Co się wydarzyło w bitwie pod Beaune-la-Rolande?
28 listopada 1870 roku dwa korpusy francuskiej Armii Loary pod dowództwem generała Crouzata zaatakowały pruski X Korpus wokół miasteczka Beaune-la-Rolande, na drodze ku oblężonemu Paryżowi. Prusacy, w mniejszości, utrzymali obwarowane miasteczko i cmentarz, aż po południu nadszedł III Korpus i odrzucił Francuzów. Tak skończyła się pierwsza próba przebicia się znad Loary ku Paryżowi.1
Pod koniec listopada 1870 roku Paryż był oblężony od dwóch miesięcy, a nowe francuskie armie zebrane na prowincji miały jedno zadanie: przebić się do stolicy. Pod Beaune-la-Rolande, małym obwarowanym miasteczkiem w departamencie Loiret, Armia Loary spróbowała tego po raz pierwszy. Historia wojny pióra samego Moltkego opisuje, jak jeden pruski korpus powstrzymywał kilkakrotnie liczniejsze siły, aż o zmroku nadeszła pomoc.2
Po Coulmiers
9 listopada Armia Loary wygrała pod Coulmiers i odbiła Orlean, a zwycięstwo to przywróciło Francuzom wiarę w siebie. Ale kapitulacja Metzu 27 października uwolniła 2. Armię księcia Fryderyka Karola, która ruszyła na południe, ku Loarze. Według Moltkego Francuzi okopali się wokół Orleanu i zgromadzili tam około 200 tysięcy ludzi, podczas gdy niemiecka piechota naprzeciw nich liczyła na razie nie więcej niż 45 tysięcy.3 › Bitwa pod Coulmiers, 1870
Léon Gambetta, który kierował wojną z Tours, naciskał na nową ofensywę. Według Moltkego, gdy generał d'Aurelle de Paladines zgłosił zastrzeżenia, Gambetta sam przejął planowanie i wysłał rozkazy telegrafem: XV Korpus miał iść na Pithiviers, XX na Beaune-la-Rolande, a potem oba przez Fontainebleau na Paryż. D'Aurelle ostrzegał, że w otwartym polu napotkają około 80 tysięcy Niemców i że rozsądniej byłoby czekać na nich w okopach. Na podstawie nowych instrukcji z Tours generał Crouzat rozkazał swoim XVIII i XX Korpusowi zbieżny atak na Beaune-la-Rolande 28 listopada.4
Natarcie 28 listopada
Według relacji Moltkego pruski X Korpus generała von Voigts-Rhetza był rozrzucony wokół miasteczka: 38. Brygada w samym Beaune, 39. w Les Côtelles, a 37. z artylerią korpuśną w Marcilly pomiędzy nimi. Na francuskim prawym skrzydle XVIII Korpus wcześnie rano zepchnął czujki 39. Brygady, zajął Juranville i Corbeilles i odparł pruski kontratak, który na krótko odbił Juranville, biorąc 300 jeńców. Popołudniowy atak na pruską pozycję w Long Cour, nieprzygotowany artylerią, załamał się w ogniu pięciu baterii; Les Côtelles padło za drugim podejściem, ale XVIII Korpus dalej nie poszedł i o zmroku poprzestał na bezskutecznej kanonadzie.5
Na lewym skrzydle, pisze dalej Moltke, XX Korpus nacierał na Beaune od północy i zachodu. Około południa, gdy nadeszła jego dywizja odwodowa, zepchnął niemieckie czujki, zdobył działo, którego obsługa prawie cała poległa, i wdarł się na wzgórza na wschód od miasta. Pruski 16. Pułk został odcięty w Beaune, otoczony z trzech stron. Bronił miasteczka, otoczonego resztkami wysokiego muru, i cmentarza. Francuskie pociski przebijały mury cmentarza i podpalały domy, ale każdy szturm odparto.6
Pomoc o zmroku
Według Moltkego odsiecz przyszła od III Korpusu generała von Alvenslebena. Pierwsze wieści z Beaune brzmiały tak niegroźnie, że artyleria korpuśna wróciła na kwatery, ale gdy kanonada przybrała na sile, Alvensleben ruszył z korpusem; generał von Stülpnagel wyszedł już z 5. Dywizją z własnej inicjatywy. Od około 16.30 jego czołowy pułk walczył z Francuzami pod Arconville i Batilly, odbił utracone działo i przy wsparciu czterech baterii wyparł Francuzów z zachodniej strony Beaune. 1. Dywizja Kawalerii, pojawiając się od Boynes na francuskim skrzydle, zatrzymała natarcie na wschód od miasteczka. Do zmroku XX Korpus cofnął się do Bois Commun i Bellegarde.7
Straty i dalszy ciąg
Moltke podsumowuje ten dzień: Voigts-Rhetz utrzymał się z 11 tysiącami ludzi przeciw 60 tysiącom, trzema brygadami przeciw sześciu dywizjom, aż pod wieczór nadeszła pomoc. Liczy 900 zabitych i rannych Niemców i 1300 Francuzów oraz 1800 nierannych francuskich jeńców.8
Cztery dni później Fryderyk Engels pisał w Londynie, że Beaune-la-Rolande było jedną z całej serii francuskich porażek tamtego tygodnia, od Amiens po wypady z Paryża. Próba odsieczy stolicy z zewnątrz zawiodła, stwierdził, bo ataki prowadzono bez należytej energii i koncentracji sił. Dwa tygodnie później ocenił, że d'Aurelle źle pokierował wojskiem, mając gotową tylko niewielką część sił przy pierwszej próbie przełamania. Po kolejnych porażkach pod Loigny i Artenay na początku grudnia Francuzi 5 grudnia znów oddali Orlean, a rząd przeniósł się z Tours do Bordeaux.9
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- Helmuth von Moltke, „Battle of Beaune la Rolande (28th November)”; Fryderyk Engels, „Notes on the War”; Encyclopédie Larousse, „les armées de la Loire (1870-1871)”. ↩
- Helmuth von Moltke, „Battle of Beaune la Rolande (28th November)”. ↩
- Encyclopédie Larousse, „les armées de la Loire (1870-1871)”; Helmuth von Moltke, „Battle of Beaune la Rolande (28th November)”. ↩
- Helmuth von Moltke, „Battle of Beaune la Rolande (28th November)”. ↩
- Helmuth von Moltke, „Battle of Beaune la Rolande (28th November)”. ↩
- Helmuth von Moltke, „Battle of Beaune la Rolande (28th November)”. ↩
- Helmuth von Moltke, „Battle of Beaune la Rolande (28th November)”. ↩
- Helmuth von Moltke, „Battle of Beaune la Rolande (28th November)”. ↩
- Fryderyk Engels, „Notes on the War”; Fryderyk Engels, „Notes on the War, XXXI”; Encyclopédie Larousse, „les armées de la Loire (1870-1871)”. ↩
Źródła
- Helmuth von Moltke, The Franco-German War of 1870-71 (wydanie angielskie, 1893), Project Gutenberg, „Battle of Beaune la Rolande (28th November)” (po angielsku)
- Fryderyk Engels, The Pall Mall Gazette, 2 grudnia 1870, Marxists Internet Archive, „Notes on the War” (po angielsku)
- Encyclopédie Larousse, „les armées de la Loire (1870-1871)” (po francusku)
- Fryderyk Engels, The Pall Mall Gazette, 17 grudnia 1870, Marxists Internet Archive, „Notes on the War, XXXI” (po angielsku)
