Co wydarzyło się pod Lutter?
27 sierpnia 1626 roku pod Lutter am Barenberge w Dolnej Saksonii armia Ligi Katolickiej hrabiego Tilly'ego, wzmocniona wojskami cesarskimi przysłanymi przez Wallensteina, dopadła cofającą się armię króla Danii Chrystiana IV. Tilly zaatakował pierwszy, Duńczycy przeszli do kontrnatarcia, a gdy ich piechota nie zdołała przełamać centrum Ligi, kontratak Tilly'ego rzucił ich do ucieczki. Chrystian uciekł, a jego armia cofnęła się nad Łabę z ciężkimi stratami.1
Gdy w 1618 roku wybuchła wojna trzydziestoletnia, katolicki cesarz Ferdynand II postanowił odwrócić reformację w swoich krajach, a w 1620 roku jego wojska zdławiły protestanckie powstanie w Czechach. Jak opowiada Duńskie Muzeum Narodowe, w protestanckiej Europie szerzył się strach przed cesarzem, a dawne proroctwa o lwie z północy, który pokona orła, znów zaczęły krążyć. Wielu widziało tego lwa w Chrystianie IV, królu Danii i Norwegii.2
Duńska Rada Państwa nie chciała poprzeć wojny z cesarzem. Chrystian wykorzystał więc swoją pozycję księcia Holsztynu i w 1625 roku został wybrany wodzem Okręgu Dolnosaskiego, związku protestanckich państw północnych Niemiec. Zebrał dużą armię i ruszył przeciw wojskom Ligi Katolickiej pod wodzą hrabiego Johanna Tserclaesa Tilly'ego. W polu był też własny wódz cesarza, Albrecht von Wallenstein, a obaj katoliccy dowódcy nie zawsze ze sobą współpracowali.3
Kampania 1626 roku
Tilly zaczynał rok 1626 w trudnym położeniu, pisze Karl Wittich w Allgemeine Deutsche Biographie: brakowało mu żywności i amunicji, armia stopniała w ciężkiej zimie, a przeciwnicy mieli przewagę liczebną. Plan Chrystiana polegał najwyraźniej na odciągnięciu go jak najdalej na zachód, z dala od Wallensteina. Podczas gdy Wallenstein ruszył na wschód w pościgu za Mansfeldem, Tilly oblegał Getyngę, która skapitulowała 11 sierpnia.4
John Rickard z HistoryOfWar.org opisuje, jak Chrystian wszedł w lukę między dwiema armiami katolickimi, licząc, że ją wykorzysta. Manewr w porę odkryto. Tilly ściągnął pozostawione przez Wallensteina wojska cesarskie, według Rickarda około 8000 ludzi, i ruszył za królem. Chrystian zawrócił ku swojej twierdzy Wolfenbüttel. Od 25 sierpnia Tilly mocno naciskał na jego straż tylną, a 27 sierpnia zmusił główną armię duńską do przyjęcia bitwy pod Lutter am Barenberge.5
Bitwa
Duńskie Muzeum Narodowe ocenia każdą z armii na nieco ponad 20 000 ludzi. Obie stanęły w szyku bojowym. Tilly, choć miał gorszy teren, zaatakował pierwszy. Duńczycy odparli natarcie i zdecydowanie przeszli do kontrataku, pisze Wittich, ale wojska Ligi wytrzymały uderzenie. W ujęciu duńskiego historyka Gunnera Linda o wyniku przesądziło to, że królewskiej piechocie nie udało się przełamać centrum nieprzyjaciela.6
