18 lutego 1814 roku Napoleon odniósł pod Montereau jedno z ostatnich zwycięstw swojego panowania. Miasteczko leży tam, gdzie Yonne wpada do Sekwany, na południowy wschód od Paryża. Wojska sprzymierzonych były już głęboko we Francji. Napoleon właśnie rozbił armię Blüchera w kampanii sześciodniowej i ruszył na południe, przeciw głównej armii sprzymierzonych księcia Schwarzenberga. Pod Montereau wzgórza na północnym brzegu rzeki trzymał następca tronu Wirtembergii z oddziałami wirtemberskimi i austriackimi. Po całym przedpołudniu nieudanych francuskich ataków jego linia pękła, a jazda generała Pajola przemknęła przez mosty, zanim zdążono je wysadzić. Schwarzenberg cofnął się w stronę Troyes.
Znad Marny nad Sekwanę
Zimą 1814 roku armie sprzymierzonych wkroczyły do Francji od wschodu. Między 10 a 14 lutego Napoleon pobił śląską armię Blüchera w serii starć nazwanych kampanią sześciodniową. W tym czasie armia czeska Schwarzenberga posuwała się wzdłuż Sekwany ku Paryżowi. Kampania zaczęła się pod Brienne, o czym piszemy na stronie o 29 stycznia.1
15 lutego Napoleon wyruszył z Montmirail z Gwardią Cesarską. Po mniej więcej 36 godzinach jego czołowe oddziały dotarły do Guignes, gdzie połączyły się z korpusami marszałków Oudinota i Victora. 17 lutego Francuzi rozbili pod Mormant rosyjską straż przednią generała Pahlena i skierowali marszałków ku przeprawom na Sekwanie. Victor, który miał zająć Montereau, zatrzymał się wieczorem przed miastem. Napoleon udzielił mu nagany i kazał zdobyć je o świcie.2
Wzgórza Surville
Schwarzenberg polecił następcy tronu Wirtembergii utrzymać Montereau. Książę ustawił większość wojsk na płaskowyżu Surville na północnym brzegu, skąd widać miasto i mosty na Sekwanie i Yonne. Jego siły nie są pewne. Serwis HistoryOfWar.org podaje 20 tysięcy piechoty i 1900 jazdy, a serwis Napoleon-Empire.com mówi o 15 tysiącach piechoty i blisko 3 tysiącach jazdy.3
Relacje różnią się co do tego, jak rankiem 18 lutego zaczęła się bitwa. Według serwisu Napoleon-Empire.com walkę rozpoczęły jazda generała Pierre'a-Claude'a Pajola i dywizja gwardii narodowej generała Pacthoda, a Victor przybył z opóźnieniem, około dziewiątej. HistoryOfWar.org pisze, że Francuzi docierali na pole bitwy po kolei, a jako pierwsza przybyła i już wczesnym rankiem zaatakowała dywizja generała Huguet-Chataux. Natarcia na wieś Les Ormeaux, zwaną wtedy Villaron, i na stok Surville zostały odparte, przede wszystkim przez artylerię obrońców. Rozgniewany zwłoką Napoleon odebrał Victorowi korpus i oddał go generałowi Gérardowi, który wprowadził do walki kolejne działa.4
Szarża Pajola
Po południu nadjechał Napoleon z Gwardią i ponowił natarcie. Książę zaczął wycofywać wojska za rzekę, ale odwrót po stromym zboczu zamienił się w ucieczkę i cała masa żołnierzy stłoczyła się przy mostach. Pajol uderzył na lewe skrzydło sprzymierzonych, a francuskie baterie ostrzeliwały tłum przy przeprawie. Jego jeźdźcy opanowali mosty na Sekwanie i Yonne, zanim obrońcy zdążyli je wysadzić, a za nimi do miasta weszła francuska piechota. Miasto Montereau uważa szarżę Pajola, z udziałem 3. pułku huzarów, za rozstrzygający cios.5
Z Montereau wiąże się też słynna anegdota. Według wspomnień sekretarza Napoleona, barona Faina, przytaczanych przez Fondation Napoléon, cesarz sam wycelował działo artylerii konnej, a zaniepokojonym kanonierom odpowiedział, że kula, która go zabije, nie została jeszcze odlana. Miejsce to upamiętnia tablica na wzgórzach Surville, a na moście u zbiegu rzek stoi konny posąg Napoleona dłuta najstarszego syna generała, Charles'a-Pierre'a-Victora Pajola.6
Straty i skutki
Straty są sporne. Serwis Napoleon-Empire.com podaje 3000 zabitych i tyluż jeńców po stronie sprzymierzonych oraz 2000 poległych Francuzów. Według szacunków HistoryOfWar.org korpus wirtemberski stracił około 4000 ludzi, a austriacka brygada licząca około 2500 żołnierzy została niemal całkowicie zniszczona, głównie wzięta do niewoli, przy około 2500 stratach francuskich.7
Schwarzenberg zarządził odwrót w stronę Troyes. Godziny stracone przez Victora pozbawiły jednak Napoleona szansy uderzenia na rozdzielone armie sprzymierzonych, zanim się połączą, a pościg szedł powoli. O wcześniejszych i większych zwycięstwach cesarza piszemy w przewodniku po największych bitwach napoleońskich i w portrecie Napoleona.8
