Bitwa na Morzu Barentsa 1942: niszczyciele, które ocaliły JW 51B

Bitwę na Morzu Barentsa stoczono niemal po ciemku, w porze roku, gdy słońce w tamtych stronach w ogóle nie wschodzi nad horyzont. Jak na bitwę morską była niewielka, ale mało która miała tak wielkie skutki dla strony przegranej.²

Konwoje do Murmańska

Od 1941 roku alianci wysyłali broń i zaopatrzenie do Związku Radzieckiego wokół północnej Norwegii, do Murmańska i Archangielska. W lipcu 1942 roku, według Guttmana, niemieckie okręty podwodne i lotnictwo zatopiły 23 z 35 statków konwoju PQ 17, gdy Brytyjczycy, w obawie przed atakiem niemieckich ciężkich okrętów, kazali mu się rozproszyć. Ciężkie okręty nigdy się nie pojawiły. Hitler był zadowolony, ale nadal oczekiwał, że jego flota nawodna będzie walczyć.³ › Przejście przez kanał La Manche, 1942

Konwój JW 51B, czternaście statków z materiałem wojennym, wypatrzył 30 grudnia niemiecki okręt podwodny U-354. Niemcy od razu wyszli w morze w operacji Regenbogen, czyli Tęcza: wiceadmirał Oskar Kummetz na ciężkim krążowniku Admiral Hipper i Lützow, każdy z trzema niszczycielami, mieli wziąć konwój w kleszcze.⁴

Kummetz wypłynął ze związanymi rękami. Od utraty Bismarcka w maju 1941 roku Hitler kazał dużym okrętom unikać niepotrzebnego ryzyka, a gdy Kummetz wychodził w morze, przypomniano mu, by zachował ostrożność nawet wobec przeciwnika równej siły.⁵

Niszczyciele przeciw krążownikowi

Walka zaczęła się około 8.30, gdy niszczyciel Obdurate dostał się pod ogień trzech niemieckich niszczycieli, do których wkrótce dołączył Hipper. Brytyjskie osłonowe krążowniki lekkie Sheffield i Jamaica pod kontradmirałem Robertem Burnettem były około 30 mil na północ.⁶

Komandor Robert Sherbrooke, dowodzący eskortą z niszczyciela Onslow, zrobił coś odwrotnego niż to, co zwykle robi słabszy. Podzielił niszczyciele: część posłał na niemieckie niszczyciele, a z resztą ruszył na ciężki krążownik. Raz po raz brytyjskie niszczyciele zawracały, jakby wychodziły do ataku torpedowego, a Niemcy, związani rozkazem unikania ryzyka, odwracali się. Uzasadnienie nadania mu Krzyża Wiktorii odnotowuje, że cztery razy zmusił silniejszego wroga do odwrotu pod osłoną zasłony dymnej.⁷

Po około 40 minutach Onslow dostał trafienie w dziób, a Sherbrooke został ciężko ranny odłamkami w twarz i stracił wzrok w jednym oku. Kierował okrętami, dopóki dowództwa nie przejął następny w kolejności oficer, a potem jeszcze w zadymionej kajucie żądał meldunków, dopóki konwój nie był bezpieczny.⁸

Straty w półmroku

Eskorta zapłaciła za to. Trałowiec Bramble, szukający maruderów, natknął się na Hippera i został rozniesiony; z jego 121-osobowej załogi nikt nie przeżył. Zatonął też niszczyciel Achates, który stawiał zasłonę dymną nad konwojem. Lützow dotarł do konwoju, ale zawrócił w śnieżnej nawałnicy.⁹

Wtedy nadeszły krążowniki Burnetta i od razu zaatakowały. Trafiły Hippera, a niemiecki niszczyciel Friedrich Eckoldt, który dobił Bramble'a, wziął Sheffielda za Hippera i zatonął z całą załogą. Lützow odnalazł konwój ponownie o 11.40, ale wyrządził tylko drobne szkody, a dziewięć minut później Kummetz dał sygnał do ogólnego odwrotu. Wszystkie statki JW 51B dotarły do celu.¹⁰

Hitler i flota

W Berlinie wieść o porażce wywołała furię. Relacje różnią się skalą: Jon Guttman z HistoryNet pisze, że Hitler kazał zezłomować całą flotę nawodną, a WW2 Today, że rozkazał rozebrać wszystkie niemieckie okręty liniowe. Co do skutku są zgodne. Wielki admirał Erich Raeder, dowódca marynarki od lat przedwojennych, podał się do dymisji, a Hitler zastąpił go szefem broni podwodnej, admirałem Karlem Dönitzem. Dönitz zachował pancernik Tirpitz i Scharnhorsta do działań w Arktyce, ale ciężar wojny morskiej przeniósł na okręty podwodne.¹¹

Guttman wyciąga z tego proste wnioski: mglisty rozkaz unikania ryzyka odebrał niemieckim admirałom inicjatywę, obie połowy uderzenia zgubiły się w złej pogodzie, a śmiały dowódca eskorty zamienił beznadziejne położenie w zwycięstwo.¹²

Sherbrooke przeżył. Otrzymał Krzyż Wiktorii, a po wojnie dowodził krążownikiem Aurora, w 1951 roku został kontradmirałem, a w 1954 roku przeszedł w stan spoczynku.¹³