Bitwa pod Angamos 1879: koniec Huáscara i admirała Grau

Wojnę o Pacyfik, którą od 1879 roku Chile toczyło z Peru i Boliwią, prowadzono wzdłuż pustynnego wybrzeża, gdzie armie były zdane na okręty. 21 maja 1879 roku pod Iquique peruwiański monitor Huáscar pod dowództwem Miguela Grau staranował chilijską korwetę Esmeralda, dowodzoną przez Artura Prata, a ten dzień uczynił bohaterami obu ludzi. Odtąd Huáscar, najgroźniejszy okręt peruwiańskiej marynarki, był głównym celem chilijskiej floty.²

Pułapka

Jesienią chilijska marynarka postanowiła go dopaść. Według raportu ocalałego oficera Huáscara, opublikowanego w El Peruano 3 listopada 1879 roku, monitor i korweta Unión płynęły wzdłuż wybrzeża, gdy o świcie 8 października dostrzegły w odległości około sześciu mil pancernik Blanco Encalada, kanonierkę Covadonga i transportowiec Matías Cousiño. Blanco i Covadonga ruszyły w pościg.³

O 7.15 na północnym zachodzie pojawiły się trzy kolejne dymy: pancernik Cochrane, korweta O'Higgins i transportowiec Loa, które szły, by przeciąć Peruwiańczykom drogę. Grau kazał dać całą naprzód. Szybsza Unión przeszła na drugą burtę Huáscara i uciekła na północ, monitorowi się to nie udało. Jego pierwszy mechanik, Samuel Mac Mahon, pisał, że z obrośniętym dnem okręt mógł dać najwyżej 11 węzłów, a z czystym kadłubem osiągnąłby 12 lub więcej.⁴

Pocisk w wieży dowodzenia

O 9.40, gdy starcie stało się nieuniknione, Huáscar umocował banderę i otworzył ogień z wieży do Cochrane'a z odległości około 1000 metrów. Szybszy Cochrane nie odpowiedział od razu. Podszedł na około 200 metrów i dopiero wtedy zaczął strzelać. Jego pierwsze pociski przebiły pancerz przy wieży stopę nad linią wodną, wyłączając z walki dwunastu ludzi, i przerwały przekładnię sterową, tak że Huáscarem trzeba było sterować za pomocą talii.⁵

Po około dziesięciu minutach padło decydujące trafienie. Pocisk uderzył w wieżę dowodzenia, przebił ją i eksplodował w środku, zabijając dowodzącego okrętem kontradmirała Grau i śmiertelnie raniąc jego adiutanta, porucznika Diego Ferré. Zginął także zastępca dowódcy, komandor Elías Aguirre, oraz porucznik José Melitón Rodríguez, a komandor Manuel Melitón Carbajal został ranny, tak że w końcu okrętem dowodził porucznik Pedro Gárezon.⁶

Nie mogąc utrzymać kursu, Huáscar stracił przewagę prędkości, a Blanco Encalada i Covadonga podeszły na 200 metrów od jego prawej rufy. Według raportu Gárezona monitor zawrócił, by staranować Blanco, ale ten łatwo uniknął ciosu, a peruwiański okręt znalazł się na łasce chilijskich artylerzystów. Ster zerwano po raz trzeci, pociski wzniecały pożary w kabinach oficerów, w maszynowni i na dziobie, a działa milkły jedno po drugim.⁷

Zatopiony i uratowany przez wroga

Nie mając już czym razić przeciwnika, Gárezon i trzej pozostali oficerowie postanowili zatopić okręt, zamiast oddać go w ręce wroga, i posłali chorążego Ricarda Herrerę z rozkazem otwarcia zaworów. Chilijskie działa umilkły o 10.10. Huáscar osiadał już rufą, ale zatrzymanie maszyn, konieczne do zalania, pozwoliło chilijskim łodziom podejść do burty. Abordażyści z rewolwerami w rękach zmusili mechaników do zamknięcia zaworów, gdy w zęzie były już cztery stopy wody, ugasili pożary i przewieźli jeńców, także rannych, na pancerniki. Gárezon podkreślał, że bandera nie została opuszczona: gdy weszli abordażyści, leżała na pokładzie, bo pocisk przerwał łańcuch, na którym wisiała.⁸

Zdobycz odprowadzono do Mejillones. Chilijski historyk Rafael Mellafe powiedział dziennikowi La Tercera, że okręt naprawiano potem w Valparaíso przez listopad, grudzień i styczeń, a jego uzbrojenie wzmocniono dwoma odtylcowymi działami Armstronga.⁹

Po bitwie

Z Huáscarem w swoich rękach chilijska marynarka mogła blokować peruwiańskie wybrzeże. Do końca 1879 roku Chile zajęło boliwijską prowincję nadmorską z Antofagastą i peruwiański departament Tarapacá. Sam Huáscar walczył odtąd pod chilijską banderą: 27 lutego 1880 roku pod Aricą trafił go peruwiański monitor Manco Cápac, a jego nowy kapitan Manuel Thomson zginął. W kwietniu Huáscar wziął udział w blokadzie i bombardowaniu Callao.¹⁰ › Bitwa pod Aricą, 1880

Ocaleli peruwiańscy oficerowie zakończyli raport, pisząc o głębokim żalu po śmierci dzielnego kontradmirała i podwładnych, którzy na ich oczach padli, do końca spełniając obowiązek.¹¹