Co wydarzyło się pod Aricą?
O świcie 7 czerwca 1880 roku, w czasie wojny o Pacyfik, chilijska piechota pułkownika Pedra Lagosa zdobyła szturmem ufortyfikowany port Arica, należący wtedy do Peru, i górujący nad nim cypel Morro. Peruwiański dowódca, pułkownik Francisco Bolognesi, odmówił kapitulacji, obiecując walczyć do ostatniego naboju. Forty padły po atakach na bagnety, a ostateczny szturm na szczyt trwał około 55 minut. Bolognesi zginął i jest czczony w Peru jako bohater narodowy, a armia chilijska obchodzi ten dzień jako święto chwały swojej piechoty.1
Wojna o Pacyfik, toczona w latach 1879 do 1884, postawiła Chile naprzeciw Peru i Boliwii. Po zwycięstwie Chile pod Tacną w 1880 roku Boliwia wycofała się z wojny i Peru zostało samo. Ufortyfikowany port Arica był teraz ostatnim peruwiańskim bastionem w regionie, który był już w rękach chilijskich.2
Twierdza na Morro
Arica nie była łatwym łupem. Trzy forty strzegły nizin na północ od miasta, a trzy kolejne stały na Morro, wielkim skalistym cyplu górującym nad portem. Podejścia zaminowano minami zaprojektowanymi przez peruwiańskiego inżyniera, wybuchającymi przy pierwszym nacisku, jak podaje relacja chilijskiego stowarzyszenia oficerów w stanie spoczynku UNOFAR. Chilijski wódz naczelny, generał Manuel Baquedano, powierzył zaplanowanie i poprowadzenie ataku pułkownikowi Pedrowi Lagosowi.3
Rankiem 5 czerwca chilijski parlamentariusz, major Juan José de la Cruz Salvo, wezwał pułkownika Francisca Bolognesiego do poddania miasta, by uniknąć niepotrzebnego rozlewu krwi. Bolognesi naradził się z oficerami, którzy poparli jego odmowę. Jego odpowiedź, jak zapisuje Biblioteka Narodowa Peru, do dziś powtarza się w całym kraju: „Mam święte obowiązki do spełnienia i spełnię je, aż wystrzelę ostatni nabój”. W Arice Peruwiańczycy wciąż obchodzą 5 czerwca jako dzień „odpowiedzi”.4
Ilu żołnierzy?
Liczby się różnią. Rodrigo Arredondo, kierownik archiwum generalnego armii chilijskiej, podaje ponad 4500 Chilijczyków w całej operacji, z których około 1800 z 3. i 4. Pułku Liniowego zaatakowało umocnienia Morro, a 800 z pułku Lautaro posuwało się wzdłuż brzegu. Peruwiańczyków szacuje na blisko 2000. Bolognesi mógł liczyć na posiłki, dodaje Arredondo, ale klęska pod Tacną, słaba logistyka i napięcia polityczne z rządem pozostawiły go w osamotnieniu.5
Szturm
Lagos przesunął wojska na pozycje nocą, w ciemności i ciszy, a oddziały niebiorące udziału w ataku podtrzymywały w innych miejscach ogniska, by zmylić obrońców. O świcie 7 czerwca uderzenie spadło na fort Ciudadela. Chilijska piechota dotarła do stóp murów i rozpruła worki z piaskiem zakrzywionymi nożami, corvos, i bagnetami. Kapitan Tristán Chacón z 3. Pułku Liniowego został śmiertelnie ranny w bramie fortu, a po stronie peruwiańskiej wyróżnił się w obronie pułkownik Justo Arias Aragüés z batalionu Granaderos de Tacna.6
Następnie 4. Pułk Liniowy zdobył Fort Wschodni i wdarł się na samo Morro. Bolognesi zginął w walce na szczycie. Ostateczny szturm na szczyt, jak potwierdza Arredondo, trwał około 55 minut, po których nad Morro załopotała chilijska flaga. Peruwiański monitor Manco Cápac w porcie został zatopiony. W lutym pod Aricą jeden z jego pocisków zabił Manuela Thomsona, nowego chilijskiego kapitana Huáscara, peruwiańskiego monitora zdobytego przez Chile pod Angamos. Telegram podpisany przez Lyncha, odebrany w Santiago następnego dnia, brzmiał: „Arica zdobyta szturmem na bagnety. Wszystkie forty w naszych rękach”.7 › Bitwa pod Angamos, 1879
Legendy Morro
Niewiele bitew Ameryki Południowej obrosło tyloma legendami. Peruwiańska tradycja głosi, że pułkownik Alfonso Ugarte, widząc obrońców osaczonych, skoczył z Morro na koniu razem z flagą, by nie wpadła w ręce wroga. Arredondo odrzuca opowieść o samobójstwie, twierdząc, że świadkowie rozpoznali ciało Ugartego na esplanadzie szczytu. Odrzuca też historię o wspinaczce Chilijczyków po klifie od strony morza, niemożliwej pod ogniem, i słynną „diabelską chupilcę” z wódki i prochu, którą wywodzi z XX-wiecznej powieści. Kwestię dobijania rannych Peruwiańczyków pozostawia otwartą: oskarżenia wysuwały oba dowództwa. Argentyński ochotnik po stronie peruwiańskiej, Roque Sáenz Peña, przeżył i został później prezydentem Argentyny.8
