Co wydarzyło się pod Brunkebergiem?
10 października 1471 roku szwedzki regent Sten Sture Starszy zaatakował armię Chrystiana I, króla Danii i Norwegii, który na mocy unii kalmarskiej rościł sobie prawo do korony szwedzkiej, na wzgórzu Brunkeberg pod Sztokholmem, w dzisiejszym centrum miasta. Wsparta wypadem załogi zamku sztokholmskiego armia Sturego przełamała linie króla, a wielu ludzi Chrystiana utonęło w ucieczce do okrętów. Zwycięstwo umocniło władzę Sturego, który uczynił z niego główny punkt swojej propagandy.1
Szwecję wiązała z Danią unia kalmarska, ale jej możni dzielili się na zwolenników wspólnego króla i tych, którzy chcieli rządzić sami. Gdy w 1470 roku zmarł król Karol VIII, Karl Knutsson, regentem został Sten Sture, członek możnego rodu, który trzy lata wcześniej pomógł Karolowi odzyskać tron, jak odnotowuje biogram w Britannice.2
Chrystian I, król Danii od 1448 roku i Norwegii od 1450 roku, nie uznał szwedzkiej regencji. Według SO-rummet, szwedzkiego portalu historycznego, wylądował z dużą armią na Djurgården, zwanym wtedy Valmundsön, tuż na wschód od Sztokholmu. Szwedzka rada królestwa ustąpiła przed jego siłą i uznała go za króla.3
Zamek się trzyma
Jedno miejsce się nie poddało. Załoga zamku sztokholmskiego pod dowództwem Knuta Possego odmówiła kapitulacji, pisze SO-rummet, i dało to czas. Gdy Chrystian czekał pod miastem, Sten Sture i Arvid Trolle zebrali w kraju większą armię.4
Sture miał po swojej stronie także górników z Falun. Opowieść kopalni w Falun, dziś muzeum i obiektu światowego dziedzictwa, wyjaśnia dlaczego: właściciele kopalni chcieli dalej sprzedawać miedź przez Hanzę, byli liczącą się siłą polityczną i potrafili uzbroić wielkie gromady ludzi z Dalarny. W 1471 roku ruszyli ze Stenem Sturem.5
Walka na grzbiecie wzgórza
Armia Chrystiana zajmowała pozycję na grzbiecie Brunkebergu na północ od miasta, wzdłuż dzisiejszej ulicy Malmskillnadsgatan. 10 października 1471 roku armia Sturego ją zaatakowała, a załoga zamku sztokholmskiego zrobiła wypad na wsparcie.6
Linie króla pękły. SO-rummet opisuje, jak jego ludzie w bezładzie uciekali ku duńskim okrętom przy Käpplingeholmen, dziś Blasieholmen, i wielu z nich utonęło. Chrystian przegrał walkę o Szwecję. Britannica nazywa to rozstrzygającą porażką, która zakończyła jego próbę objęcia władzy nad krajem.7
Szwedzi po obu stronach
Dawne szwedzkie historie przedstawiały Brunkeberg jako starcie Szwedów z Duńczykami. Stockholmskällan, wprowadzając relację historyka Alfreda Gustafa Ahlqvista z 1877 roku, nazywa jego wersję typową dla tej tradycji i zauważa, że nowsze badania złagodziły ten obraz: obie armie składały się w dużej mierze ze szwedzkich wojowników.8
SO-rummet wymienia niektórych z nich. Po stronie Chrystiana walczyły prounijne rody Oxenstiernów i Wazów, z chłopami z ich rodzinnych stron w Upplandii. Britannica dodaje, że Sten Sture przez całe swoje rządy zmagał się ze stronnictwem możnych pod wodzą Oxenstiernów, które chciało unii pod duńskim królem i słabszej władzy centralnej.9
Zwycięstwo jako symbol
Z czasem zwycięstwo stało się filarem narodowej propagandy rodu Sture. 10 października obchodzono w Sztokholmie jako wielkie święto kościelne, a tego dnia w 1489 roku odsłonięto w głównym kościele miasta, Storkyrkan, pomnik zwycięstwa: rzeźbę Świętego Jerzego walczącego ze smokiem dłuta Bernta Notkego z Lubeki, którą według Stockholmskällan Sture zamówił wkrótce po bitwie dla jej upamiętnienia. Stoi tam do dziś.10
Bitwa pozwoliła Sturemu umocnić władzę nad Szwecją, która trwała do 1497 roku. Wykorzystał ją dobrze, pisze Britannica, budując silną administrację centralną, ograniczając wpływy niemieckie we władzach miejskich, wzmacniając sądownictwo i zakładając w 1477 roku uniwersytet w Uppsali, pierwszy w Skandynawii. Columbia Encyclopedia pisze, że zwycięstwo dało nadzieję na trwałą niezależność Szwecji. Ta nadzieja jeszcze się nie spełniła. Gdy w 1495 roku sprzymierzony z królem duńskim wielki książę moskiewski Iwan III najechał Finlandię, pozycja Sturego osłabła, a w 1497 roku musiał uznać duńskiego króla Jana, choć w 1501 roku go obalił i rządził jako regent aż do śmierci w 1503 roku.11
Stockholmskällan, wspólny projekt sztokholmskich archiwów, bibliotek i muzeów, udostępnia też w całości tekst Ahlqvista, nadbitkę z czasopisma Nornan z 1877 roku, aby czytelnik mógł sam zobaczyć, jak XIX wiek opowiadał o bitwie stoczonej w miejscu, które jest dziś sercem Sztokholmu.12
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- SO-rummet, „Slaget vid Brunkeberg”; Stockholmskällan, „Slaget på Brunkeberg 1471”; Encyclopaedia Britannica, „Sten Sture, the Elder”. ↩
- SO-rummet, „Slaget vid Brunkeberg”; Encyclopaedia Britannica, „Sten Sture, the Elder”. ↩
- SO-rummet, „Slaget vid Brunkeberg”. ↩
- SO-rummet, „Slaget vid Brunkeberg”. ↩
- Falu Gruva, „Danske kungen fick stryk”. ↩
- SO-rummet, „Slaget vid Brunkeberg”; Stockholmskällan, „Slaget på Brunkeberg 1471”. ↩
- SO-rummet, „Slaget vid Brunkeberg”; Encyclopaedia Britannica, „Sten Sture, the Elder”. ↩
- Stockholmskällan, „Slaget på Brunkeberg 1471”. ↩
- SO-rummet, „Slaget vid Brunkeberg”; Encyclopaedia Britannica, „Sten Sture, the Elder”. ↩
- SO-rummet, „Slaget vid Brunkeberg”; Stockholmskällan, „Slaget på Brunkeberg 1471”. ↩
- Stockholmskällan, „Slaget på Brunkeberg 1471”; Encyclopaedia Britannica, „Sten Sture, the Elder”; The Columbia Encyclopedia, „Sture”. ↩
- Stockholmskällan, „Slaget på Brunkeberg 1471”. ↩
Źródła
- SO-rummet (na podstawie książki Sveriges historia: vad varje svensk bör veta), „Slaget vid Brunkeberg”
- Stockholmskällan, miasto Sztokholm, „Slaget på Brunkeberg 1471: historisk skrift 1877”
- Encyclopaedia Britannica, „Sten Sture, the Elder”
- Falu Gruva (kopalnia w Falun), „Danske kungen fick stryk”
- The Columbia Encyclopedia, wyd. 6, w serwisie Encyclopedia.com, „Sture”
