Bitwa pod Vuelta de Obligado 1845: łańcuchy na Paranie

Argentyna świętuje bitwę, którą przegrała. 20 listopada 1845 roku żołnierze Konfederacji Argentyńskiej próbowali zatrzymać na rzece Parana eskadrę brytyjsko-francuską łańcuchami, łodziami i bateriami na brzegu. Eskadra się przebiła. Historyk Felipe Pigna nazywa to jednak porażką militarną, ale zwycięstwem politycznym, a 20 listopada jest w Argentynie Dniem Suwerenności Narodowej.²

Blokada

W latach czterdziestych XIX wieku Konfederacja Argentyńska, której polityką zagraniczną kierował gubernator Buenos Aires Juan Manuel de Rosas, zakazała obcym statkom żeglugi po swoich rzekach wewnętrznych. Odcinało to europejskich kupców od handlu na Paranie i z prowincjami w górze rzeki. 2 sierpnia 1845 roku Wielka Brytania i Francja ogłosiły blokadę La Platy, wstrzymując handel we wszystkich portach Konfederacji. Zagarnęły argentyńską eskadrę admirała Williama Browna, a flotylla z Montevideo pod wodzą Giuseppe Garibaldiego zajęła wyspę Martín García.³

Celem, według Unidiversidad, było wymuszenie swobodnej żeglugi po Paranie, by zaopatrzyć Corrientes, prowincję przeciwną Rosasowi, i umożliwić oblężonemu Montevideo handel z Paragwajem i prowincjami nadrzecznymi. Według Prezydencji okręty brytyjsko-francuskie, eskortując około 100 statków handlowych, ruszyły w górę Parany 17 listopada 1845 roku.⁴

Łańcuchy w zakolu

Rosas powierzył obronę generałowi Lucio Norberto Mansilli. Mansilla wybrał Vuelta de Obligado, ostre zakole około 18 kilometrów na północ od San Pedro, gdzie rzeka zwężała się do 700 metrów. Przeciągnął od brzegu do brzegu trzy grube łańcuchy, podtrzymywane przez 24 łodzie, a na skarpach prawego brzegu ustawił cztery baterie z trzydziestoma działami. Brytyjski historyk marynarki William Laird Clowes również opisuje dwadzieścia cztery kadłuby spięte trzema łańcuchami kotwicznymi, cztery baterie na prawym brzegu i szkuner Republicano strzegący zapory w miejscu, gdzie rzeka miała około pół mili szerokości.⁵

Źródła różnią się co do siły płynącej w górę rzeki. Prezydencja Argentyny liczy piętnaście okrętów wojennych, relacja Archivo General de la Nación przytaczana przez Unidiversidad mówi o 22. Oba źródła zgadzają się, że napastnicy mieli dużą przewagę liczebną i techniczną. Clowes wymienia jedenaście brytyjskich i francuskich okrętów wojennych w eskadrze, która sforsowała przejście.⁶

Bitwa

Walka zaczęła się rankiem 20 listopada. Według Prezydencji eskadra zasypała baterie silnym ogniem i rakietami Congreve'a, a argentyńskie działa miały mniejszy zasięg, gorszą celność i znacznie wolniej się ładowały. Mimo to, jak podaje Prezydencja, wyłączyły z walki dwa brygi, zmusiły inny okręt do odwrotu i przecięły kotwicę okrętu flagowego, który odpłynął z prądem z pola walki. Clowes przedstawia to inaczej: okręty brytyjskie, jak pisze, płynęły w górę rzeki bez ani jednej rakiety na pokładzie, a francuski okręt flagowy San Martín, choć unieruchomiony i z przestrzeloną liną kotwiczną, znów stanął na kotwicy i utrzymał pozycję.⁷

Relacja Prezydencji ciągnie dalej: po ponad dwóch godzinach obrońcom zaczęło brakować amunicji i ich ogień słabł. Napastnicy wysadzili na ląd dwa bataliony przeciw baterii południowej. Mansilla poprowadził atak na bagnety i padł ciężko ranny w pierś kartaczem; dowództwo artylerii przejął pułkownik Thorne. Gdy ogień przycichł, napastnicy rozbili łańcuchy młotami na kowadle i spalili podtrzymujące je łodzie. Desant zdobył baterię i jej 21 dział; jazda pułkownika Ramóna Rodrígueza raz zepchnęła go do łodzi, ale ustąpiła przed drugim natarciem. W wersji Clowesa łodzie kapitana Jamesa Hope'a z HMS Firebrand przecięły liny trzech kadłubów i otworzyły wyrwę szeroką na około sto jardów, po czym brytyjscy marynarze i piechota morska z niewielkim oddziałem francuskim wylądowali i zajęli dolne baterie. Argentyński okręt Republicano został wysadzony przez własną załogę, gdy nie dało się go już bronić. Źródła Unidiversidad mówią o siedmiu godzinach walki.⁸

Przegrana bitwa, wygrany pokój

Prezydencja podaje straty argentyńskie na 250 zabitych i 400 rannych, a straty napastników na 26 zabitych i 86 rannych. Eskadra była tak uszkodzona, że stała niemal bez ruchu w delcie, łatając okręty, zanim ruszyła dalej. Mansilla rozstawił wzdłuż rzeki ruchome baterie i eskadrę nękano przez całą drogę do Corrientes, gdzie zdołała sprzedać tylko trochę broni. W drodze powrotnej, 4 czerwca 1846 roku, jak dodaje Prezydencja, Mansilla zaatakował ją znowu pod Angostura del Quebracho.⁹ › Bitwa nad Riachuelo, 1865

Wynik dyplomatyczny był zupełnie inny. Według Prezydencji po długich negocjacjach Argentyna odzyskała eskadrę Browna i wyspę Martín García, a Wielka Brytania i Francja uznały jej suwerenność i wyłączne prawa do żeglugi po rzekach wewnętrznych, oddając honory argentyńskiej fladze salwą z 21 dział. Unidiversidad wskazuje traktat Arana-Southern, w którym, jak pisze, mocarstwa musiały uznać suwerenność Konfederacji nad jej rzekami wewnętrznymi. Werdykt Pigni: oba traktaty były dla kraju bardzo korzystne i ustanowiły szacunek należny każdemu suwerennemu państwu.¹⁰