Bitwa pod Wimpfen 1622: wozy z prochem, które rozstrzygnęły bitwę wojny trzydziestoletniej

W 1622 roku wojna, która zaczęła się w Czechach, przeniosła się nad Ren. Po bitwie na Białej Górze w 1620 roku armie Ligi Katolickiej pod wodzą hrabiego Tilly'ego zajęły znaczną część ziem Fryderyka V Palatyna, zdetronizowanego zimowego króla Czech, i walczyły z książętami, którzy wciąż trzymali jego stronę, jak odnotowuje biografia Tilly'ego w Encyclopaedia Britannica.²

Tej wiosny w polu stały trzy armie protestanckie. John Rickard z HistoryOfWar.org pisze, że usiłowały się połączyć, by zyskać siły do walki z katolikami. Ernst von Mansfeld i Jerzy Fryderyk, margrabia Badenii-Durlach, postanowili przeprawić się przez Neckar w różnych miejscach, by rozdzielić armie katolickie Tilly'ego i hiszpańskiego wodza Gonzala Fernándeza de Córdoby. Plan zawiódł: Jerzy Fryderyk stanął koło Wimpfen naprzeciw Tilly'ego, Córdoby i większości ich wojsk.³

Dobra pozycja

Bitwę stoczono na polach na zachód od Obereisesheim i na wschód od Biberach, na północ od Heilbronnu, według stowarzyszenia historii lokalnej Heilbronn-Neckargartach (AKHKN). Ocenia ono armię Ligi Katolickiej na 13 tysięcy ludzi, a armię margrabiego na 15 tysięcy, z kwaterą przy folwarku Altböllinger.⁴

Rickard uważa, że margrabia, choć w liczbie ustępował połączonym siłom katolickim, nie ustępował im w jakości. Jego wojsko było wierne i pełne zapału, a strona katolicka cierpiała na podzielone dowództwo i złe zaopatrzenie. Jerzy Fryderyk ustawił działa na niskim wzgórzu panującym nad płaskim terenem i rozpoczął bitwę silną kanonadą, wspartą szarżą jazdy, która przez chwilę była bliska przełamania linii hiszpańskiej.⁵

Eksplozja

Wtedy bitwa odwróciła się za sprawą jednego ciosu. Pocisk trafił w protestanckie wozy z prochem i te wyleciały w powietrze; historycy z Heilbronnu nazywają to nieszczęśliwym wypadkiem, który rozstrzygnął bitwę. Rickard przytacza opowieść ze strony katolickiej: żołnierze mieli ujrzeć nad protestanckimi działami kobietę w bieli, po czym kanonada umilkła, a oni uznali to za cud i ponowili atak.⁶

Tilly i Córdoba rzucili swoje wojska razem na wzgórze i po zaciętej walce armia badeńska uciekła, porzucając działa. Dwudziestoośmioletni książę Magnus Wirtemberski poległ na czele swojego pułku kirasjerów; według lokalnej relacji jego ciało było tak zmasakrowane, że rozpoznano go tylko po znamieniu. Margrabia ocalał.⁷

Ucieczka do Heilbronnu

Pobita armia uciekała na południe, ku Heilbronnowi. W Neckargartach bramę przy drodze do Wimpfen zamknęli uciekający jeźdźcy lotaryńscy i trzeba ją było rąbać siekierami; przy moście na wezbranym potoku Böllinger uciekinierzy się stłoczyli, a wielu ludzi i koni zepchnięto do wody, gdzie utonęli. Resztę dogoniła jazda Tilly'ego. Historycy z Heilbronnu szacują liczbę zabitych na około 5 tysięcy po każdej stronie.⁸

Nazajutrz po bitwie wojska bawarskie i hiszpańskie złamały neutralność wolnego miasta Heilbronn i napadły na należącą do niego wieś Neckargartach. Relacja stowarzyszenia mówi o mordach, gwałtach i pożarach: spłonęło 181 domów, 119 stodół i 219 obór, a straty przekroczyły 100 tysięcy guldenów.⁹

Dla ocalałych wojna nie skończyła się wraz z bitwą. Pola z rosnącym zbożem zamieniono w pastwiska dla koni, drzewa wycięto, a winnice zniszczono, i, jak pisze stowarzyszenie, mieszkańcy, którzy zostali, przetrwali następną zimę stłoczeni w szesnastu izbach. Wóz ze srebrem margrabiego natomiast już wieczorem zawczasu przewieziono do Heilbronnu.¹⁰

Co zmieniło Wimpfen

Jerzy Fryderyk wypadł z wojny, pisze Rickard, choć dwie trzecie jego wojska wkrótce się zebrało; Córdoba stracił mniej więcej tyle samo ludzi, a Mansfeld bez przeszkód przekroczył Neckar. Zwycięstwo było jednym z serii sukcesów, którymi, jak pisze Britannica, Tilly w ciągu następnych trzech lat podbił Górny Palatynat i Palatynat Reński i pokonał armie zwolenników Fryderyka, zanim w 1626 roku zwrócił się przeciw Danii.¹¹

Bitwa szybko trafiła do sztuki. Flamandzki malarz Sebastiaen Vrancx przedstawił ją z wybuchem wznoszącym się nad liniami protestanckimi; obraz znajduje się dziś w Ermitażu w Petersburgu.