10 października w historii wojskowości: bitwa pod Karbalą, 680

Zaproszenie z Kufy

Kalif Muawija zmarł w kwietniu 680 roku, a jego syn Jazid natychmiast zażądał przysięgi wierności od najważniejszych ludzi Medyny, w tym od Husajna. Husajn odmówił i schronił się w Mekce. W irackiej Kufie przywódcy stronników jego ojca Alego raz po raz słali do niego listy, wzywając go, by przybył i stanął na ich czele. Husajn wysłał przodem swego kuzyna Muslima ibn Akila, do którego Kufijczycy początkowo tłumnie się garnęli.¹

Wtedy Jazid oddał Kufę twardszemu namiestnikowi, Ubajdallahowi ibn Zijadowi, który zastraszył wodzów plemiennych, stłumił rozruchy i kazał ściąć Muslima ibn Akila. Encyclopaedia Iranica datuje wyjazd Husajna z Mekki na 10 lub 12 września 680 roku, zanim dotarła tam wieść o klęsce w Kufie; towarzyszyło mu około pięćdziesięciu członków rodziny i nieliczni stronnicy. W drodze dowiedział się, że jego sprawa w Kufie upadła, a mimo to szedł dalej.²

Odcięci od rzeki

Oddział kufijskiej jazdy pod wodzą al-Hurra ibn Jazida napotkał orszak Husajna i z rozkazu Kufy nie dopuścił go do żadnej wsi ani umocnionego miejsca. 2 muharramu 61 roku, czyli 2 października 680 roku, Husajn rozbił obóz na otwartym, bezwodnym terenie pod Karbalą. Następnego dnia nadciągnęła czterotysięczna armia z Kufy pod wodzą Umara ibn Sada, syna jednego z najwybitniejszych towarzyszy Proroka, który przyjął dowództwo niechętnie. Umar rozstawił 500 ludzi wzdłuż Eufratu, by odciąć ludzi Husajna od wody, choć jego brat Abbas raz zdołał nocą przedrzeć się z pięćdziesięcioma ludźmi i napełnić bukłaki.³

Iranica opisuje kilka dni rozmów, w których Umar najwyraźniej chciał uniknąć walki. Według większości wczesnych przekazów Husajn proponował, że zawróci, pojedzie do Jazida w Syrii albo będzie walczył na pograniczu, choć jeden z jego towarzyszy zaprzeczał później, by taka propozycja w ogóle padła. Ubajdallah nie zgadzał się na nic poza poddaniem się. Wieczorem 9 muharramu Umar szykował się do ataku, a Husajn poprosił o zwłokę do rana, zwolnił swych ludzi z przysięgi i namawiał ich, by pod osłoną nocy odeszli.⁴

Dziesiąty dzień muharramu

Bitwa trwała od rana do zachodu słońca 10 muharramu, czyli 10 października 680 roku. Britannica podaje, że Husajn miał prawdopodobnie około 72 zdolnych do walki ludzi przeciw około 4000. Iranica opisuje nie jedną szarżę, lecz długi ciąg pojedynków, potyczek i natarć, bo Umar najwyraźniej próbował odizolować Husajna i zmusić go do poddania się; Husajn kazał palić drewno i trzcinę w rowie za namiotami, by nieprzyjaciel nie uderzył od tyłu. Gdy Kufijczycy zaczęli ponosić straty, walka stawała się coraz bardziej zażarta, a na koniec zginął sam Husajn.⁵

Po stronie Husajna miało zginąć siedemdziesięciu lub siedemdziesięciu dwóch ludzi, w tym co najmniej dwudziestu potomków Abu Taliba, wśród nich kilku synów i braci Husajna. Britannica odnotowuje, że ciała poległych, także ciało Husajna, zostały okaleczone. Kobiety i ocalałe dzieci, a wśród nich syn Husajna Ali, znany później jako Zajn al-Abidin, poprowadzono jako jeńców najpierw do Kufy, a potem do Jazida w Damaszku.⁶

Aszura

Britannica uważa, że bitwa pomogła umocnić władzę dynastii Umajjadów. Śmierć wnuka Proroka miała jednak skutki sięgające daleko poza pole bitwy. Dla szyitów 10 dzień muharramu, Aszura, stał się dorocznym dniem publicznej żałoby, obchodzonym w wielu miejscach misteriami religijnymi zwanymi tazija, a grób Husajna w Karbali jednym z ich najświętszych miejsc. Dawne relacje zwykle obarczały winą Ubajdallaha, a oszczędzały Jazida, ale Iranica dochodzi do wniosku, że główna odpowiedzialność spoczywała na kalifie, który chciał śmierci Husajna, nie chcąc uchodzić za tego, kto ją nakazał.⁷

Data w kalendarzu zachodnim to przeliczenie daty muzułmańskiej, podane według obowiązującego wtedy kalendarza juliańskiego.

Także tego dnia

• 1471: Bitwa pod Brunkebergiem. Na wzgórzu Brunkeberg pod Sztokholmem wojska regenta Stena Sture Starszego starły się z armią króla duńskiego Chrystiana I, który chciał go obalić i przejąć tron Szwecji.