Po pewnym wahaniu Liga uzyskała przewagę i wprowadziła zamęt w szeregi duńskiej piechoty. Kontratak Tilly'ego zepchnął armię królewską z pola z ciężkimi stratami. Duńska piechota została rozbita, reszta armii uciekła, a około 2000 uciekinierów wzięto do niewoli. Sam Chrystian musiał uciekać, a według Rickarda opuścił pole z mniej niż połową wojska, z którym przybył. Druk ulotny wydany jeszcze w tym roku, widoczny powyżej, datuje walki od 24/14 do 27/17 sierpnia, podając zarówno nowy kalendarz strony katolickiej, jak i stary, wciąż używany w Danii.7
Po Lutter
Na szczęście dla króla, jak zauważa Duńskie Muzeum Narodowe, nieprzyjaciel był zbyt wyczerpany, by wykorzystać zwycięstwo. Chrystian cofnął się na linię Łaby. Dla Tilly'ego, jak ocenia Wittich, Lutter było najważniejszym z dotychczasowych zwycięstw, bardziej przez skutki polityczne i moralne niż wojskowe, bo nie zdołał przeszkodzić królowi w utrzymaniu obu brzegów Łaby.8
Dla Chrystiana było już tylko gorzej. Zimą odpadło kilku jego niemieckich sojuszników, pisze Rickard, i król przestał na jakiś czas liczyć się jako siła. Jesienią 1627 roku wojska cesarskie wkroczyły do Jutlandii i tylko flota duńsko-norweska ochroniła wyspy i Skanię. W 1629 roku Chrystian podpisał pokój w Lubece. Był zaskakująco łagodny: zachował Jutlandię i stracił tylko wpływy w niektórych krajach niemieckich, ale musiał obiecać, że nie będzie się mieszał w sprawy cesarstwa. Rok później król szwedzki Gustaw II Adolf wylądował na Pomorzu i luteranie powitali go jako prawdziwego lwa z północy.9
Przypisy
Numer w tekście odsyła do przypisu; przypis wskazuje prace, na których opiera się dany akapit, a ich pełne opisy są w części Źródła.
- Karl Wittich, „Tilly, Johann Tserclaes Graf von”; Gunner E. Lind, „Lutter am Barenberge”; Nationalmuseet, „Kejserkrigen 1625 - 1629”. ↩
- Nationalmuseet, „Kejserkrigen 1625 - 1629”. ↩
- Nationalmuseet, „Kejserkrigen 1625 - 1629”; Karl Wittich, „Tilly, Johann Tserclaes Graf von”; John Rickard, „Battle of Lutter (am Barenberge), 27 August 1626”. ↩
- Karl Wittich, „Tilly, Johann Tserclaes Graf von”. ↩
- Karl Wittich, „Tilly, Johann Tserclaes Graf von”; John Rickard, „Battle of Lutter (am Barenberge), 27 August 1626”. ↩
- Nationalmuseet, „Kejserkrigen 1625 - 1629”; Karl Wittich, „Tilly, Johann Tserclaes Graf von”; Gunner E. Lind, „Lutter am Barenberge”. ↩
- Karl Wittich, „Tilly, Johann Tserclaes Graf von”; Gunner E. Lind, „Lutter am Barenberge”; Nationalmuseet, „Kejserkrigen 1625 - 1629”; John Rickard, „Battle of Lutter (am Barenberge), 27 August 1626”. ↩
- Nationalmuseet, „Kejserkrigen 1625 - 1629”; Gunner E. Lind, „Lutter am Barenberge”; Karl Wittich, „Tilly, Johann Tserclaes Graf von”. ↩
- Nationalmuseet, „Kejserkrigen 1625 - 1629”; John Rickard, „Battle of Lutter (am Barenberge), 27 August 1626”. ↩
Źródła
- Karl Wittich, Allgemeine Deutsche Biographie 38 (1894), Deutsche Biographie, „Tilly, Johann Tserclaes Graf von”
- Gunner E. Lind, Lex (Den Store Danske), „Lutter am Barenberge”
- Nationalmuseet (Duńskie Muzeum Narodowe), „Kejserkrigen 1625 - 1629”
- John Rickard, HistoryOfWar.org, „Battle of Lutter (am Barenberge), 27 August 1626”
