Bitwa pod Mudki 1845: pierwsza bitwa wojen z Sikhami

Mudki była pierwszą bitwą wojen, które skończyły się przyłączeniem Pendżabu do brytyjskich Indii. Jak na to, co przyszło później, była niewielka: kilka godzin walki w gasnącym świetle, bez rozstrzygnięcia. Pokazała jednak obu stronom, jak będzie wyglądać cała wojna: armia sikhijska bije się twardo i dobrze, jej wodzowie budzą wątpliwości co do lojalności, a brytyjski dowódca wierzy w uderzenie prosto na wroga.²

Pendżab po Randżicie Singhu

Do 1839 roku Pendżabem rządził maharadża Randżit Singh, który utrzymywał chwiejny sojusz z Brytyjczykami, a zarazem zbudował z Khalsy, armii sikhijskiej, potężne wojsko. Brytyjskie Narodowe Muzeum Wojska (NAM) nazywa ją chyba najgroźniejszym przeciwnikiem, z jakim Brytyjczycy zmierzyli się na subkontynencie: regularna piechota szkolona na modłę europejską, nosząca nawet czerwone kurtki, nieregularna jazda i artyleria wyjątkowo wysokiej klasy.³

Randżit Singh zmarł w 1839 roku i Pendżab pogrążył się w chaosie. Władcy zmieniali się szybko, część z nich zamordowano, aż w końcu maharadżą ogłoszono małego Dalipa Singha, a regentką została jego matka. Brytyjczycy wzmocnili garnizon w Firozpurze przy granicy; niektórzy urzędnicy, jak zauważa muzeum, wręcz liczyli na wojnę. 11 grudnia 1845 roku Khalsa przekroczyła Sutledż i weszła na terytorium brytyjskie. Oba źródła sugerują, że ludzie z dworu w Lahaurze, chcący przyciąć armii skrzydła, mogli ten krok popierać.⁴

Dwie armie sikhijskie

Jedna armia sikhijska pod Tej Singhem podeszła pod Firozpur, ale nie próbowała nawet zaatakować odsłoniętego brytyjskiego garnizonu. Druga, pod radżą Lal Singhem, ruszyła ku Mudki, około 29 kilometrów dalej. Jej liczebność podaje się różnie. Muzeum mówi o 10 tysiącach jazdy, 4 tysiącach piechoty i 22 działach; BritishBattles.com, za rozpoznaniem majora George'a Broadfoota z tego dnia, podaje około 2 tysięcy piechoty przy tej samej jeździe i artylerii.⁵

Naczelny wódz w Indiach, Sir Hugh Gough, ruszył na odsiecz Firozpuru, a towarzyszył mu gubernator generalny Sir Henry Hardinge. Ich Armia Sutledżu liczyła około 12 tysięcy żołnierzy brytyjskich i indyjskich oraz 42 działa.⁶

Natarcie o zachodzie słońca

18 grudnia, po długim dniu marszu, Brytyjczycy zbliżyli się do Mudki. Zanim armia nadeszła, Sikhowie cofnęli się na pozycję za wsią, na skraju dżungli. Gough obawiał się, że rozpłyną się w zaroślach, więc mimo zmęczenia żołnierzy kazał od razu atakować.⁷

Gdy zapadał zmrok, pięć baterii artylerii konnej i dwie baterie polowe otworzyły ogień w skraj dżungli. Gough posłał jazdę wokół obu skrzydeł sikhijskich. W półmroku i kurzu 3. pułk lekkich dragonów i straż przyboczna gubernatora generalnego wpadły w linię Sikhów i obeszły jej skrzydło, a brygada jazdy bengalskiej obeszła drugie skrzydło. NAM uznaje tę szarżę, na lewe skrzydło Khalsy, za rozstrzygającą.⁸

W centrum ruszyła piechota, z trzema pułkami brytyjskimi, 9., 31. i 50., na czele. Zagrożona przez sikhijskich jeźdźców brygada sformowała czworoboki, a gdy padł rozkaz, by wrócić do linii i iść dalej, posłuchał od razu tylko 50. pułk; dowódca dywizji Sir Harry Smith chwycił jeden z jego sztandarów i poprowadził go na pozycje Sikhów. Piechota sikhijska broniła się zaciekle, a jej artylerzyści zadali ciężkie straty. W walce wręcz zginęło dwóch brytyjskich generałów: Sir John McCaskill i Sir Robert Sale, obrońca Dżalalabadu z pierwszej wojny afgańskiej. W gęstniejącej ciemności brytyjskie oddziały ostrzeliwały się nawzajem, aż noc przerwała bitwę, a Sikhowie się wycofali.⁹

Drogie zwycięstwo

Według BritishBattles.com Gough stracił 872 zabitych i rannych, prawie połowę z tego w czterech pułkach brytyjskich; sam 31. pułk piechoty stracił 157 ludzi. Strat sikhijskich nie znamy, ale na polu zostało 17 ich dział. Lal Singh, jak podkreśla muzeum, opuścił pole bitwy długo przed końcem, podczas gdy jego żołnierze stali i walczyli.¹⁰

Gougha krytykowano za ten rachunek. Hardinge uważał, że należało poczekać, aż Sikhowie wyjdą z dżungli i sami zaatakują; Gough bał się, że uchylą się od bitwy i znikną. Żołnierze nazywali jego styl walki „szarżą z Tipperary”, a on sam chodził do boju w długim białym płaszczu, by ściągać ogień na siebie, a nie na nich. Sikhowie z kolei tak cenili 3. dragonów, że nazwali ich Diabelskimi Dziećmi. Żadna ze stron nie brała jeńców, ani tam, ani w kolejnych bitwach.¹¹

Co rozstrzygnęło Mudki

Zdaniem muzeum niewiele. Trzy dni później Gough zaatakował za szańcami Ferozeshah armię sikhijską liczącą około 40 tysięcy ludzi, znów pod Lal Singhem, i zdobył je dopiero po dwóch dniach walki i wielkim kosztem. Wojnę rozstrzygnęły bitwy pod Aliwal i Sobraonem na początku 1846 roku. Lal Singha i Tej Singha oskarżano później o pomoc Brytyjczykom i zdradę własnych żołnierzy, co do dziś pozostaje sporne; BritishBattles.com wskazuje na korespondencję Lal Singha z brytyjskim oficerem na początku wojny. Gough starł się z Sikhami ponownie trzy lata później, pod Chillianwala, znów atakiem na wprost i znów z ciężkimi stratami.¹²