Pamięć, o którą się spierano
Traktat z Ancón z 1883 roku oddał Tacnę i Aricę na dziesięć lat pod administrację chilijską, po czym miał się odbyć plebiscyt, do którego nigdy nie doszło. Dopiero traktat limski z 1929 roku przyznał Tacnę Peru, a Aricę Chile. W międzyczasie, jak wykazał historyk Gabriel Cid, rocznica 7 czerwca stała się w samej Arice polem walki o pamięć. Mniej więcej do 1908 roku należała do peruwiańskiej większości miasta, która odprawiała msze żałobne i pielgrzymki na Morro, w 1908 roku z udziałem około 2000 osób. Potem datę przejęły władze chilijskie w ramach kampanii „chilenizacji” pogranicza.9
Oba kraje wciąż obchodzą ten dzień. Peru świętuje 7 czerwca jako Dzień Flagi, ustanowiony dekretem w 1924 roku, a w 1951 roku ogłosiło Bolognesiego patronem swojej armii. Armia chilijska obchodzi go jako Dzień Chwały Piechoty, a od 2013 roku jest to dzień wolny od pracy w regionie Arica.10
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- Biblioteca Nacional del Perú, „BNP conserva y protege valioso material bibliográfico referente a la Batalla de Arica”; El Mostrador, „Mitos y verdades sobre el Asalto y Toma del Morro de Arica desde la óptica chilena”; Unión de Oficiales en Retiro de la Defensa Nacional, „Asalto y Toma del Morro de Arica. 07 de junio de 1880”. ↩
- Biblioteca Nacional del Perú, „BNP conserva y protege valioso material bibliográfico referente a la Batalla de Arica”; El Mostrador, „Mitos y verdades sobre el Asalto y Toma del Morro de Arica desde la óptica chilena”; Unión de Oficiales en Retiro de la Defensa Nacional, „Asalto y Toma del Morro de Arica. 07 de junio de 1880”. ↩
- Unión de Oficiales en Retiro de la Defensa Nacional, „Asalto y Toma del Morro de Arica. 07 de junio de 1880”. ↩
- Biblioteca Nacional del Perú, „BNP conserva y protege valioso material bibliográfico referente a la Batalla de Arica”; El Mostrador, „Mitos y verdades sobre el Asalto y Toma del Morro de Arica desde la óptica chilena”. ↩
- El Mostrador, „Mitos y verdades sobre el Asalto y Toma del Morro de Arica desde la óptica chilena”. ↩
- El Mostrador, „Mitos y verdades sobre el Asalto y Toma del Morro de Arica desde la óptica chilena”; Unión de Oficiales en Retiro de la Defensa Nacional, „Asalto y Toma del Morro de Arica. 07 de junio de 1880”. ↩
- La Tercera, „El día en que el Huáscar peleó por Chile y el trágico fin de su comandante”; Biblioteca Nacional del Perú, „BNP conserva y protege valioso material bibliográfico referente a la Batalla de Arica”; Unión de Oficiales en Retiro de la Defensa Nacional, „Asalto y Toma del Morro de Arica. 07 de junio de 1880”; El Mostrador, „Mitos y verdades sobre el Asalto y Toma del Morro de Arica desde la óptica chilena”. ↩
- Biblioteca Nacional del Perú, „BNP conserva y protege valioso material bibliográfico referente a la Batalla de Arica”; El Mostrador, „Mitos y verdades sobre el Asalto y Toma del Morro de Arica desde la óptica chilena”. ↩
- El Mostrador, „Mitos y verdades sobre el Asalto y Toma del Morro de Arica desde la óptica chilena”; Gabriel Cid Rodríguez, „Las disputas por la memoria en el Morro”. ↩
- Biblioteca Nacional del Perú, „BNP conserva y protege valioso material bibliográfico referente a la Batalla de Arica”; Unión de Oficiales en Retiro de la Defensa Nacional, „Asalto y Toma del Morro de Arica. 07 de junio de 1880”; Gabriel Cid Rodríguez, „Las disputas por la memoria en el Morro”. ↩
Źródła
- Biblioteca Nacional del Perú, „BNP conserva y protege valioso material bibliográfico referente a la Batalla de Arica”
- El Mostrador, rozmowa z historykiem armii chilijskiej mjr. Rodrigiem Arredondo, 9 czerwca 2026, „Mitos y verdades sobre el Asalto y Toma del Morro de Arica desde la óptica chilena”
- Unión de Oficiales en Retiro de la Defensa Nacional (UNOFAR), „Asalto y Toma del Morro de Arica. 07 de junio de 1880”
- La Tercera (z udziałem historyka Rafaela Mellafe), „El día en que el Huáscar peleó por Chile y el trágico fin de su comandante”
- Gabriel Cid Rodríguez, Revista de Historia (Universidad de Concepción), nr 28, 2021, „Las disputas por la memoria en el Morro: guerra, fiestas cívicas y nacionalismo en Arica, 1880-1929”
