Rankiem 15 maja 1916 roku austro-węgierskie działa na froncie trydenckim otworzyły ogień na linie włoskie. Tak zaczęła się ofensywa, która miała przebić się przez Alpy na Nizinę Wenecką i odciąć włoskie armie walczące nad Isonzo. Włosi pamiętają ją jako Strafexpedition, wyprawę karną. Natarcie zajęło górskie pozycje i dużą część płaskowyżu Asiago, zanim straciło impet, i przyczyniło się do upadku włoskiego rządu.
Cios z gór
Włochy przystąpiły do wojny z Austro-Węgrami w maju 1915 roku, a ich wódz, generał Luigi Cadorna, skupił główny wysiłek na serii ofensyw nad rzeką Isonzo na wschodzie. Trydent, klin austriackiego terytorium wbity na południe w głąb Włoch, leżał za lewym skrzydłem tych armii. Szef austro-węgierskiego sztabu generalnego Franz Conrad von Hötzendorf postanowił uderzyć właśnie stamtąd. Według Tiziana Bertè, historyka współpracującego z muzeum wojny w Rovereto, celem było przełamanie linii włoskiej, zejście na nizinę i przecięcie łączności frontu nad Isonzo, tak by zamknąć tamtejsze armie włoskie w kotle. Bertè pisze, że w grudniu 1915 roku Conrad prosił o posiłki szefa niemieckiego sztabu Ericha von Falkenhayna, ale Niemcy szykowały się do Verdun i nie dały nic.1
Nazwa Strafexpedition nie była oficjalna. Regionalna organizacja turystyczna Friuli-Wenecji Julijskiej opisuje ofensywę jako wyprawę karną przeciw „włoskim zdrajcom”, czyli za porzucenie przez Włochy przedwojennego sojuszu z Austrią i Niemcami. Bertè wyjaśnia, że nazwa wzięła się od austriackiego dezertera z Lavarone, który na przesłuchaniu powiedział, że słyszał, jak oficerowie mówią o wyprawie karnej; sami Austriacy nazywali ją ofensywą wiosenną 1916 roku.2
Ofensywa 15 maja
Artyleria otworzyła ogień rankiem 15 maja. Britannica pisze, że ofensywa zaskoczyła Włochów, a organizacja turystyczna Friuli-Wenecji Julijskiej dodaje, że Cadorna był przekonany, iż Austriacy pozostaną w obronie. W ciągu kilku dni atakujący zdobyli Col Santo w masywie Pasubio i inne szczyty, spychając Włochów ku Arsiero i na płaskowyż Asiago. Bertè zauważa, że plan rozszerzono na dolinę Valsugana, co rozcieńczyło natarcie i ułatwiło jego zatrzymanie.3
Do niewoli trafiło wielu żołnierzy. Wśród nich byli Cesare Battisti i Fabio Filzi, włoscy patrioci z Trydentu, którzy byli poddanymi austriackimi; według regionalnej organizacji turystycznej po rozpoznaniu sądzono ich za zdradę stanu i powieszono w Trydencie. Bertè wymienia też młodego oficera Damiana Chiesę z Rovereto, pojmanego w pierwszych dniach i rozstrzelanego w Trydencie 19 maja.4
Dlaczego natarcie utknęło
Niebezpieczeństwo przełamania na nizinę zostało zażegnane. Bertè tłumaczy, że po przerwaniu pierwszej linii Austriacy nie zdołali dość szybko przesunąć naprzód ciężkiej artylerii, a Włosi zyskali czas na odbudowę obrony. Cadorna przerzucił wojska znad Isonzo i utworzył nową 5. Armię między Vicenzą a Cittadellą. Włochy poprosiły też o pomoc Rosję. Britannica pisze, że Włosi zaapelowali o atak, który odciągnąłby austriackie odwody, a generał Aleksiej Brusiłow w odpowiedzi przyspieszył swoją ofensywę na 4 czerwca. Pod koniec maja austriackie natarcie traciło siłę i tylko w rejonie Asiago ataki trwały jeszcze w czerwcu.5 › Ofensywa Brusiłowa, 1916
Bertè szacuje straty włoskie w tej ofensywie, zabitych, rannych, zaginionych i wziętych do niewoli, na prawie 70 000, a austriackie na mniej niż połowę tej liczby. Według Britanniki włoskie przeciwnatarcie, rozpoczęte w czerwcu, odzyskało tylko około jednej trzeciej utraconego terenu na północ i południowy zachód od Asiago.6
Skutki
W Rzymie kryzys obalił rząd Antonia Salandry; Britannica pisze, że w 1916 roku musiał ustąpić z powodu narastających trudności wojskowych Włoch. Na froncie linia w górach znów zastygła w wojnie pozycyjnej. W sierpniu Cadorna wrócił nad Isonzo i w szóstej bitwie zdobył Gorycję, pierwsze prawdziwe zwycięstwo Włoch w tej wojnie. Wielka włoska klęska nad Isonzo przyszła rok później; opisujemy ją na stronie 24 października, a całą wojnę w zestawieniu największych bitew I wojny światowej.7
Także tego dnia
- 1943: Bitwa nad Sutjeską. Wojska niemieckie i włoskie przeprowadziły wspólną ofensywę, by okrążyć i zniszczyć główne siły jugosłowiańskich partyzantów nad Sutjeską w Bośni.
