Bitwa pod Callao 1866: hiszpańska eskadra przeciw działom Peru

Wojna zaczęła się od incydentu daleko od pola bitwy. Archiwum historyczne dziennika ABC przypomina, że w 1864 roku Hiszpania zajęła bogate w guano peruwiańskie wyspy Chincha, by zmusić rząd Peru do zbadania zabójstwa hiszpańskich robotników. Do Peru dołączyły Chile, Ekwador i Boliwia, a konflikt, nazywany w Hiszpanii kampanią Pacyfiku, ciągnął się dwa lata. W marcu 1866 roku eskadra hiszpańska ostrzelała bezbronne chilijskie Valparaíso, co było jednym z najbardziej spornych epizodów tej wojny.²

Callao było czymś innym. Ośrodek badawczy marynarki chilijskiej, który w rocznicę bitwy w 2026 roku wydał jej opracowanie, zauważa, że w przeciwieństwie do Valparaíso Callao było gotowe do obrony. Bronił go szereg baterii nabrzeżnych różnych kalibrów, w tym nowoczesne 300-funtowe działa Armstronga, których pociski przebijały pancerz grubości do 19 cm, podczas gdy pancerz Numancii nie przekraczał 13 cm. Mieszkańcy Limy i Callao tłumnie ruszyli do portu z pomocą, a jedno ciężkie działo Blakely'ego, zapamiętane jako Działo Ludu, ustawiły na pozycji tysiące ochotników.³

Admirał, który zignorował rozkazy

ABC przytacza opowieść, według której w przeddzień ataku młody oficer Pedro Álvarez de Toledo przywiózł Méndezowi Núñezowi rozkaz rządu, by przerwać operację i wracać do Hiszpanii. Admirał miał odpowiedzieć, że oficer jeszcze nie przybył: przybędzie 3 maja, po ostrzelaniu Callao. Datę wybrano, jak zgodnie piszą oba źródła, bo 2 maja przypadała rocznica powstania madryckiego przeciw Napoleonowi z 1808 roku, a Hiszpania chciała odeprzeć zarzut, że atakuje tylko bezbronne miasta.⁴

Eskadrę hiszpańską tworzyły pancerna fregata Numancia oraz drewniane fregaty Blanca, Resolución, Berenguela, Villa de Madrid i Almansa, ze szkunerem Vencedora. Chilijskie opracowanie liczy około 251 dział; ABC podaje 270 wobec 69 po stronie peruwiańskiej, 56 na lądzie i 13 na kilku okrętach.⁵

Pięć godzin ognia

Poranna mgła się podniosła i odsłoniła port. Około południa Numancia oddała pierwszy strzał. ABC odnotowuje, że peruwiański sekretarz wojny José Gálvez czekał w wieży La Merced, by pierwszy strzał oddali Hiszpanie, i dopiero wtedy kazał bateriom odpowiedzieć. W ciągu pół godziny Méndez Núñez padł ranny na mostku Numancii; dowódca okrętu Juan Bautista Antequera pisał, że admirał upierał się, by zostać na stanowisku, aż zemdlał z upływu krwi.⁶

Hiszpańskie okręty ucierpiały poważnie. W chilijskim opracowaniu, opartym na relacji hiszpańskiego marynarza, Villa de Madrid już na początku została unieruchomiona trafieniem 300-funtowego pocisku i odholowana z linii ognia. Pocisk wzniecił na Almansie pożar w pobliżu prochowni, a jej dowódca nie zgodził się zalać prochu. Berenguela, przestrzelona poniżej linii wodnej, strzelała dalej, aż trafienie podpaliło zasobnie węgla i musiała się wycofać. Blanca trzymała się blisko brzegu, dopóki nie wyczerpała amunicji.⁷

Peruwiańczycy także ponieśli ciężkie straty. Po około 55 minutach bitwy wybuch w wieży La Merced zabił 27 ludzi, w tym samego Gálveza, pisze ABC. Pod wieczór ogień po obu stronach słabł. Około piątej okręty hiszpańskie, które jeszcze walczyły, odeszły ku wyspie San Lorenzo; ostatnie strzały tego dnia oddały, według relacji chilijskiej, peruwiańska wieża Junín i monitor Victoria, podczas gdy Hiszpanie zapamiętali tylko trzy peruwiańskie działa, które jeszcze odpowiadały.⁸

Dwa zwycięstwa

Oceny do dziś się rozchodzą. Hiszpania twierdziła, że eskadra uciszyła baterie i ocaliła honor; Méndez Núñez mówił załogom, że upokorzyły wroga ukrytego za kamiennymi murami. W Peru 2 maja jest świętem narodowym, a obrona Callao jedną z założycielskich pamięci. Chilijskie opracowanie uznaje, że żadna z tych wersji nie jest w pełni prawdziwa: peruwiańskich dział nie uciszono, nie zdobyto ani nie zatopiono żadnego okrętu peruwiańskiego, a urządzenia portowe przetrwały, ale obrońcy też nie zatopili żadnego okrętu hiszpańskiego.⁹

Eskadra hiszpańska pochowała zabitych na wyspie San Lorenzo, według opracowania około 43, przy około 151 rannych; ABC przytacza szacunki strat peruwiańskich od 80 lub 90 do nieprawdopodobnych 2000. Część eskadry popłynęła potem na Filipiny, a Numancia, przepływając Pacyfik, stała się pierwszym pancernikiem, który opłynął świat. Hiszpania i cztery państwa południowoamerykańskie podpisały rozejm w 1871 roku.¹⁰