Bitwa pod Maipú 1818: zwycięstwo, które dało Chile niepodległość

Gdy San Martín usłyszał, że Maipú wygrane, podyktował z siodła krótki meldunek: „Właśnie wygraliśmy całkowicie. Niewielka reszta ucieka, nasza jazda ściga ją do końca. Ojczyzna jest wolna”. Zapisał go chirurg Diego Paroissien rękami jeszcze zakrwawionymi od rannych. Od tej bitwy zależała niepodległość Chile i duża część planu San Martína dla Ameryki Południowej.²

Od Chacabuco do Cancha Rayada

Na początku 1817 roku San Martín przeprowadził Armię Andów przez góry z Mendozy i 12 lutego pobił rojalistów pod Chacabuco. Ocalali bronili się w twierdzy Talcahuano, a potem dołączyła do nich armia odsieczy przysłana przez wicekróla Peru, która 18 stycznia 1818 roku wylądowała pod Concepción pod dowództwem brygadiera Mariana Osoria. Był w niej doświadczony regiment Burgos, który walczył z napoleońską okupacją Hiszpanii. Bernardo O'Higgins ogłosił niepodległość Chile 12 lutego 1818 roku, w rocznicę Chacabuco.³

Osorio ruszył na północ, zajął Talcę, a w nocy 19 marca zaskoczył i rozproszył armię patriotów pod Cancha Rayada. Memoria Chilena nazywa ten cios zaskoczeniem, które wyrządziło poważne szkody. O'Higgins został ranny w łokieć, a po kraju rozeszły się pogłoski o śmierci San Martína.⁴

Armia odbudowana w dwa tygodnie

San Martín pojechał do Santiago, by pokazać, że żyje, i przywrócić zaufanie mieszkańców. Musiał zdobyć nową amunicję i działa, bo artylerię stracił pod Cancha Rayada. Na początku kwietnia, według relacji rządu Argentyny, Armia Zjednoczona znów liczyła 5400 ludzi i 21 dział; Instituto Nacional Sanmartiniano, zestawiając różne źródła, podaje około 6 tysięcy ludzi i 21 dział wobec około 5 tysięcy rojalistów z 12 działami.⁵

Gdy Osorio dowiedział się, że patrioci zebrali siły, ruszył z Talki na Santiago. San Martín ustawił armię we wschodniej części Loma Blanca, na południe od miasta, by zagrodzić mu drogę, a rojaliści rozbili obóz w pobliżu hacjendy Lo Espejo. Piechotę trzymał w centrum, z jazdą na obu skrzydłach: pułkownik Juan Gregorio de Las Heras dowodził 1. Dywizją na północnym zachodzie, pułkownik Rudecindo Alvarado 2. Dywizją na południowym wschodzie, a pułkownik Hilarión de la Quintana odwodem za nimi.⁶

Odwód rozstrzyga

Około południa ogień otworzyła artyleria patriotów pod Manuelem Blanco Encaladą. Rojaliści odpowiedzieli i zdradzili swoje pozycje, więc San Martín posłał naprzód oba skrzydła. Las Heras zajął wzgórze i zagroził lewemu skrzydłu rojalistów, ale dywizję Alvarada odrzuciło natarcie przeciwnika. San Martín wysłał wtedy odwód ukośnym ruchem na pomoc Alvaradowi, co wyrównało sytuację, podczas gdy Las Heras dalej napierał na drugie skrzydło.⁷

Armia rojalistów zaczęła się łamać. Osorio, uznając wszystko za stracone, opuścił pole z jazdą, a dowództwo przejął generał José Ordóñez. Cztery bataliony rojalistów, wśród nich Burgos, sformowały na równinie czworoboki i nie chciały ani się poddać, ani uciekać. Instituto Nacional Sanmartiniano przytacza okrzyk z ich szeregów: „Tu jest Burgos. Osiemnaście bitew wygranych, żadnej przegranej”. Czworoboki odparły jazdę i dwa natarcia piechoty, a potem wycofały się w porządku, pod nieustannym ostrzałem, do zabudowań Lo Espejo.⁸

Ostatni opór w Lo Espejo

Hacjendy broniło około 2 tysięcy rojalistów. Natarcie batalionu z Coquimbo zostało odparte; wtedy San Martín zebrał przeciw zabudowaniom 17 dział i patrioci wzięli je szturmem. Ordóñez i Primo de Rivera się poddali. Przed końcem bitwy nadjechał O'Higgins, jeszcze nie w pełni wyleczony z rany, z około tysiącem ludzi. Obaj wodzowie uściskali się, nie zsiadając z koni, a scena ta przeszła do historii jako uścisk z Maipú; San Martín powiedział, że Chile nigdy nie zapomni „dostojnego inwalidy”, który w takim stanie przybył na pole bitwy.⁹

San Martín pisał potem, że rzadko widział natarcie bardziej odważne, szybkie i wytrwałe, i nigdy opór bardziej zawzięty i nieustępliwy. Instituto Nacional Sanmartiniano szacuje straty patriotów na około tysiąc, a rojalistów na mniej więcej dwa razy tyle, z około 3 tysiącami jeńców i dużą ilością zdobytej broni.¹⁰

Co znaczyło Maipú

Memoria Chilena uznaje to zwycięstwo za kluczowe dla utrwalenia niepodległości: złamało armię rojalistów fizycznie i moralnie, a ta wycofała się na południe. W Chile toczyły się potem już tylko mniejsze starcia, a kraj zaczął szykować wyprawę, która przeniosła wojnę do Peru. Relacja rządu Argentyny podkreśla lekcję tego dnia: użycie odwodu we właściwej chwili.¹¹