12 czerwca 1808 roku, kilka tygodni po tym, jak Hiszpania powstała przeciw napoleońskiej okupacji, francuscy generałowie Antoine Lasalle i Pierre Merle uderzyli na prowizoryczną armię, którą kapitan generalny Gregorio de la Cuesta zebrał w Valladolid. Cuesta przeszedł Pisuergę po moście w Cabezón i ustawił świeżych ochotników w jednej linii z rzeką za plecami. Jazda Lasalle'a rozbiła ich przy pierwszym uderzeniu, most i działa wpadły w ręce Francuzów, a wieczorem padło Valladolid. Było to jedno z pierwszych starć wojny na Półwyspie Iberyjskim.
Powstanie w Starej Kastylii
Wiosną 1808 roku wojska Napoleona trzymały Madryt i drogi do Francji, a pod koniec maja i na początku czerwca hiszpańskie prowincje powstały przeciw nim. W Valladolid, jak pisze brytyjski historyk Charles Oman, tłum zażądał, by na jego czele stanął kapitan generalny, sędziwy Gregorio de la Cuesta; gdy ten się wahał, ustawiono przed jego domem szubienicę, a ustąpił podobno dopiero ze stryczkiem na szyi.1
Marszałek Bessières, który trzymał dla Francuzów północną Hiszpanię, rozesłał kolumny we wszystkich kierunkach, by tłumić rewolty. William Napier, piszący w latach dwudziestych XIX wieku, opisuje, jak generał Lasalle z brygadą lekkiej jazdy rozbił 7 czerwca chłopskie oddziały pod Torquemadą, spalił miasto i nazajutrz wkroczył do Palencii. U Omana Lasalle łupi Torquemadę i ściąga okup z Palencii, po czym dociera do sił Cuesty przy moście w Cabezón, gdzie główna droga z Burgos do Valladolid przekracza Pisuergę.2
Most za plecami
Do Lasalle'a dołączyła dywizja piechoty Merle'a; Oman datuje to połączenie na 11 czerwca i ocenia ich łączną siłę na 9000 ludzi, a według Napiera Merle spotkał Lasalle'a w Dueñas 12 czerwca. Cuesta miał, według Omana, tylko cztery działa, około 300 weteranów jazdy i od 4000 do 5000 ochotników z okolic Valladolid, którzy byli pod bronią najwyżej od dwóch tygodni.3
Oman ocenia to, co nastąpiło, bezlitośnie. Zamiast zniszczyć albo zabarykadować most i bronić drugiego brzegu, Cuesta przeprowadził ludzi przez rzekę i ustawił ich w jednej linii z mostem za plecami. 12 czerwca Lasalle uderzył i rozbił ich przy pierwszym starciu: hiszpańska jazda uciekła, piechota się załamała, most i działa zostały zdobyte, a kilkuset rekrutów zginęło od szabel lub utonęło w rzece. Napier odnotowuje, że Cuesta został pobity z wielką rzezią, tracąc artylerię i kilka tysięcy muszkietów.4
Po Cabezón
Tego samego wieczoru Lasalle bez oporu zajął Valladolid. Oman podaje straty francuskie na dwunastu zabitych i trzydziestu rannych. Po spacyfikowaniu równin Starej Kastylii jazda Lasalle'a pozostała, by je trzymać, a Merle ruszył na północ, na Santander.5
Cuesta się nie zniechęcił. Napier zauważa, że zebrał nową armię w Benavente i wraz z wojskami galicyjskimi generała Blake'a ponownie ruszył ku Burgos; ten marsz skończył się w lipcu klęską pod Medina de Rioseco. Daty podajemy według kalendarza gregoriańskiego, używanego zarówno w Hiszpanii, jak i we Francji. Jeszcze w tym samym roku do Hiszpanii przybył osobiście Napoleon, a jedną z bitew jego kampanii opisujemy w artykule o Somosierze.6 › Bitwa pod Medina de Rioseco, 1808
