Bitwa koło Falklandów 1914: odwet za Coronel

Pięć tygodni po pierwszej od stulecia porażce Royal Navy odpowiedziała ciosem. Pod Coronelem u wybrzeży Chile 1 listopada 1914 roku Eskadra Wschodnioazjatycka admirała Maximiliana von Spee zatopiła dwa brytyjskie krążowniki z całymi załogami. 8 grudnia ta sama eskadra płynęła ku Falklandom, licząc na łatwe zniszczenie stacji węglowej. Zastała tam dwa krążowniki liniowe i przed zmrokiem cztery z jej pięciu okrętów leżały na dnie południowego Atlantyku.²

Odpowiedź na Coronel

Klęska pod Coronelem wywołała w Wielkiej Brytanii oburzenie. Nowy Pierwszy Lord Morski, admirał sir John Fisher, wzmocnił brytyjskie eskadry na całym Atlantyku, a marynarka japońska przesunęła okręty, by zagrodzić von Spee drogę powrotną na Pacyfik. Przede wszystkim jednak Fisher zabrał z Grand Fleet dwa krążowniki liniowe. 5 listopada depesza do admirała Jellicoe oznajmiała, że Pierwszy Lord Morski potrzebuje Invincible i Inflexible, by odzyskać panowanie na morzu, a dowództwo na południowym Atlantyku i Pacyfiku obejmie wiceadmirał sir Doveton Sturdee.³ › Bitwa pod Coronelem, 1914

Krążowniki liniowe były do tego zadania wprost stworzone. Szybsze od krążowników pancernych von Spee i uzbrojone w działa 305 mm przeciw jego 210 mm, mogły same wybierać dystans i walczyć poza zasięgiem przeciwnika. Zespół Sturdeego miał też krążowniki pancerne Carnarvon, Cornwall i Kent oraz lekkie Bristol i Glasgow, ten ostatni ocalały spod Coronelu. 7 grudnia dotarł do Port Stanley i zaczął bunkrować węgiel, nie wiedząc, gdzie są Niemcy.⁴

Von Spee opłynął przylądek Horn i postanowił zaatakować stację węglową na Falklandach. John Rickard z HistoryOfWar.org nazywa to poważnym błędem w ocenie sytuacji.⁵

Poranna niespodzianka

Rano 8 grudnia posterunek obserwacyjny na Sapper Hill zameldował o dwóch nadpływających okrętach wojennych. Była to straż przednia eskadry von Spee, która przypłynęła zaatakować stację węglową. Okręty Sturdeego zastano przy węglowaniu, w ciasnym porcie, gdzie nie mogły wykorzystać zasięgu dział. Niebezpieczeństwo minęło o 9.19, gdy stary pancernik Canopus, osadzony na mieliźnie w porcie jako bateria nadbrzeżna i naprowadzany przez obserwatora z lądu, oddał dwie salwy z dział 305 mm. Niemcy nie spodziewali się pancerników. Zawrócili i zaczął się pościg.⁶

Sturdee wyszedł w morze o 10. Dzień był wyjątkowo pogodny, morze spokojne, a uratować von Spee mogło tylko załamanie pogody na południu. Krążowniki liniowe miały przewagę prędkości i w niespełna trzy godziny doszły na odległość strzału.⁷

Ofiara krążowników pancernych

Tuż przed 13 krążowniki liniowe otworzyły ogień do najbliższych okrętów niemieckich z odległości około 16 tysięcy jardów, czyli blisko 15 kilometrów. Około 13.20 von Spee zawrócił oba krążowniki pancerne do walki, a lekkim kazał się rozproszyć, by dać im czas na ucieczkę; Sturdee posłał za nimi własne krążowniki. Przez kolejne trzy godziny Invincible i Inflexible ostrzeliwały Scharnhorsta i Gneisenau z odległości od 16 do 10 tysięcy jardów, trzymając się poza dystansem, na którym niemieckie działa mogłyby im zagrozić.⁸

Wkrótce po 16 płonący i mocno przechylony Scharnhorst poszedł na dno z całą załogą, a z nim admirał von Spee. Krążowniki liniowe przeniosły ogień na Gneisenau, który przyjmował trafienie za trafieniem, aż około 18 przewrócił się i zatonął; załoga, jak dodaje HistoryOfWar.org, sama go zatopiła. Według HistoryOfWar.org z 764 ludzi Gneisenau uratowano 190; Western Front Association przytacza zapiski kapitana Invincible, według których jego okręt wyłowił 108 ludzi, z czego czternastu zmarło. Na obu krążownikach liniowych zginął tylko jeden człowiek, członek obsługi działa 102 mm z Inflexible, ugodzony, gdy pocisk ze Scharnhorsta trafił w główny żuraw.⁹

Pościg za krążownikami lekkimi

Glasgow i Cornwall dopadły Leipzig. Za każdym razem, gdy zwracał się burtą, by oddać salwę, tracił trochę przewagi, a Cornwall się zbliżał. Leipzig walczył w płomieniach do wieczora i zatonął o 21.23; uratowano osiemnastu jego ludzi. Kent, bez szybkiego krążownika lekkiego do pomocy, gonił Nürnberga, wspomagany wysiłkiem załogi maszynowni, która podniosła jego prędkość do 25 węzłów, i tym, że w niemieckim krążowniku pękły dwa kotły. Nürnberg trafił Kenta trzydzieści osiem razy, a jeden pocisk podpalił ładunki w kazamacie działa, zanim jeden z sierżantów zdołał je wyrzucić. Zatonął o 19.25, a łodzie Kenta wyłowiły jedenastu ludzi, z których czterech zmarło z wychłodzenia. Bristol i krążownik pomocniczy zatopiły niemieckie statki zaopatrzeniowe, nikt przy tym nie zginął.¹⁰

Uciekł tylko Dresden, szybszy od reszty, znikając w niepogodzie nadciągającej z południa. Pozostawał na wolności do marca 1915 roku.¹¹

Co rozstrzygnęły Falklandy

Najcięższe straty w brytyjskim zespole poniósł Kent: ośmiu zabitych i zmarłych z ran. Dla Niemiec bitwa zakończyła wojnę okrętów nawodnych na oceanach świata: Rickard pisze, że po Falklandach i zagładzie Dresdena główne niemieckie zagrożenie poza Morzem Północnym stanowiły już okręty podwodne. Oficer płatnik z Glasgow, który pod Coronelem patrzył, jak toną okręty Cradocka, zapisał, że Coronel został pomszczony.¹²