O świcie 13 grudnia 1939 roku u ujścia La Platy, między Urugwajem a Argentyną, niemiecki rajder Admiral Graf Spee natknął się na trzy brytyjskie krążowniki: Exeter, Ajax i obsadzony w dużej części przez Nowozelandczyków Achilles. W ruchomej bitwie Niemcy zdemolowali Exeter, ale Graf Spee też został uszkodzony i schronił się w neutralnym Montevideo. 17 grudnia załoga zatopiła go w estuarium.
Polowanie na rajdera
Od początku wojny Graf Spee zatapiał statki handlowe na Oceanie Indyjskim i u wybrzeży Afryki Południowej, a gdy uznano, że zmierza ku Ameryce Południowej i La Placie, wyszła mu naprzeciw południowoamerykańska eskadra krążowników Royal Navy pod dowództwem komodora Henry'ego Harwooda. Harwood miał ciężki krążownik Exeter z sześcioma działami 203 mm oraz lekkie krążowniki Ajax i Achilles z ośmioma działami 152 mm każdy; czwarty krążownik, Cumberland, był w naprawie na Falklandach. Graf Spee miał sześć dział 280 mm i osiem 150 mm, o większym zasięgu niż brytyjskie, choć krążowniki były szybsze.1
Stała zasada Harwooda, przytaczana przez Muzeum Marynarki Wojennej Nowej Zelandii, brzmiała: z trzema krążownikami atakować pancernik kieszonkowy od razu, w dzień czy w nocy. Podzielił okręty na dwa zespoły, by Niemiec musiał rozdzielić ogień.2
Bitwa
O 6.14 Exeter został wysłany, by sprawdzić dym na horyzoncie, około 150 mil na wschód od estuarium, i po kilku minutach zameldował pancernik kieszonkowy; Graf Spee od razu otworzył ogień. Komandor Hans Langsdorff skierował ciężkie działa na Exeter, który otrzymywał trafienie za trafieniem, aż wszystkie jego działa zamilkły, i musiał wyjść z walki i popłynąć na Falklandy do naprawy. Ajax stracił dwie wieże, a pocisk zestrzelił mu górną część masztu.3
Brytyjczycy stracili 61 zabitych na Exeterze, siedmiu na Ajaksie i czterech na Achillesie. Na Achillesie zabiły ich odłamki pocisku 280 mm, który spadł za blisko i eksplodował na wodzie. Po stronie niemieckiej stowarzyszenie HMS Exeter podaje 36 zabitych i 60 rannych, a nowozelandzkie muzeum marynarki raz 36 zabitych, a w innym miejscu 37 zabitych i 57 rannych, przy około 23 trafieniach. Śledzony przez dwa lekkie krążowniki Graf Spee wszedł do Montevideo krótko po północy.4
Zatopiony w estuarium
Według muzeum Urugwaj zgodził się na postój uszkodzonego okrętu tylko przez 48 godzin. Langsdorff, któremu Berlin zakazał dopuszczenia do internowania okrętu, postanowił go zniszczyć. 17 grudnia Graf Spee wyszedł do estuarium ze szczątkową załogą i został wysadzony i zatopiony; pierwszy ładunek eksplodował o 19.54. Jeden z marynarzy zapamiętał słowa Langsdorffa, że tysiąc żywych młodych ludzi jest dla niego wart więcej niż tysiąc martwych bohaterów. Załogę internowano w Argentynie, a Langsdorff kilka dni później zastrzelił się w pokoju hotelowym w Buenos Aires, leżąc na bojowej banderze okrętu.5
