalny podaje blisko 4000 zabitych i rannych Hiszpanów i około 2000 jeńców, utratę większości artylerii i zapasów oraz około 2000 zabitych i rannych Francuzów. Historyk Dawid Madziar nazywa Almonacid najkrwawszą bitwą, jaką Dywizja Polska stoczyła w Hiszpanii.11
Zwycięstwo na razie zabezpieczyło francuską kontrolę nad środkową Hiszpanią i zamknęło kampanię talaverską. Armia Venegasa uniknęła zagłady i zebrała się w górskich przełęczach na granicy La Manchy. HistoryOfWar.org nazywa to szczęśliwą ucieczką. Kampania była jednak przegrana, a trzy miesiące później pod Ocañą rozbito kolejną armię hiszpańską.12 › Bitwa pod Ocañą, 1809
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- John Rickard, „Battle of Almonacid, 11 August 1809”; Muzeum Wojska Polskiego, „Bitwa pod Almonacid de Toledo”; Centro de Información Documental de Archivos, „Batalla de Almonacid”; Dawid Madziar, „Udział Dywizji Polskiej w bitwie pod Almonacid de Toledo 11 sierpnia 1809 r.”. ↩
- John Rickard, „Battle of Almonacid, 11 August 1809”. ↩
- John Rickard, „Battle of Almonacid, 11 August 1809”; Centro de Información Documental de Archivos, „Batalla de Almonacid”. ↩
- John Rickard, „Battle of Almonacid, 11 August 1809”. ↩
- John Rickard, „Battle of Almonacid, 11 August 1809”. ↩
- John Rickard, „Battle of Almonacid, 11 August 1809”; Centro de Información Documental de Archivos, „Batalla de Almonacid”; Muzeum Wojska Polskiego, „Bitwa pod Almonacid de Toledo”. ↩
- Dawid Madziar, „Udział Dywizji Polskiej w bitwie pod Almonacid de Toledo 11 sierpnia 1809 r.”. ↩
- John Rickard, „Battle of Almonacid, 11 August 1809”. ↩
- John Rickard, „Battle of Almonacid, 11 August 1809”; Muzeum Wojska Polskiego, „Bitwa pod Almonacid de Toledo”. ↩
- John Rickard, „Battle of Almonacid, 11 August 1809”; Centro de Información Documental de Archivos, „Batalla de Almonacid”; Muzeum Wojska Polskiego, „Bitwa pod Almonacid de Toledo”. ↩
- John Rickard, „Battle of Almonacid, 11 August 1809”; Centro de Información Documental de Archivos, „Batalla de Almonacid”; Dawid Madziar, „Udział Dywizji Polskiej w bitwie pod Almonacid de Toledo 11 sierpnia 1809 r.”. ↩
- John Rickard, „Battle of Almonacid, 11 August 1809”; Centro de Información Documental de Archivos, „Batalla de Almonacid”. ↩
Źródła
- John Rickard, HistoryOfWar.org, „Battle of Almonacid, 11 August 1809”
- Muzeum Wojska Polskiego, „Bitwa pod Almonacid de Toledo”
- Centro de Información Documental de Archivos, Ministerio de Cultura (Hiszpania), „Batalla de Almonacid”
- Dawid Madziar, Echa Przeszłości XXII/2 (2021), „Udział Dywizji Polskiej w bitwie pod Almonacid de Toledo 11 sierpnia 1809 r.”
